Χίος, Πέμπτη 13 Αυγούστου

Τιτάνιο απ' τους... Τιτάνες, φώσφορος που φέρει φως -Τα ελληνικής προέλευσης ονόματα των χημικών στοιχείων

Δευ, 21/10/2019 - 07:46

Τιτάνιο απ' τους …Τιτάνες, ο Φώσφορος που φέρει φως και το Ιώδιο απ' τα Ια (τα μωβ λουλούδια). Εν αρχή ην …τα χημικά στοιχεία. Φώσφορος, υδρογόνο, οξυγόνο, βάριο, άζωτο…

«Δύσκολες λέξεις» για τους θεωρητικούς της γλώσσας της καθημερινότητας; Κι όμως. Μπορεί να μη γνωρίζουμε την ακριβή σύσταση του χημικού στοιχείου «Τιτάνιο» (Titanium – Ti) -είναι όμως «προφανές» ότι το όνομά του παραπέμπει στους …αρχαιοΕλληνες μυθικούς Τιτάνες, τους γιους της Γαίας και του Ουρανού. Και το Ιώδιο (Iodine- I), η γνωστή («μώβ» θα λέγαμε σήμερα που ξεχάσαμε τον, ελληνικής ρίζας,όρο "ιώδες") ουσία, «αντλεί» το όνομά του από τα Ία (το «Ίον το εύωσμον», φυτό που φυόταν στην αρχαιοελληνική Αττική). Το «ιώδιο»εντοπίστηκε και "βαπτίστηκε" από τον εντυπωσιασμένο (καθώς "είδε" στις εγκαταστάσεις παραγωγής νίτρου της οικοτεχνίας του την…εξάχνωση, τη μετατροπή απευθείας από τη στερεή στην αέρια κατάσταση, χωρίς να μεσολαβήσει η υγρή ως είθισται) Γάλλο χημικό, Μπερνάρ Κουρτουά.

«Η ελληνική προέλευση της ονομασίας των χημικών στοιχείων»
Όταν ο Κουρτουά είδε αυτούς τους …εντυπωσιακού μωβ-μπλέ χρώματος ατμούς να αναδύονται από τα παραπροιόντα νατρίου, θυμήθηκε τις…«ιώδεις πλαγιές της Πάρνηθας»). Γιατί οι λεγόμενες θετικές επιστήμες συνεισφέρουν τα μάλα στη συγκέντρωση και διερεύνηση στοιχείων για τους αρχαίους (με τις μεθόδους της αρχαιομετρίας, φασματοσκόπησης, τις βιοχημικές μεθόδους κ.α για τη χρονολόγηση, ανάλυση των στοιχείων -υλικών παρασκευής των αντικειμένων των αντικειμένων που "αναδύονται" στις ανασκαφές κ.α), αλλά η ελληνική γλώσσα –μητέρα των γλωσσών και των επιστημών- μάλλον συνεισέφερε περισσότερο ακόμα και στην ονοματοδοσία των χημικών στοιχείων και τη διαμόρφωση των επιστημών.
«Η ελληνική προέλευση της ονομασίας των χημικών στοιχείων» ήταν ο τίτλος της διάλεξης που έδωσε στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης ο καθηγητής Χημείας του ΑΠΘ, Περικλής Ακρίβος, στο πλαίσιο της δράσης "Αρχαιο-μετρώντας τον Πολιτισμό" και με αφορμή την κήρυξη του 2019 ως παγκοσμίου έτους εορτασμού του Περιοδικού Πίνακα των Χημικών Στοιχείων (Ο περιοδικός πίνακας των χημικών στοιχείων είναι ένας κατάλογος, σε μορφή πίνακα, που δημιούργησε και πρωτοπαρουσίασε οργανωμένα ο Ρώσος χημικός Ντμίτρι Ιβάνοβιτς Μεντελέγιεφ, στα 1869 -πριν απο 150 χρόνια). Ο Ντμίτρι Μεντελέγιεφ πέθανε σε ηλικία 73 ετών (το 1907) από γρίπη. Ο κρατήρας Μεντελέγιεφ στη Σελήνη και το ραδιενεργό χημικό στοιχείο μεντελέβιο, με ατομικό αριθμό 101, ονομάστηκαν έτσι προς τιμή του.

«Τα χημικά στοιχεία βρίσκονται παντού γύρω μας-παντού μέσα μας… Το 85% και πλέον των χημικών στοιχείων ειναι μέταλλα. Τα μέχρι σήμερα γνωστά χημικά στοιχεία (φυσικά και τεχνητά) είναι περί τα 120. Τα ονόματά τους που έχουν ελληνική προέλευση είναι 42. Κανένας Έλληνας όμως δεν συνεισέφερε στην ανακάλυψή τους» έλεγε το αποτέλεσμα του …τεστ, που έκανε στους χημικούς και αρχαιολόγους ακροατές του ο εισηγητής της εκδήλωσης Περικλής Ακρίβος.

Είναι ο «ελληνικός μύθος», η ελληνο-λατρεία των επιστημόνων του 18ου -19ου αιώνα, που οδηγεί τους κεντροευρωπαίους επιστήμονες στην ελληνικής "ρίζας" ονοματοδοσία; «Δεν είναι θέμα ελληνολατρίας, οπωσδήποτε οι Έλληνες επιστήμονες θα πρότειναν τη χρήση κάποιου ονόματος με ελληνική προέλευση. Είναι θέμα "υλικών μέσων". Ορισμένοι από τους ξένους επιστήμονες της εποχής (18ος-19ος αιώνας) "είχαν τον τρόπο τους". Αν δεν έχεις τα υλικά μέσα, δεν μπορείς να οργανώσεις μια σχετική σειρά μετρήσεων που να έχουν ακρίβεια, επαναληψιμότητα και να γίνουν αποδεκτές και κατά συνέπεια δεν μπορείς να συμμετέχεις στις διαδικασίες ανακάλυψης χημικών στοιχείων. Επιστήμονες από την Ελλάδα έχουν δημιουργήσει στοιχεία προόδου (το τεστ Παπανικολάου είναι διεθνής ορολογία, όχι μόνο Ελληνική και η αντίδραση Bergmann-Zervas φέρει το όνομα του Ζέρβα» απαντά σε ερώτηση του ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής κ.Ακρίβος.

Περιοδικός πίνακας
Τα «βαφτίσια» των χημικών στοιχείων
Έτσι, τα νεο-ανακαλυφθέντα στοιχεία «βαπτίζονται» από τους επιστήμονες, που κατά καιρούς τα εφευρίσκουν, «έτσι» ή γιατί…«ετσι θέλει» ο εφευρέτης ή η επιστημονική κοινότητα στο σύνολό της, που τελικά το αποδέχεται, ή… με βάση κάποιο χαρακτηριστικό του στοιχείου, τον τόπο ύπαρξης του στοιχείου, το ορυκτό του (εφόσον πρόκειται για μέταλλο), τη διαδικασία ανίχνευσής του ή παραλαβής του, τις φυσικές ιδιότητες του στοιχείου, τις φυσικές και χημικές ιδιότητές του, και τις ιδιότητες των ενώσεών του.

Στα 1808, ο Σερ Χάμφρι Ντέιβι (Sir Humphry Davy) απομόνωσε το μαγνήσιο και το ονόμασε έτσι από την… «Μαγνησία γη» της Θεσσαλίας όπου εξορύσσονταν αρχαιόθεν κάποια απ τα συστατικά του)

Στην…Κύπρο εξορυσσόταν ο χαλκός (Copper) – το στοιχείο του οποίου αναγράφεται ως (Cu) – από την Κύπρο- Cuprum των Ρωμαίων.
Το Βάριο-Barium (Ba) ονομάστηκε έτσι από τις φυσικές ιδιότητες του στοιχείου, η ονομασία του είναι ένα λόγιο ενδογενές δάνειο από το λατινικό barium που προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό βαρύς (στοιχείο με υψηλότατη πυκνότητα) και αποκαλύφθηκε στα 1774 από τον Carl Wilhelm Scheele.

Το κάδμιο ανακαλύφθηκε το 1817 από τον F.Stromeyer και τον K.S.L.Herman. Ο Stromeyer παρατήρησε σε δείγματα ανθρακικού ψευδαργύρου ένα καφέ οξείδιο και ένα κίτρινο σουλφίδιο. Θερμαίνοντας το σουλφίδιο και πραγματοποιώντας αναγωγή, απομόνωσε ένα λευκό μέταλλο το οποίο ονόμασε κάδμιο από το αρχαίο ελληνικό όνομα "Καδμεία", το οποίο σήμαινε ανθρακικός ψευδάργυρος. Ο ανθρακικός ψευδάργυρος στην αρχαιότητα υπήρχε στη Θήβα όπου βασιλιάς ήταν ο Κάδμος.
Κοβάλτιο (Cobalt-Co) από τους… κόβαλους (τους προχριστιανικούς καλικάτζαρους – βλαβερούς χθόνιους δαίμονες της ακολουθίας του Διονύσου, που αναφέρει κι ο Αριστοφάνης στον “Πλούτο” του «-ως μόθων ει, και φύσει Κόβαλος, όστις φενακίζεις» που στα λατινικά έγινε cobalus, στα γαλλικά gobelin, στα αγγλικά goblin, στα ουαλικά coblyn, στα γερμανικά kobold, και στα δανέζικα, kobold ή kabouter(s)). Ονομάστηκε έτσι καθώς στα 1683 που εντοπίστηκε, οι Γερμανοί μεταλλωρύχοι εντόπισαν το …μπλέ υλικό ανακατεμένο στις στοές με άλλα μέταλλα και τους ήταν …ιδιαίτερα δύσκολη η εξόρυξη του.
Θάλλιο thallium (ΤΙ). Εντοπίστηκε το 1861 και η πράσινη γραμμή στο φάσμα του προσομοίαζε με το χρώμα ανοιξιάτικης πρασινάδας. Το όνομά του προέκυψε λοιπόν απο την ελληνική λέξη θαλλός (ή τη λατινική thallus) που σημαίνει εκκολαπτόμενο βλαστάρι ή κλαράκι..

Χημικά στοιχεία
Αλλά και πολλά άλλα αδρανή υλικά όπως το Αργό, το Κρυπτό, το Ξένο , το…Δυσπρόσιτο (Dysprosium) – δύσκολο να εντοπιστεί, ο Υδράργυρος (υγρός αργυρός -καθώς τα μέρη του …ρέουν) το Σελήνιο (μυρίζει τόσο άσχημα που…ήρθε απ τη Σελήνη), το Λανθάνιον (La) Lanthanion που …πριν το 1839 οπότε και εντοπίστηκε ελάνθανε, το Οξυγόνο που…γεννά οξύ.

Η τελευταία νίκη της ελληνικής γραμματείας στην ονοματοδοσία των χημικών στοιχείων είναι το …Προμήθειο Pm. Παρασκευάστηκε τεχνητά μόλις το 1947 από μία ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τον Τσαρλς Κορυέλ. Είναι εξαιρετικά ραδιενεργό και …καίει σαν φωτιά, οπότε ο ήρωας Προμηθέας που ..έκλεψε τη φωτιά ήταν ο ονοματοδότης του.

Πηγή φωτογραφιών: ΑΠΘ- καθηγητής Περικλής Ακρίβος

Πηγή: iefimerida.gr - https://www.iefimerida.gr/tehnologia/ellinikis-proeleysis-onomatodosia-h...

Σχετικά Άρθρα

44% η μείωση των θανάτων από τροχαία στην Ελλάδα κατά τη δεκαετία 2010-2019
Σάβ, 08/08/2020 - 08:40

Ο ρόλος της ψηφιακής τεχνολογίας εξελίσσεται ως ο πλέον καθοριστικός για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας, όπως αναδείχθηκε και σε πρόσφατη διαδικτυακή συζήτηση που οργάνωσαν η INTERAMERICAN και η Anytime με το Παρατηρητήριο Οδικής Ασφάλειας (ΕΜΠ) για τη βιώσιμη Μετακίνηση. Ήδη, η εταιρεία συνδέει τις ψηφιακές εφαρμογές με τη σύγχρονη προϊοντική προσέγγιση της ασφάλισης, αποβλέποντας στη μικρότερη χρήση των αυτοκινήτων (pay as you drive), αλλά κυρίως στον έλεγχο της συμπεριφοράς κατά την οδήγηση και την υποστήριξη της συνετής οδήγησης.

Ο Γιώργος Γιαννής, συγκοινωνιολόγος και καθηγητής του ΕΜΠ, ως επικεφαλής της ομάδας του Παρατηρητηρίου Οδικής Ασφάλειας που συνεργάζεται με την INTERAMERICAN, τονίζει: «Η εξέλιξη της τεχνολογίας, η ανάπτυξη έξυπνων συστημάτων μεταφορών, καθώς και η πρόοδος στην επιστήμη των δεδομένων και στην τεχνητή νοημοσύνη, θα μπορούσαν να συμβάλουν σημαντικά στην προληπτική αντιμετώπιση του μείζονος παγκόσμιου κοινωνικού προβλήματος των οδικών ατυχημάτων».

 

Η ψηφιακή τεχνολογία για την ασφάλεια στη μετακίνηση

 

Οι διαθέσιμες τεχνολογίες αφορούν στη μείωση και πρόληψη των σφαλμάτων που δυνητικά θα προκαλούσαν ένα οδικό ατύχημα. Οι περισσότερες από αυτές τις τεχνολογίες είναι σχετικές με έξυπνα συστήματα μεταφορών (Intelligent Transport Systems - ITS), ορισμένες από τις οποίες έχουν αποδειχτεί ιδιαίτερα αποτελεσματικές. Όπως εξηγεί ο κ. Γιαννής, τα έξυπνα συστήματα μεταφορών διακρίνονται σε τρεις κύριες κατηγορίες:

- Σε τεχνολογίες ασφάλειας εντός του οχήματος, όπως π.χ. είναι τα συστήματα ανίχνευσης αλκοόλ, συστήματα ανίχνευσης υπνηλίας, συστήματα καταγραφής δεδομένων συμβάντων, συστήματα παρακολούθησης της χρήσης ζώνης ασφαλείας κ.ά.

- Σε συστήματα ασφάλειας βάσει της υποδομής: διαχείρισης ταχυτήτων, δυναμικής διαχείρισης κυκλοφορίας και προειδοποιήσεων τοπικού κινδύνου, αυτοματοποιημένης επιβολής κανόνων κυκλοφορίας κ.ά.

- Σε συνεργατικά συστήματα, τα οποία χρησιμοποιούν τόσο την υποδομή όσο και το όχημα με κατάλληλους συνδέσμους επικοινωνίας μεταξύ τους: π.χ. έξυπνη προσαρμογή ταχύτητας (ISA), e-call, συστήματα πλευρικού ελέγχου κ.ά.

Επιπλέον, η συνεχώς αυξανόμενη χρήση έξυπνων κινητών τηλεφώνων, αισθητήρων και συνδεδεμένων αντικειμένων προσφέρουν όλο και περισσότερα δεδομένα μεταφορών που είναι χρήσιμα για τη διεξαγωγή προηγμένων αναλύσεων οδικής ασφάλειας. Με ανάλογες αναλύσεις, υποστηρίζονται ο προσδιορισμός βασικών παραγόντων κινδύνου, η αντιμετώπιση της επικίνδυνης συμπεριφοράς και των σφαλμάτων των χρηστών της οδού, καθώς και κρίσιμες παράμετροι σχετικές με την κυκλοφορία, τις υποδομές και τα οχήματα.

Εκ μέρους της INTERAMERICAN ο Γιάννης Ρούντος, Διευθυντής Εταιρικών Υποθέσεων και Υπευθυνότητας, εστιάζοντας εδώ και 15 χρόνια στην αποτελεσματικά προληπτική διαχείριση του κινδύνου στην οδική κυκλοφορία ως ζητήματος εταιρικής ευθύνης, υπογραμμίζει ότι οι πρακτικές ασφάλισης είναι αναπόσπαστες από αυτές της οδικής ασφάλειας. Όπως επισημαίνει το στέλεχος της εταιρείας, «η ψηφιοποίηση και η χρήση νέων τεχνολογιών είναι αξιοποιήσιμη τόσο για να βελτιώνεται η συνείδηση και κουλτούρα ασφαλούς οδήγησης όσο και σε επίπεδο λήψης αποφάσεων και επιλογών για την οδική ασφάλεια, στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, ιδιαίτερα δε στον ασφαλιστικό κλάδο», συμπληρώνοντας πως η INTERAMERICAN και η Anytime κινούνται μεθοδικά προς αυτή την κατεύθυνση. «Ο παράγων χρήστης -αναφορικά με την αντίληψη και τη γνώση- είναι η πιο δυναμική μεταβλητή για τη μείωση των τροχαίων ατυχημάτων, ως κοινός παρονομαστής άλλωστε, σε σχέση με τους παράγοντες των τεχνικών υποδομών και των εξελίξεων στην αυτοκινητοβιομηχανία. Επομένως, ο “διάλογος” του χρήστη με την εφαρμοσμένη ψηφιακή τεχνολογία για πιο ασφαλή μετακίνηση μπορεί να αλλάξει δραστικά τα πράγματα» παρατηρεί ο κ. Ρούντος.

 

Οι δείκτες των συνεπειών από τα τροχαία ατυχήματα

 

Κατά τη δεκαετία 2010-2019, η Ελλάδα σημείωσε σημαντική πρόοδο στην οδική ασφάλεια, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη μείωση θανάτων σε οδικά ατυχήματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, της τάξεως του 44%. Παρά την εντυπωσιακή μείωση, κατά το 2019 ο αριθμός των νεκρών στη χώρα μας παρέμεινε σχεδόν σταθερός σε σχέση με το 2018, ενώ στην Ε.Ε. σημειώθηκε μείωση περίπου 3%, με την Ελλάδα να κατατάσσεται στην 21η θέση μεταξύ των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (65 νεκροί ανά εκατομμύριο πληθυσμού), σε σημαντική απόσταση από τον μέσο όρο στην Ε.Ε. (51 νεκροί ανά εκατομμύριο πληθυσμού).

Τα θύματα των οδικών ατυχημάτων μειώθηκαν σημαντικά κατά το πρώτο τετράμηνο φέτος, λόγω της μείωσης της κυκλοφορίας και των περιοριστικών μέτρων για την αντιμετώπιση του Covid-19. Συγκεκριμένα, καταγράφηκε μείωση θανάτων στους δρόμους κατά 18% συγκριτικά με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους, ενώ για τον μήνα Απρίλιο η μεταβολή μείωσης ήταν 58% σε σχέση με πέρυσι, δεδομένης της φετινής διαφοροποίησης στη μετακίνηση για το Πάσχα.