Η αναφορά του Προέδρου της ΕΜΧ Γιώργου Τούμπου στην παρουσίαση του βιβλίου του Διευθυντή της ΑΛΗΘΕΙΑΣ "ΜΙΑ ΣΤΑΓΟΝΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΧΙΟΥ 1934 - 1944"
Ο συγγραφέας μας εισαγάγει απ την αρχή του βιβλίου στην πολιτική και κοινωνική κατάσταση της εποχής, αποδελτιώνοντας τον Τοπικό τύπο περιγράφει γλαφυρά το κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό γίγνεσθαι τόσο σε Εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο.
Ξεκινώντας λοιπόν από το 1934. Ο Xίτλερ είναι ήδη στην εξουσία από το 1933, η Ευρώπη και τα Βαλκάνια ζουν την προπαρασκευή ενός νέου πολέμου. Η Ελλάδα παλεύει με τις πολιτικές έριδες μεταξύ Βενιζελικών και Αντιβενιζελικών.
Πρωθυπουργός είναι ο Παναγής Τσαλδάρης, Νομάρχης ο διορισμένος Νικόλαος Μπούμπουλης, Δήμαρχος είναι ο Λεωνής Καλβοκορέσης, ενώ γερουσιαστές είναι οι Θεμιστοκλής Μαυρογορδάτος και Νικόλαος Ζορμπάς.
Από εδώ και πέρα ο αναγνώστης καλείται να βουτήξει σε μια θάλασσα πληροφοριών άγνωστες για τους πολλούς, όπου περιλαμβάνονται το αστυνομικό δελτίο, οι μετεωρολογικές συνθήκες, τα κοινωνικά και εκκλησιαστικά δρόμενα της εποχής.
Από την περιγραφή και την αποτύπωση της κατάστασης σε όλο σχεδόν το βιβλίο, εύκολα γίνεται αντιληπτό ότι 91 περίπου χρόνια πριν τα προβλήματα ήταν σχεδόν τα ίδια, αν εξαιρέσουμε την μεγάλη δυσκολία εξασφάλισης τροφής, και τις πολύ δύσκολες συγκοινωνιακές συνθήκες εντός νομού.
Χαρακτηριστικά στο βιβλίο γίνεται αναφορά τόσο στο πρόβλημα του νερού όσο και στην έλλειψη ασφάλειας του λιμένα.
Για παράδειγμα υπάρχει πρόβλημα νερού, γίνονται οι πρώτες διερευνητικές αναφορές στο φράγμα «κόρης γεφύρι», ενώ και το λιμάνι θεωρείται επισφαλές και αναζητείται τρόπος βελτίωσης του.
Ένα ακόμα πολύ ξεχωριστό γεγονός που μου έκανε μεγάλη εντύπωση και σίγουρα διαφέρει πολύ από το σήμερα, είναι ότι η φιλοξενία οποιουδήποτε ανώτατου πολιτειακού παράγοντα στο νησί την περίοδο εκείνη, γινόταν με την υποδοχή και συμμετοχή χιλιάδων κατοίκων. Χαρακτηριστικό παράδειγμα όπως διαβάζουμε η επίσκεψη του Ελευθέριου Βενιζέλου στην Χίο το 1934 με την συμμετοχή χιλιάδων λαού όπως και του Βασιλέα το 1937.
Όσον αφορά την μαστίχα. Είναι η εποχή που η καλλιέργεια της φθίνει συνεχώς, οι αγρότες της Νότιας Χίου αναζητούν άλλες πιο συμφέρουσες καλλιέργειες, αποτέλεσμα της εκμετάλλευσης τους από τους έμπορους και τους πράττες.
Γινόμαστε λοιπόν κοινωνοί μιας συνάντησης Μαστιχοπαραγωγών στην Καλαμωτή παρουσία των βουλευτών της εποχής Παχνού και Ροζάκη, με την συμμετοχή εκπροσώπων από 16 κοινότητες της Νότιας Χίου, όπου ο γιατρός Γεώργιος Σταγκούλης προτείνει την ίδρυση αναγκαστικού Συνεταιρισμού, προς προάσπιση, του εισοδήματος των Μαστιχοπαραγωγών, και την ανάπτυξη της καλλιέργειας της Μαστίχας, παρουσία του προϊσταμένου της Γεωργικής Υπηρεσίας Κουφοπαντελή. Απευθυνόμενος προς τους μαστιχοπαραγωγούς τους ρωτάει :
«Είστε διατεθειμένοι να αμυνθείτε κατά της αντιδράσεως μεσιτών και εμπόρων;» Μάλιστα Μάλιστα απαντούν.
«Είστε διατεθειμένοι και εις ζημιάν ακόμα να υποβληθείτε κατ' αρχάς για να κρατήσετε τον συνεταιρισμό;» μάλιστα - μάλιστα συνεχίζουν.
Μετά ακολούθησε ψήφισμα υπέρ της δημιουργίας αναγκαστικού συνεταιρισμού και η ΕΜΧ στην ουσία γεννιέται.
Μεγάλο ενδιαφέρον έχει να δούμε πως ήταν η κατάσταση στο νησί τότε….
Ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το πως ήταν την εποχή εκείνη η πόλη της Χίου και η περιφέρεια της Χίου μας μεταφέρεται από τον συγγραφέα μέσω του Νίκο Ζορμπά (μετέπειτα Βουλευτού) ο οποίος την εποχή εκείνη υπηρετούσε ως αξιωματικός του πολεμικού ναυτικού και μιλάμε για το 1935. Λέει λοιπόν ο Ζορμπάς :
“Ενώ εις τη χώρα συναντώμεν εκδηλώσεις του σύγχρονου πολιτισμού βλέπομεν να αγγλίδες δασκάλισες και γερμανίδες γκουβερνάντες εις τα καρδάμουλα μοντέρνες προσφυγικές μονοκατοικίες εις τά άλλα χωριά βλέπομεν συμπολίτες να ζούν μέσα σε ανήλια κατώγια μαζί με τα ζώα σωστούς τρωγλοδύτες, τους βλέπουμε ακάθαρτους και καχεκτικούς, μαραζομένους. Διασχίζοντας την Χίον είναι σαν να ξεκινάς από το Παρίσι και να καταλήξεις τις βρώμικες συνοικίες των περσικών χωριών”
Είναι οι εποχές που η πρόσβαση κυρίως προς τα χωριά της Βόρειας Χίου είναι εξαιρετικά δύσκολη, ενώ και το υπόλοιπο οδικό δίκτυο είναι σε κακή κατάσταση
Η περιγραφή των γεγονότων σε παγκόσμια, ευρωπαϊκή, εθνική και τοπική επικαιρότητα συνδεδεμένα όλα με αρμονικό τρόπο, χαρακτηρίζει το βιβλίο του Γιάννη Τζούμα, δίνει την ευκαιρία στον αναγνώστη να χρονοταξιδέψει και να ζήσει το κλίμα μιας άλλης εποχής ιδιαίτερα ταραγμένης, και εξαιρετικά δύσκολης για το μεγαλύτερο κομμάτι του πληθυσμού.
Στις 5/9/1936 συνέρχεται στην Καλαμωτή το 3ο συνέδριο των μαστιχοπαραγωγών ο νομάρχης φαίνεται πλήρως προσαρμοσμένος με το κλίμα, ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα απ τον λόγο του :
“Προς ημάς στην αριστοκρατία της γης την αριστοκρατία του μόχθου και του ιδρώτος φέρον το χαιρετισμό της κυβερνήσεως”.
Βρισκόμαστε 2 περίπου χρόνια πριν την νομοθετική ρυθμιση δημιουργίας της ΕΜΧ το 1938.
Με την ίδρυση της ΕΜΧ τα μέσα που κατείχε ο οργανισμός ήταν ελάχιστα και για το λόγο αυτό οι προσπάθειες αφορούν την διασφάλιση στοιχειώδης υλικοτεχνικής υποδομής με δάνεια της αγροτικής τράπεζας και την πρόσληψη μικρού αριθμού υπαλλήλων
Η λειτουργία της ΕΜΧ θέτει ερωτήματα για την ετοιμότητα και τις ικανότητες της να ανταποκριθεί στις προσδοκίες των παραγωγών και στις απαιτήσεις των αγορών,
Δύο από τα σημαντικότερα επιχειρήματα των «καθεστωτικών αντιλήψεων» της εποχής αποτελεί η έλλειψη συνεταιριστικής συνείδησης των αγροτών καθώς και την ιδιαίτερη πολυπλοκότητα των αγορών της μαστίχας.
Οι αντιδράσεις των εμπόρων στην ίδρυση της Ένωσης αποτελούν ένα σημαντικό πεδίο αντιπαράθεσης στο εσωτερικό της τοπικής κοινωνίας.
Στα θετικά υπέρ της Ένωσης καταγράφεται η τοπική έμπρακτη υποστήριξη από τον Νομάρχη Χίου Αθανασιάδη.
Η ψήφιση της αναγκαστικότητας δεν διέκοψε πλήρως την δραστηριότητα των εμπόρων και των πραττών αντίθετα αν και εκτός νόμου συνέχισαν να διαχειρίζονται μεγάλες ποσότητες μαστίχας.
Το 1939 η ΕΜΧ παρέλαβε 211 τόνους μαστίχα, ενώ οι πωλήσεις της ανήλθαν σε 192 τόνους.
Κύριοι Πελάτες είναι η Τουρκία με 73 τόνους, το Ιράκ με 22, η Αίγυπτος με 26, η Γαλλία με 11 η ΗΠΑ με 9 η Μ.Βρετανία με 5,
Η αξία των εξαγωγών μαστίχας το 1939 ανέρχονταν σε περίπου 23.000.000 δρχ.
Το 1940 χαρακτηρίζεται από την έναρξη του πολέμου. Τόσο την περίοδο της προπαρασκευής όσο και μετά την έναρξη, πολλά είναι τα γεγονότα σε Εθνικό και τοπικό επίπεδο που εξιστορούνται και τα οποία είναι εξαιρετικά χρήσιμα να τα γνωρίζει κανείς.
Οι άντρες φεύγουν στον πόλεμο, η εξεύρεση τροφής για τους αδύναμους γίνεται όλο και πιο δύσκολη, κι εμείς παρακολουθούμε βήμα βήμα την ειδησεογραφία του τοπικού τύπου που περιγράφει γλαφυρά όλα όσα διαδραματίζονται στο νησί.
Η κατοχή της Χίου από τους Γερμανούς την άνοιξη του 1941 έθεσε τη λειτουργία της ΕΜΧ υπο ειδικό καθεστώς.
Αν και δεν υπήρξε ευθεία παρέμβαση των Γερμανών στα όργανα Διοίκησης, πολλές αποφάσεις πώλησης μαστίχας γίνονται με διατακτικές των Γερμανών και πέρα από τις αποφάσεις της εμπορικής πολιτικής της ΕΜΧ.
Τα κύρια χαρακτηριστικά της γερμανικής κατοχής ως προς τις λειτουργία της ΕΜΧ είναι
ο αποκλεισμός της Ένωσης από τη διαχείριση της μαστίχας - με την ολική δέσμευση της- , μέσω απευθείας πωλήσεων σε αγορές (κυρίως Τουρκία) και η ανάληψη του εμπορίου από ιδιώτες.
Η Ένωση συγκεντρώνει στην εσοδεία του 1941 περίπου 181 τόνους και πολύ μικρότερη ποσότητα το 1942 περίπου 8,5 τόνους.
Η συμβολή της Ένωσης στην προσπάθεια επισιτισμού του τοπικού πληθυσμού είναι σημαντική.
Μέχρι και το 1942 η Ένωση εξακολουθεί να διαχειρίζεται τη μαστίχα πραγματοποιώντας ανταλλαγές με τρόφιμα και πουλώντας μικρές ποσότητες σε εμπόρους.
Είναι η εποχή που το νησί κυριολεκτικά λιμοκτονεί.
Πρώτη προτεραιότητα για την επιτροπή επισιτισμού και τις Τοπικές και Θρησκευτικές αρχές του νομού, ήταν η κάλυψη της αγοράς με τρόφιμα
Το μαστίχι ως προνομιακό προϊόν με μεγάλη αγοραστική αξία αλλά και με σημαντικές ποσότητες αποθεμάτων τις οποίες είχε στις αποθήκες της η ΕΜΧ ήταν το μοναδικό τοπικό προϊόν με το οποίο μπορούσε να γίνουν εμπορικές ανταλλαγές
Μέσα στο 1942 πραγματοποιήθηκαν δύο ανταλλαγές μαστίχας με τρόφιμα από την αγορά της Τουρκίας
Τον Ιανουάριο του 1942 στάλθηκαν στην Τουρκία μετά από επίσκεψη αντιπροσωπείας εκεί στα τέλη του 1941, 15.784 κιλά μαστίχας προς ανταλλαγή με 150 τόνους σύκα και 147 τόνους ρεβίθια .
Η μέση τιμή ανά κιλό μαστίχας στην περίοδο εκείνη ήταν 5 τουρκικές λίρες δηλαδή περίπου 1.500 δραχμές
Με παρέμβαση του τότε Νομάρχη Χίου όταν αφίχθηκαν τα τρόφιμα τροποποιείται η απόφαση της επιτροπής και καθορίζει την τιμή των τροφίμων προς 1.000 δραχμές μέσο όρο αντί των 1500 δραχμών, προκαλώντας ζημιά στην Ένωση περίπου 11 εκατομμύρια δραχμές.
Από το σύνολο των τροφίμων το ένα τρίτο πουλήθηκε μέσω των συνεταιρισμών στους παραγωγούς ενώ τα δύο τρίτα στους κατοίκους της Χίου.
Το Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου κι ενώ η κατάσταση στο νησί ήταν δραματική, στάλθηκαν ξανά στην Τουρκία 12 τόνοι μαστίχας για 200 τόνους σύκα.
Πριν την άφιξη των σύκων είχε συμφωνηθεί η μέση τιμή πώλησης να ήταν 1650 δραχμές το κιλό, και πάλι όμως ο Νομάρχης παρεμβαίνει και διαμορφώνει την μέση τιμή στα 1.200 δραχμές ανά κιλό ενώ προσθέτει μια σειρά επιβαρύνσεων φόρους κλπ όπου δημιουργεί πολύ μεγάλο πρόβλημα στην Ένωση.
Δημιουργούνται επεισόδια, και το ΔΣ οδηγείται στην απόφαση της διακοπής των συναλλαγών για τον εφοδιασμό του νησιού με τρόφιμα.
Ο καταιγισμός από τον Συγγραφέα, τοπικών, Εθνικών και Ευρωπαϊκών ιστορικών γεγονότων συνεχίζεται, άλλωστε διανύουμε τα σκοτεινά χρόνια της κατοχής, της μεγάλης φυγής προς τα απέναντι παράλια, της λήξης του πολέμου της ήττα της Γερμανίας, και της αποχώρησης των Γερμανών απ το νησί, ενώ λίγο μετά ξεσπά ο Εμφύλιος πόλεμος.
Σε όλη αυτή την Ιστορική διαδρομή ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να γνωρίσει μια άλλη Χίο, τόσο διαφορετική αλλά και τόσο ίδια με την σημερινή.
To βιβλίο είναι μια παρακαταθήκη, για τις επόμενες γενιές.
Χρήσιμο για τον καθένα που θέλει να γνωρίζει σε βάθος την κοινωνικοοικονομική ιστορία του νησιού.
