Χίος, Τρίτη 19 Νοεμβρίου

ΒΙΒΛΙΟΚΡΙΣΙΑ: ΚΩΝ. Ε. ΦΡΑΓΚΟΜΙΧΑΛΟΣ. Ph. D.(Lon.) Το Μελαν(ε)ιός της Χίου

Τρί, 17/09/2019 - 06:34

 

     ΒΩΜΟΣ ΤΗΣ ΑΙΜΑΤΗΡΟΤΕΡΗΣ ΘΥΣΙΑΣ

              ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑΣ.

Γράφει η Τασσώ Γαΐλα

 

Ο Μελανιός ή το Μελανιό  είναι ένα πολύ μικρό χωριό της βορειοδυτικής Χίου, σε οδική απόσταση 60 χιλιομέτρων από την πόλη της Χίου με μεσοσταθμικό υψόμετρο του χωριού τα 100 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και είναι το δυτικότερο χωριό του νησιού, κτισμένο στις δυτικές πλαγιές του βουνού Αμανή. Κοντινότερος  δε οικισμός είναι το χωριό Τρύπες, Χωματόδρομος με μήκος λίγο παραπάνω από 1 χιλιόμετρο συνδέει το χωριό με το ακρωτήριο Κάβο Μελανιός, το δυτικότερο σημείο του νησιού, όπου και το μαρμάρινο μνημείο των σφαγιασθέντων κατά την Καταστροφή της Χίου .

 1822: Σφαγή της Χίου. Κι εδώ στο Μελανιός ή Μέλαινα Άκρα των Αρχαίων Χίων (μαύρος γκρεμός σήμερα) θα παιχτεί ένα μεγάλο δράμα, η θυσία 10.000 Χιωτών στα χέρια των Οθωμανών. Το αίμα των Χιωτών που περίμεναν μάταια βάρκες να τους περάσουν απέναντι στο νησί των Ψαρών -9 μόλις ναυτικά μίλια η απόσταση- για να σωθούν από το τούρκικο μαχαίρι, βάρκες που δεν ήρθαν ποτέ και, το ακρωτήρι βάφτηκε κόκκινο από το αίμα τους…

Χρόνια άγραφης ιστορίας μα με την ύπαρξη Πολιτισμού, Θεών και θρησκείας στο σημερινό ‘Αγιονήσι του Χριστιανισμού, τη Χίο’, εκεί στο βορρά του νησιού και στο ακρωτήρι του Μελανιού τα αρχαία χρόνια πάνω στο λόφο και σε θέση με θερμές πηγές δεσπόζει ένας Ναός. Ο Ναός της Μέλαινας Δήμητρας. Η μεγάλη Θεά των Εθνικών τιμάται ,λοιπόν, στην Χίο σε αυτό το απόκρημνο ακρωτήρι με υπέρλαμπρο Ναό που συγκεντρώνει πιστούς από όλο το νησί. Μέλαινα σημαίνει μαύρη και αυτό το προσωνύμιο είχαν δώσει οι πιστοί στη Θεά Δήμητρα λόγω της πένθιμης περιβολής που φορούσε κατά την αναζήτηση της κόρης της Περσεφόνης.(Παυσανίας).

Και, Μέλαινα Άκρα η αρχαία ονομασία του ακρωτηρίου. Εδώ που σήμερα έχει εκλαϊκευτεί το όνομα και έμεινε απλά το χωριό Μελανιός και ο κάβος Μελανιός.

Γι’ αυτό λοιπόν το χωριό -το Μελανιός- ο καθηγητής Κωνσταντίνος Ε. Φραγκομίχαλος παρουσίασε πρόσφατα την μελέτη του :<Το Μελαν(ε)ιός της Χίου>, μελέτη 333 σελίδων με 12 κεφάλαια, χάρτες και σπάνιο φωτογραφικό υλικό.

Πολλά τα βιβλία που κατακλίζουν την αγορά με θέμα την τοπική ιστορία ενός μικρού τόπου. Η ιδιομοφρία του παρουσιαζόμενου είναι ότι πρόκειται για το χωριό  που επι Οθωμανικής κατοχής του νησιού διεπράχθει ένα από τα μεγαλύτερα εγκλήματα της ιστορίας η Σφαγή της Χίου , ‘έγκλημα χωρίς τιμωρία’ που στα ‘σπλάχνα’ του περιλαμβάνει την άνευ προηγουμένου σφαγή –θυσία χιλιάδων αμάχων εδώ στο Μελανιός και στο ακρωτήρι του. Το Κάβο Μελανιός, ο Μαύρος γκρεμός, σύγχρονες ονομασίες του ακρωτηρίου Μέλαινα Άκρα  των αρχαίων.

Ας θυμηθούμε την υπόθεση μέσα από τις σελίδες της ιστορικής σελίδας thetoc.gr:

…Το Μεγάλο Σάββατο, 1η Απριλίου 1822 καίγεται η Σχολή της Χίου, σφαγιάζονται σχεδόν όλοι, ακόμα και οι λεπροί. Ο Βαχήτ Πασάς είχε εκδώσει διαταγή ότι όσες γλώσσες και αυτιά του πήγαιναν , τόσα περισσότερα κέρδη θα είχαν.
Στις 2 Απριλίου 1822(Πάσχα) μπαίνουν οι Τούρκοι(15000 άνδρες) στο μοναστήρι του Αγίου Μηνά από ένα μικρό άνοιγμα που υπήρχε στον περίβολο και σφαγιάζουν τους 3000 Χιώτες που είχαν κρυφτεί. Στη συνέχεια πυρπολούν το μοναστήρι. Την ίδια μέρα το ίδιο γεγονός γίνεται και στη Νέα Μονή. Η κατάσταση γενικεύεται και σε άλλα χωριά της Χίου. Οι Σαμιώτες εγκατέλειψαν τη Χίο και έπλευσαν προς τα Ψαρά.

Την Τετάρτη 5 Απριλίου του 1822 βγάζει ανακοίνωση ο Καρά Αλής , πως όσοι Χιώτες παραδώσουν τα όπλα τους και επιστρέψουν στην πόλη , θα αφεθούν ελεύθεροι(αμνηστία). Οι Χιώτες εμπιστεύθηκαν τους πρόξενους και άρχισαν να επιστρέφουν και να παραδίδουν τα όπλα τους. Βέβαια, όπως ήταν αναμενόμενο, οι Τούρκοι αθέτησαν το λόγο τους και άρχισαν να σφάζουν όσους κατέβαιναν στην πόλη. Η μεγάλη σφαγή συνεχίστηκε και στην κεντρική Χίο(Βροντάδο , Πιτυός, Θυμιανά και μετά Βορειόχωρα). Στο ακρωτήρι του Κάβο Μελανιός, απέναντι από τα Ψαρά βρήκαν καταφύγιο περίπου 10.000 Χιώτες και περίμεναν τα ψαριανά πλοία να τους μεταφέρουν στα Ψαρά. Δυστυχώς όμως η μεγάλη θαλασσοταραχή τους στάθηκε εμπόδιο και σφαγιάσθηκαν σχεδόν όλοι από τους Τούρκους με απερίγραπτη λύσσα. Ήταν τόσο πολύ το αίμα των αθώων, που η θάλασσα «μελάνιασε» γύρω από τον κάβο και την παραλία….

Χρέος απέναντι στην ιστορία, στον τόπο και τους σφαγιασθέντες να γραφτεί επιτέλους ένα βιβλίο αναφορά στο τραγικό γεγονός. Ο Κ. Φ., δίνει μεγάλη έκταση στο γεγονός αυτό, στο μνημείο που στήθηκε στη μνήμη του με όλο το ιστορικό ανέγερσης του και τις κατ’ έτος εκδηλώσεις που λαμβάνουν χώρα εκεί. Αυτή και η ιδιομορφία του βιβλίου που το κάνει να ξεχωρίζει από τα βιβλία αυτού του είδους.

Πρωτοτυπία. Μία πρωτοτυπία στο <Μελαν(ε)ιός της Χίου> που με συγκίνησε ιδιαίτερα –ίσως λόγω της εκπαιδευτικής μου ιδιότητας. Ένα κεφάλαιο ο συγγραφέας το διαθέτει στους δασκάλους που πέρασαν και δίδαξαν στο χωριό. Δάσκαλοι που αποκρίθηκαν στο αίτημα του συγγραφέα και συνέγραψαν μικρά αριστουργήματα, ‘εικόνες διαμάντια’ για τους δασκάλους μιας άλλης εποχής τους δασκάλους-λειτουργούς….

Μέσα από τις αφηγήσεις τους(μην ξεχνάμε ότι τότε δεν υπήρχε ρεύμα, τηλέφωνο, ύδρευση στα σπίτια, συγκοινωνία), μαθαίνουμε πολλά για την κοινωνική, οικονομική, πολιτιστική θέση του χωριού από το ’50 έως περίπου το ’70 που το σχολείο πλέον δεν λειτουργεί.

Δύσκολα χρόνια, τραγική φτώχεια.  Όμως αντιγράφω την χαρακτηριστική φράση του δασκάλουΒαβυλουσάκη Νικολάου(σχ. Έτος 1953-1954) στον επίλογο του κειμένου του:

…<Ένα κομμάτι της νειότης μου, το πιο καλό ίσως, μένει για πάντα εκεί στους γκριζοπράσινους βράχους,που υψώνουν τις μορφές τους ψηλά προς το άπειρο…>…

Οι αντίστοιχες φωτογραφίες του κεφαλαίου αυτού συγκινούν βαθύτατα.

Επιστροφή …στην αρχή του βιβλίου του καθηγητή Κ.Ε. Φραγκομίχαλου για να ανατρέξουμε μαζί του σελίδα –σελίδα το ιστορικό της κατοίκησης του ακρωτηρίου Μέλαινα Άκρα από την αρχαιότητα  και την 6η π. Χ., χιλιετία! μέχρι σήμερα. Η κατοίκηση αυτού του άξενου και άγονου μέρους παραδόξως είναι διαρκής. Με κοινό σημείο; Τηνσκληρή καθημερινή πάλη για την επιβίωση. Και φτάνουμε… στο τέλος,στο σήμερα που το χωριό κινδυνεύει με πλήρη εκατάλειψη…

Μερικά κεφάλαια του βιβλίου πιθανόν να είχαν ενδιαφέρον κι ως ανεξάρτητες μελέτες, το ενδιαφέρον τους πολύ μεγάλο. Ο καθηγητής προσφέρει με την έρευνα του σημαντικό έργο στην ιστορία όχι μόνο του Μελανιούς αλλά και της Χίου και γενικά του τόπου μας .

Κεφάλαιο –τελευταίο- τα γένη του Μελανιούς… Γένη που ακόμη υπάρχουν απόγονοι τους, γένη που χάθηκαν μέσα στο πέρασμα των αιώνων…

Τα γένη χάθηκαν, οι άνθρωποι φεύγουν, η ιστορία και η γή μένουν…

Το Μελανιός ευτύχησε να δεί κατεγραμμένη την ύπαρξη του από την μέση Νεολιθική Εποχή μέχρι σήμερα σε ένα βιβλίο. Ελπίδα να μην μείνει μόνο το βιβλίο αλλά και Μελανούσοι που κάποιος επόμενος μελετητής μετά από αιώνα ή αιώνες θα γράψει την δική τους ιστορική διαδρομή….

Το βιβλίο με πλούσιο έγχρωμο φωτογραφικό υλικό, παραθέματα και ευρετήρια είναι μία καλαίσθητη έκδοση, μελέτη αφιερωμένη από τον συγγραφέα της: <Στην ιερή μνήμη των μαρτυρικών θυμάτων του Ολοκαυτώματος Μελανιούς>.

ΚΩΝ. Ε. ΦΡΑΓΚΟΜΙΧΑΛΟΣ. Ph. D. (Lon.)

Το Μελαν(ε)ιός της Χίου

     ΒΩΜΟΣ ΤΗΣ ΑΙΜΑΤΗΡΟΤΕΡΗΣ ΘΥΣΙΑΣ

             ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΛΙΓΓΕΝΕΣΙΑΣ

Εκδόσεις Άλφα πι/Ροδοκανάκη 7/Χίος & Κων. Ε. Φραγκομίχαλος.

Κείμενο

Τασσώ Γαΐλα

Αρθρογράφος-Ερευνήτρια.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Σχετικά Άρθρα

Δευ, 18/11/2019 - 18:16

Το Σάββατο 23 Νοεμβρίου στις 12:00 το μεσημέρι στο βιβλιοπωλεί Πάπυρος , Απλωταριάς 42, στη Χίο η συγγραφέας Άννα Μπαχά θα παρουσιάσει το βιβλίο της «Εγώ, ο κύριος Λω».

 

Οι εκδόσεις Γαβριηλίδη κυκλοφόρησαν το καινούργιο βιβλίο της Άννας Μπαχά

Μια ιστορία η οποία γράφτηκε για έναν άντρα όμως αφορά εξίσου μια γυναίκα, αφού πυρήνας της είναι ο Άνθρωπος πέρα από το φύλο, την καταγωγή ή τη γλώσσα.

Μια ιστορία η οποία περιγράφει τον αγώνα που δίνουμε καθημερινά με βασικότερο αντίπαλο τον εαυτό μας.

 

Λίγα λόγια για το βιβλίο:

Ένας άντρας. Ένας άνθρωπος, ο οποίος φαινομενικά έχει όλα όσα ονειρεύτηκε, αποφασίζει παραμονές του νέου χρόνου να δώσει τέλος στη ζωή του. Οι λόγοι πολλοί μα κανείς τους πιο ισχυρός από την ίδια τη ζωή. Κανείς τους πιο δυνατός από την αλήθεια.

Μια αποκάλυψη που έρχεται να αλλάξει τα δεδομένα. Μια αποκάλυψη η οποία μοιάζει καταστροφική μα ίσως τελικά να είναι το μοναδικό όχημα για να φτάσει ο ήρωας στη λύτρωση. Να βρει τον χαμένο του εαυτό.

Η ιστορία αυτή δεν έχει αρχή και τέλος. Είναι ένα μικρό κομμάτι της διαδρομής ενός ανθρώπου για να γνωρίσει τον εαυτό του. Να μάθει ποιος πραγματικά είναι, πού μπορεί να φτάσει κι αν τελικά μπορεί να ανταποκριθεί στις εκπλήξεις που του επιφυλάσσει η μοίρα.

Μια ιστορία η οποία διψάει να φτάσει στην νίκη που οφείλει καθένας από εμάς στο παιδί που ήταν κάποτε και σήμερα ζει ξεχασμένο πίσω στο χρόνο. Ένα παιδί ικανό κάθε στιγμή, να μας παρασύρει στο πραγματικό μεγαλείο της ζωής. Αρκεί να το θελήσουμε.

 

Η συγγραφέας Άννα Μπαχά αναφέρει σχετικά για τον κύριο Λω:

…Ήταν Γενάρης. Δε θυμάμαι με ποια αφορμή ξεκίνησα να γράφω την ιστορία του, πάντως η αλήθεια είναι πως ο κύριος Λω ξετυλίχθηκε ολόκληρος μπροστά στα μάτια μου μέσα σε λίγες ημέρες. Σαν ένα φαινόμενο της φύσης το οποίο παρατηρείς μέχρι να δεις πού και πώς θα καταλήξει τελικά. Δεν ήξερα από την αρχή την κατάληξη μα θυμάμαι πως η ίδια ένιωσα την ανάγκη του ήρωα να λυτρωθεί.

Ούτε για μια στιγμή δεν σκέφτηκα αν αυτός θα γίνει συμπαθητικός ή αγαπητός. Ξέρω όμως πως ο κύριος Λω είναι αληθινός και αυτό είναι από μόνο του αρκετό για να δώσει απλόχερα την ελευθερία στον αναγνώστη να τον μισήσει ή αν τον αγαπήσει παράφορα. Κι αν πάλι δεν επιτύχει τίποτα από τα δύο θα είναι θαύμα αν μέσα από τη σύντομη ιστορία του, ο ήρωας, καταφέρει τελικά να κάνει τον αναγνώστη... να τον καταλάβει. Γιατί ίσως δεν υπάρχει τίποτα πιο σπουδαίο απ’ αυτό όπως είχε γράψει κάποτε και ο μεγάλος φιλόσοφος Σπινόζα. «Να μη γελάς, να μη θρηνείς, να μην απεχθάνεσαι, αλλά να καταλαβαίνεις.»