Ο Μαρξ και η αρχαιοελληνική του παιδεία

Τετ, 10/07/2019 - 06:07

Έχω τη γνώμη πως όσοι έχουν μελετήσει έστω και λίγο τον Μαρξ θα γνωρίζουν πως εκτός από θεωρητικό του Μαρξισμού και συγγραφέα του Κεφαλαίου, του Μανιφέστου, καθώς και κειμένων που αναφέρονται στην υπεραξία, πήρε τον τίτλο του Διδάκτορος αφού έγραψε τη διδακτορική του διατριβή με τίτλο «Διαφορά της Δημοκρίτειας και Επικούρειας φυσικής Φιλοσοφίας», με την οποία ανεκηρύχθη διδάκτωρ της Φυσικής Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Ιένας στη Γερμανία το 1841.

Με βάση αυτή τη διατριβή έγινε ένας από τους μεγαλύτερους επιστήμονες κοινωνικούς και οικονομικούς  αναλυτές. Εκτός βέβαια από τους προαναφερόμενους φιλοσόφους μελέτησε  και άλλους αρχαίους Έλληνες συγγραφείς όπως τον Αριστοτέλη, τον Πλάτωνα, τον Αθήναιο, τον Αισχύλο, τον Διογένη τον Λαέρτιο, τον Πλούταρχο, τον Στοβαίο, Λουκρήτιο αλλά και πολλούς άλλους…

Εννοείται, πως για να ασχοληθεί εμβριθώς με τόσους Έλληνες φιλοσόφους, όπως και τους προσωκρατικούς για τους οποίους είχε μεγάλη εκτίμηση, αυτό τον έκανε να αναφέρει εγγράφως ότι: «Οι Έλληνες θα παραμείνουν αιώνια οι δάσκαλοί μας εξ αιτίας αυτής της μεγαλειώδους αντικειμενικής αφέλειας, που αφήνει κάθε πράγμα να λάμψει δίχως ντύματα, θα λέγαμε, μέσα στο άδολο φως της φύσεώς του».  Αν και στον Φόιερμπαχ ο Μαρξ προτρέπει τους φιλοσόφους (και όχι μόνο) να σταματήσουν να ερμηνεύουν τον κόσμο, αλλά να προσπαθήσουν να τον αλλάξουν∙ εν τούτοις η θέση αυτή δεν μπορεί να χαρακτηριστεί ως αντιφιλοσοφική – ότι δηλ. είναι μάταιο να ασχολείται κανείς με τη φιλοσοφία.

Ωστόσο είναι φανερό ότι ο Μαρξ κλείνει προς την Επικούρεια φιλοσοφία και γι αυτό αιτιολογεί την ύπαρξη με φυσιοκρατικά κριτήρια. Πιστεύει δηλαδή ότι αυτό που μας προσφέρει η αίσθηση είναι αληθινό και τεκμηριωμένο. Παράλληλα, στη φυσική του Επίκουρου διακρίνει κανείς τις επιρροές από την ατομική θεωρία του Δημόκριτου. Αυτό πιθανότατα είναι και ο λόγος που μελετώντας τον Πλάτωνα άσκησε κριτική στην «Πολιτεία» του και στην ταξική διαστρωμάτωσή της.  Αντιλαμβάνεται λοιπόν κανείς σε τι σημείο ενδελεχούς μελέτης, αλλά και λατρείας θα μπορούσε να πει κανείς, προς το αρχαιοελληνικό κλασσικό και ανθρωπιστικό ιδεώδες έφτασε, προκειμένου να αποκτήσει τον τίτλο του Διδάκτορος.

Παρά ταύτα, αν και αυτά είναι γνωστά σε όσους έχουν ασχοληθεί έστω και κατ’ ελάχιστο με τη Μαρξιστική Φιλοσοφία, εντούτοις φαντάζει παράξενο να μην προβάλλεται το χαρακτηριστικό αυτό του Μεγάλου Φιλοσόφου, δηλαδή η αρχαιοελληνική του Παιδεία. 
knafpl@hotmail.com    

Άλλες απόψεις: Του Κ. Α. Ναυπλιώτη