"Μνήμες Αιώνων" "1822: Θυσίες για την Ελευθερία"

Το σχετικό αφιέρωμα στην εφημερίδα ΑΛΗΘΕΙΑ
Δευ, 04/04/2022 - 17:25
Η σφαγή της Χίου

 

Τέτοιες μέρες πριν 200 χρόνια άρχισαν οι τραγικές Σφαγές των προγόνων μας από τους Οθωμανούς. Πέντε μήνες κράτησε η Σφαγή! Όλοι, πάνω από 40 ετών και τα μωρά, σφάχτηκαν σαν ζώα και τα κομμένα αφτιά τους στάλθηκαν στην Υψηλή Πύλη, αποδεικτικά λάφυρα της αιμοσταγούς πράξης τους. Οι άλλοι, όσοι δεν μπόρεσαν να διαφύγουν και να σκορπίσουν στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, πουλήθηκαν σκλάβοι στα παζάρια της Ανατολής. Ο Μητροπολίτης με τον διάκο του και οι προύχοντες του Νησιού, κρεμάστηκαν στα πλατάνια της πλατείας. Οι τόποι με τις τραγικές εκατόμβες θυμάτων, στον Άγιο Μηνά, στον Ανάβατο, στο Μελανιός, στη Νέα Μονή, στο Πιτυός, μαρτυρούν το μέγεθος της Θυσίας για τη Λευτεριά! Κάτι σαν Μεγάλη Πέμπτη, για να ‘ρθει η Ανάσταση!

Αυτή η Θυσία φούντωσε τον Ευρωπαϊκό Φιλελληνισμό και κατέδειξε το δίκαιο του Αγώνα. Οι αμέτρητες ιστορίες των κατατρεγμένων Χιωτών που λέγονταν από στόμα σε στόμα, σε τόπους μακρινούς, που είχαν γνωρίσει τις ομορφιές, τη ζωντάνια και τον πλούτο του Νησιού, αποτέλεσε τον κυρίαρχο συναισθηματικό λόγο υποστήριξης του υπόδουλου Γένους μας. Αλλά και ο Κωνσταντής Κανάρης με τους συντρόφους του, το βράδυ της 6ης προς 7η Ιουνίου του 1822, δεν άφησε το έγκλημα αυτό ατιμώρητο!

Η επετειακή έκθεση πινάκων και κειμένων στον Δημοτικό Κήπο της πόλης μας είναι ένα μικρό, ελαχιστότατο δείγμα - ερέθισμα παρουσίασης της τραγικής εκείνης χρονιάς. Με τις καταγεγραμμένες εκατοντάδες μαρτυρίες των διασωθέντων προγόνων μας, τις γεμάτες με ανείπωτο πόνο και δάκρυ, θα μπορούσαμε να καλύψουμε όλους τους τοίχους της πόλης μας. Άλλα τόσα είναι και τα αυτοβιογραφικά σημειώματα των προγόνων που ξανάφτιαξαν τη ζωή τους μέσα από τον καθημερινό αγώνα για επιβίωση. Κατάφεραν να αναδείξουν τον δυναμισμό της Φυλής μας και να υπερνικήσουν την τραγικότητα της προσωπικής τους ιστορίας, είτε εδώ στο Νησί, είτε στα πέρατα του κόσμου!

Τί καθήκον μένει τώρα σ’ εμάς τους μεταγενέστερους; Να μαθαίνουμε από την Ιστορία μας! Να τιμούμε τη μνήμη των ηρώων προγόνων και να μεταλαμπαδεύουμε αυτή τη μέγιστη προσφορά τους στη Λευτεριά της Πατρίδας!

Η Επιτροπή Επετειακών Εκδηλώσεων του Δήμου Χίου αυτό θέλει να αναδείξει και κλείνει ταπεινά το γόνυ στη Θυσία τους, στην παλληκαριά τους και στην υπερνίκηση των δυσκολιών της ζωής.

 

                                                                                                                                Παύλος Π. Καλογεράκης

 

ΧΙΟΣ

«Το ευτυχισμένο Νησί» που καταστράφηκε το 1822…

  • Ο περιηγητής Francois Perilla σε ένα βιβλίο του, ονομάζει τη Χίο, «το ευτυχισμένο Νησί»! Περιγράφει τις ομορφιές της φύσης, την υπέροχη αρχιτεκτονική των σπιτιών, τον πλούτο και την ποιότητα ζωής, την ευγενική και αρχοντική συμπεριφορά των κατοίκων με την έφεση στα γράμματα, το εμπόριο και τη ναυτοσύνη. Ένας τόπος που παρά τα όσα ανά τους αιώνες έχει περάσει, στέκεται δυνατό και πάντα δημιουργικό.

 

  • Σε ένα άλλο βιβλίο, του 1640, που εκδόθηκε στη Ρώμη, αναφέρει για τη Χίο μεταξύ άλλων και τα εξής: «...των εκλεκτών φρούτων που παράγει η γη του, των θελκτικών κήπων και γλυκών του, της αγνότητας και του ευχάριστου χαρακτήρα των κατοίκων του…»

 

  • Ο Pierre Belon τον 16ο αιώνα γράφει «…κατά τη γνώμη μας αυτός ο τόπος είναι η καλύτερη διαμονή που γνωρίζουμε…»

 

Πολλά από αυτά χάθηκαν με τραγικό τρόπο το 1822. Ήλθε και ο σεισμός του 1881 να τα αποτελειώσει!

 

Αποσπάσματα από τη ζωή του Αντώνη Βαλτικού, τις ημέρες των Σφαγών,

 έτσι όπως την έμαθε από τους παππούδες του και την διηγείται ο δισέγγονός του.

«…Ο προπάππους μου, Αντώνης Βαλτικός, γεννήθηκε περί το 1812 στον Κάμπο της Χίου... έμεναν στο πατρογονικό κτήμα…

…Ήταν Κυριακή του Πάσχα, 2 Απριλίου 1822. Βλέποντας τι γινόταν ο προπάππους του πατέρα μου, που γύρω του είχε μαζευτεί έντρομη η οικογένεια, τους είπε: «Παιδιά μου πλησιάζει το κακό. Δεν πρέπει να μείνουμε όλοι μαζί και να μας σφάξουν σαν αρνιά. Ας πάει ο καθένας σε άλλη κατεύθυνση κι έτσι ίσως μπορέσει να σωθεί κάποιος από την οικογένεια και να μείνει για μαγιά». Ενώ όμως έκαναν να χωρίζουν…

…ο προπάππους μου παιδί 10 χρονών πρόφτασε κι έτρεξε στο περιβόλι και χώθηκε μπρούμυτα κάτω από τη σκιά των δένδρων σε ένα χαντάκι που ήταν σκαμμένο για το πότισμα. Εκεί έμεινε ακίνητος επί ώρες και άκουγε τρέμοντας και σιγοκλαίοντας που έσφαζαν πολλούς από τους δικούς του και άλλους τους τραβούσαν στη σκλαβιά. Πέρασε καιρός που του φάνηκε ατελείωτος...

…στο δρόμο που πήγαινε είδε μπροστά του δύο γείτονες που είχαν γλυτώσει… του ‘λεγαν να μην προχωρήσει μαζί τους αλλά... τελικά έφθασαν στην ακρογιαλιά κατά το Κοντάρι...

…Εκεί άρχισαν να ‘ρχονται νύχτα κάτι βάρκες από τη Σάμο...

...«Είστε Έλληνες;» ρώτησαν οι Σαμιώτες από τη βάρκα φοβούμενοι μήπως ήταν Τούρκοι. «Ναι», απάντησαν οι γείτονες. «Τότε να πείτε το Πιστεύω», τους είπαν οι Σαμιώτες. Αλλά οι γείτονες δεν το ήξεραν...

...Εκείνη τη στιγμή ακούστηκε από λίγο πιο μακριά μια παιδική φωνή: «εγώ το ξέρω, να σας το πω;».

Κι έτσι έγινε. Στη σιωπή της ανοιξιάτικης νύχτας υψώθηκε η κρυστάλλινη φωνή «Πιστεύω εις έναν θεό Πατέρα Παντοκράτορα… και σώθηκε...»

 

Από το ομότιτλο βιβλίο

της Βιβλιοθήκης του Φιλοπρόοδου Ομίλου Κάμπου

 

«Από την ιστορία του παππού, 1822»

 (σ.σ.: ο παππούς είναι ο Λ. Ι. Καλβοκορέσης 1814-1903)

Αναφέρεται σε γεγονότα αρκετά χρόνια μετά τις Σφαγές:

«…Σε λίγο καιρό έτυχε να ‘ρθη στην Πόλη ο Μικές Σκαπινάκης και ο Ζωρζής Ροδοκανάκης για υποθέσεις που είχε με την κυβέρνηση που του ‘χε δημεύσει τις πραμάτειες και το μαγαζί και είχεν έλθει να παρακαλέσει μήπως σωθεί το μαγαζί του. Ο Ζωρζής είχε γράμμα από τον θείο για την κα Ταρντιού (σ.σ.: η γυναίκα που τον είχε υπηρέτη και μάλλον ψυχοπαίδι), για να με πάρει μαζί άμα θα γύριζε στην Σμύρνη. …

...Εκείνη δεν ήθελε... Γιατί ένα γιο είχε και πέθανε…

…εγώ τότε την παρακάλεσα και τους είπα ότι θέλω να δω το μικρό μου αδελφό στη Σμύρνη και για χατίρι της θα επιστρέψω...

…έτσι μ’ άφησαν… μ’ επήραν και μείναμε στο Βαλιδέ Χάνι μερικές μέρες… και φύγαμε με καράβι με ρώσικη σημαία… έτσι ελευθερώθηκα…!

…Από τα αδέλφια μου ο μεγαλύτερος, ο Παντελής, έγινε αξιωματικός στον Ελληνικό Στρατό. Τον δεύτερο, τον Ζωρζή, τον πήραν σκλάβο στην Κόνια και τον ετούρκεψαν. Αυτός άμα ησύχασαν τα πράγματα ήρθε στη Χίο για να μοιράσουμε το κτήμα. Του πρότεινα να ξετουρκέψει και να πάμε στη Σύρα να ξαναβαπτιστεί, μα εκείνος δεν ήθελε γιατί είχε γυναίκα Τούρκισσα... Ο Νικολής εχάθει ολότελα στην καταστροφή και ούτε που εμάθαμε γι’ αυτόν τι έγινε. Ο Δημήτρης απέθανε μικρός στο Τριέστι.

Τον τελευταίο μας, τον Μικέ, τον βρήκαμε στα χέρια μιανής Αραπίνας... και τον αγοράσαμε για πεντακόσια γρόσια. Μετά εμπορευότανε στη Ρωσία και είναι το μόνο αδέλφι που εγνώρισα καλά…

…τότε ήλπιζα πως θα αξιωθώ να δω την Αγιά Σοφιά Ελληνική...»

 

Από το ομότιτλο βιβλίο

της Βιβλιοθήκης του Φιλοπρόοδου Ομίλου Κάμπου

Μητροπολίτης ΠΛΑΤΩΝ

Χίος, 1776 – Χίος, 1822

 

Ο Μητροπολίτης Πλάτων Φραγκιάδης γεννήθηκε από ευσεβείς γονείς στην περιοχή Καπέλα της πόλεως. Φοίτησε στην ακμάζουσα Σχολή της Χίου και μετά πήγε στην Κωνσταντινούπολη και φοίτησε στη Μεγάλη του Γένους Σχολή, όπου μετά την αποφοίτησή του διετέλεσε επί 2 χρόνια σχολάρχης. Γνώρισε τον Πατριάρχη Γρηγόριο τον Ε’ και ήταν μυημένος στη Φιλική Εταιρεία. Τον Φεβρουάριο του 1817 εξελέγη Μητροπολίτης Χίου. Συνελήφθη στις 27 Απριλίου του 1821 και φυλακίσθηκε στη σκοτεινή φυλακή του Κάστρου, μαζί με τον διάκονό του Μακάριο Γαρρή και τους προκρίτους του Νησιού.. Την Τρίτη 23 Απριλίου 1822, ημέρα Κυριακή ο Βαχίτ Πασάς ανακοίνωσε στους φυλακισμένους την καταδίκη τους σε θάνατο, δι’ απαγχονισμού. Στήθηκαν 63 ικριώματα. Τα πτώματα των απαγχονισθέντων πετάχτηκαν στη θάλασσα!

 

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Κ. ΚΑΛΒΟΚΟΡΕΣΗΣ

(1816-1872)

Από την αυτοβιογραφία του με τίτλο: «Οι Σφαγές του 1822 και η ζωή μου»

 

«...Ο θείος μου, ο Σταμάτης, δεν ήταν ο μόνος που βρήκε τον θάνατο εκείνη τη βραδιά. Στη διαδρομή μας έτυχε να συναντήσουμε αρκετούς χωριάτες τους οποίους εσκότωσαν είτε με τα σπαθιά είτε με τα ντουφέκια... την ίδια μέρα άρχισαν οι βάρβαροι να μοιράζουν μεταξύ τους τα λάφυρα και τους αιχμαλώτους…

…Μεγάλη ήταν η χαρά μου όταν διαπίστωσα κάποια στιγμή ότι η μητέρα μου και η Μαρουκώ μας, είχαν πέσει στα χέρια του Τούρκου που φαινόταν να είναι πιο καλός από τους άλλους...

…Τον παππού μου τον φόνευσαν. Φαίνεται ο δυστυχής ξεγελάστηκε από τα ψεύτικα λόγια του ναυάρχου πασά...

…ήθελε, (κάποιος άγνωστός μου), εμένα να αγοράσει και για τούτο προσέφερε στον Τούρκο μου, που με αιχμαλώτισε, δύο χιλιάδες πιάστρα. Ο Τούρκος έφερε αντίρρηση διότι του φάνηκαν λίγα τα χρήματα, αλλά τελικά δέχτηκε...

...έμαθα ότι ο άγνωστός μου, ήταν απεσταλμένος του πατέρα μου…

…μετά από έξι μήνες έφυγα για την Αμερική…»

(σ.σ.: Ο Γεώργιος Καλβοκορέσης επέζησε των Σφαγών της Χίου αλλά δολοφονήθηκε στο Bridgeport του Κονέκτικατ από ληστή, στις 3 Ιουνίου 1872)!

Από το ομότιτλο βιβλίο

της Βιβλιοθήκης του Φιλοπρόοδου Ομίλου Κάμπου

 

Κωνσταντίνος Κανάρης

(Ψαρά 1793 – Αθήνα 1877)

 

Ο ψαριανός επαναστάτης, αναδείχθηκε σε σπουδαία μορφή του ναυτικού αγώνα κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Το μεγάλο του ανδραγάθημα ήταν η πυρπόληση της τουρκικής ναυαρχίδας του πασά Καρά Αλή στη Χίο, το βράδυ της 6ης προς 7η Ιουνίου του 1822, ως αντίποινα για τη σφαγή στο νησί. Μετά το 1830, διετέλεσε ναύαρχος και πέντε φορές πρωθυπουργός της Ελλάδας.

 

ΜΕΛΑΝΙΟΣ

...Κυνηγημένοι κατέληξαν στο πλησιέστερο προς τα Ψαρά ακρωτήριο, το Μελανιός, απ’ όπου ανέμενον την εκ των Ψαρών σωτηρία, η οποία βεβαίως και παρεσχέθη από τον οργανωμένο στόλο των Ψαρών πλην όμως σε πολύ περιορισμένο βαθμό. Και τούτο λόγω της κρατούσας απόλυτης νηνεμίας αλλά και των περιπολιών του τουρκικού στόλου δεν μπόρεσαν τα ψαριανά πλοία να πλησιάσουν τις ακτές και να σώσουν τους φυγάδες. Οι επιδρομείς… έσφαζαν ανηλεώς, πυροβολούσαν στη θάλασσα εκείνους που επιχειρούσαν να απομακρυνθούν κολυμπώντας, διατρυπούσαν τα πτώματα, πιέζοντας το ξίφος μέχρι το έδαφος, προκειμένου να φονεύσουν όσους βρίσκονταν κρυμμένοι κάτω από αυτά…

Από το βιβλίο του Κων. Φραγκομίχαλου «Οι Σφαγές της Χίου το 1822»

 

ΝΕΑ ΜΟΝΗ

 (με την αντίστοιχη φωτογραφία)

 

…Ο εντεκάχρονος τότε Γρηγόριος Φωτεινός, που έζησε τα γεγονότα, μετέπειτα Επίσκοπος Μυριοφύτου και Περιστάσεως στην Ανατολική Θράκη, γράφει: «Καταστράφηκε η Νέα Μονή, αρπάχτηκαν σκεύη της, χάθηκαν τα βιβλία της, αλλοιώθηκαν τα προνόμιά της, εξαφανίστηκαν χρυσόβουλα, σιγίλια, κώδικες και κτηματολόγια, αγορές, ανταλλαγές, δωρεές, σταυροί, κηροπήγια δίσκοι, αγγεία, δισκοπότηρα, ιερά άμφια…»

…Ο γάλλος αξιωματικός Μάξιμος Ρεμπώ κατά την περιήγησή του στο χώρο σημειώνει: «Το περίφημο μοναστήρι της Αγίας Μονής, μνημείο ευσέβειας των ελλήνων αυτοκρατόρων, απέβη θέατρο φρικωδέστατων σκηνών. Όλοι οι μοναχοί εσφάγησαν. Φορτωμένοι ημίονοι έφεραν στα βάθη της Ασίας τις προσφορές χριστιανικής φιλανθρωπίας…»

…Ο άγγλος ιστορικός Γεώργιος Φίνλεϋ στο βιβλίο του γράφει: «…δύο χιλιάδες πρόσωπα είχαν ζητήσει άσυλον εις το Μοναστήριον της Νέας Μονής… μέρος του λαού εκλείσθη εντός της εκκλησίας. Αι θύραι άνοιξαν δια της βίας και οι Τούρκοι αφού έσφαξαν και τας γυναίκας... επυρπόλησαν το εικονοστάσιον καθώς και τα ξύλινα μέρη και τας στέγας των άλλων κτηρίων…»

ΠΙΤΥΟΣ

«ΤΑ ΣΥΜΒΑΝΤΑ ΣΤΗ ΧΙΟ ΤΟ 1822»

Από το χέρι του Βαχίτ Πασά

 

«…Στη συνέχεια οι στρατιώτες μας κατευθύνθηκαν προς το χωριό Πιτυός το οποίο ακουγόταν για τους πιο ξακουστούς επαναστάτες του. Αυτά λοιπόν τα χωριά δεν υποτάχθηκαν παρά μόνο ύστερα από αιματηρή μάχη, στην οποία φονεύθηκαν βέβαια αρκετοί από τους δικούς μας, από εκείνους όμως δεν έμεινε ούτε ίχνος ζωής ούτε περιουσίας και τα ίδια τους τα σπίτια και τα καλύβια τους ακόμη κάηκαν ολοκληρωτικά, αφού οι κάτοικοί τους αποκεφαλίστηκαν…»

Από το ομώνυμο βιβλίο του Νίκου Μίτση

(μετάφραση Δ.Ε. Δανιήλογλου)

 

Σχετικά Άρθρα