Η εξωτερική πραγματικότητα γύρω μας είναι γεμάτη έννοιες και προβλήματα άλυτα. Κάποια από αυτά νιώθουμε ότι δε μας αφορούν, ενώ κάποια άλλα είναι απαραίτητο να κατανοηθούν προκειμένου να πετύχουμε ένα επίπεδο ζωής στα μέτρα των υποκειμενικών μας απαιτήσεων. Το πιο συνηθισμένο παράπονο των ανθρώπων που φτάνουν στο γραφείο ενός ψυχολόγου αφορά το «νόημα της ζωής». Εντελώς διαφορετικό για τον καθένα με βάση τα γονίδιά του, την οικογένειά του, την εποχή του, την εξέλιξη και ανάπτυξή του.
Μοιάζει ο τρόπος σκέψης του ανθρώπου να μπορεί να προσεγγίσει τα προβλήματα του κόσμου, όπως έχουν τεθεί δε ξέρουμε από ποιον. Φαίνεται πως με βάση αυτό που αρχικά ονομάστηκε φιλοσοφία κι αργότερα επιστήμη, έχουμε βάσιμες δυνατότητες να τα αποκωδικοποιήσουμε. Άλλα μυστικά όμως, παραμένουν ερμητικά ανεξήγητα και διαισθανόμαστε πως κάτι απουσιάζει στις νοητικές μας δυνάμεις για να μπορέσουμε να τα λύσουμε, όπως το αίνιγμα του θανάτου ή αυτό του Θεού.
Ωστόσο, στα προβλήματα που όντως μπορούμε να κατανοήσουμε, μάλλον δεν τα καταφέρνουμε όλοι το ίδιο καλά. Μια μικρή μειοψηφία τα αναλύει και προσπαθεί να διδάξει τους υπόλοιπους. Κι όμως, αυτά τα θέματα σχετίζονται με την ανάπτυξη και ευτυχία των παιδιών, την αρμονική λειτουργία της κοινωνίας, τις σχέσεις μας με τους υπόλοιπους ανθρώπους κλπ. Ας πάρουμε ως παράδειγμα την ψυχική υγεία. Ποια είναι η χρυσή τομή ανάμεσα στην προσεκτική καθοδήγηση ενός παιδιού που τείνει να γίνει καταπίεση; Πότε μπορούμε να διαγνώσουμε έγκαιρα πως κάτι έχει πάρει λάθος δρόμο στην εξέλιξη του παιδιού μας ή ενός ανθρώπου της οικογένειάς μας; Ποια είναι τα στάδια εξέλιξης στην προσωπικότητα ενός παιδιού;
Εδώ στη Χίο τέτοια ερωτήματα γίνονται ακόμη πιο δυσεπίλυτα. Απομακρυσμένοι από το επίκεντρο των γεγονότων της τέχνης, της διανόησης, του πολιτισμού και ταυτόχρονα «φυλακισμένοι» πίσω από τα σίδερα που θέτουν τραπεζίτες και ιδιώτες στις διεξόδους των συγκοινωνιών, δε μπορούμε καν να φτάσουμε μέχρι την Αθήνα χωρίς να αιμορραγήσουμε οικονομικά.
Η κίνηση που έκανε η Βιβλιοθήκη Κοραή να οργανώσει σειρά διαλέξεων για θέματα ζωτικής διαχείρισης της καθημερινότητας μας είναι μια ανάσα στην ασφυξία που δημιουργούν τα προαναφερόμενα ζητήματα.
Τρεις από τους προσκεκλημένους καθηγητές της Βιβλιοθήκης μπόρεσα να παρακολουθήσω κι ήταν όλοι τους εξαιρετικοί στο μάθημά και στην επιστημονική τους κατάρτιση. Ο Β. Φίλιας δε χρειάζεται συστάσεις, είναι γνωστός από τα βιβλία και τα άρθρα του, ένας από τους σπουδαίος Έλληνες διανοούμενους. Σεβάσμιος και λακωνικός προσφέροντας λόγο μεστό, μπορεί άνετα να καθηλώσει το ακροατήριό του ακόμη και σε πολύωρο μάθημα. Ξεχωριστός ήταν και ο καθηγητής Ανδρέας Μάνος, από το Δημοκρίτειο της Θράκης, στο αντικείμενο της ψυχανάλυσης. Μιλώντας για την ψυχή στο υπόβαθρο της αρχαιοελληνικής φιλοσοφίας (όπως είπε ο ίδιος) έθιξε τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε όλοι καθημερινά. Για παράδειγμα πώς αντιδρά ένα παιδί στην αδιαφορία των γονιών του ή στην άγρυπνη αγάπη τους, που μπορεί τελικά να γίνει καταδυνάστευση. Η Ελένη Λιβανίου παραστατική, ουσιαστική, με ζωντανό εύστοχο λόγο και εντυπωσιακή μεταδοτικότητα ενθουσίασε το ακροατήριο που αρίθμησε 140 άτομα στον κύκλο των μαθησιακών δυσκολιών. Χώρος σ’ αυτό το κείμενο για να σχολιαστούν όλα δεν υπάρχει.
Ωστόσο, πέρα από τα πρόσωπα, αυτό που μας ενδιαφέρει είναι τι προσφέρεται στην κοινωνία της Χίου στο πεδίο της σκέψης, του προβληματισμού και του διαλόγου. Τα βράδια του χειμώνα, συχνά ο μόνος που κυκλοφορεί στους δρόμους της Χίου είναι ο άνεμος. Το να έρχονται στο νησί μας με κόπο και κίνδυνο καταξιωμένοι άνθρωποι προχωρημένης ηλικίας για να ενισχύσουν, όχι μόνο τη Βιβλιοθήκη ειδικά, αλλά και το επίπεδο διδασκαλίας γενικότερα, όχι στο νησί, αλλά στα σύνορα της Ελλάδας είναι κάτι πολύ σημαντικό. Οι προσωπικότητες που αναφέρθηκαν παραπάνω (ή αργότερα οι Κοντογιώργης, Γιανναράς κ.α.) ακυρώνουν σε ένα βαθμό την απομόνωσή μας. Αυτό που δεν κάνουν οι κυβέρνηση και οι πολιτικοί ως θα όφειλαν για να στηρίξουν τη χώρα γενικότερα.
Άλλοτε η Χίος ήταν το νησί των λογίων. Ο τόπος του Θεοτοκά, του Άμαντου, του Συκουτρή, του Πικιώνη και τόσων άλλων. Το μόνο που μένει να θυμίζει εκείνη την εποχή είναι οι προτομές του Δημοτικού Κήπου που οι πάντες αγνοούν και ειδικά τα νέα παιδιά. Προφανώς και δε μπορούμε να επιστρέψουμε στην πνευματικότητα εκείνης της εποχής, το πιθανότερο είναι ότι δεν το επιτρέπει ο δρόμος που επέλεξε η ίδια η κοινωνία στην παρούσα μορφή της. Τα αίτια είναι γνωστά και πολυσυζητημένα.
Μπορούμε όμως να κάνουμε ένα διάλλειμα από τη στυγνή καθημερινότητα των κοινότυπων σκέψεων μας, ενισχύοντας όσο μπορούμε την προσπάθεια κατά της άγνοιας, της ουδετερότητας, της ακινησίας. Ο θεσμός των διαλέξεων αυτών ίσως να έχει την ανάγκη της ευαισθητοποίησής μας.