Χίος, Τρίτη 13 Νοεμβρίου

Καλωσόρισες γιέ του νερού

Τετ, 07/03/2018 - 19:23
Κώστας Μαρδάς

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΟΥ- ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΚΩΣΤΑ ΜΑΡΔΑ

                     ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

 «Ο ΧΡΟΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ» ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΕΙΔΗ ΜΠΕΛΛΕ,

                        ΑΙΓΛΗ ΖΑΠΠΕΙΟΥ, 5 / 2/ 2018 

Κυρίες και κύριοι,

Καλωσορίζω τον Αριστείδη Μπελλέ  στο ταξίδι του  από το χώρο της ιχθυοκαλλιέργειας στην καλλιέργεια της Λογοτεχνικής γραφής. Σε ένα χώρο που έχει αρκετές ομοιότητες με τον τομέα της επιχειρηματικής δράσης –στόχο, προγραμματισμό, προϊόν – αλλά έχει και σαφείς διαφορές, αφού η λογοτεχνία και ειδικώς η ποίηση, είναι η υπέρβαση του συμβατικού τρόπου σκέπτεσθαι, η συνομιλία με το αθέατο και η πάλη πέρα από τον ιστορικό χρόνο  .

Διαβάζοντας το έργο του,  πολύ πριν πάρει τη μορφή βιβλίου, από τις πρώτες κι όλας σελίδες, εντυπωσιάστηκα από τη συγγραφική ικανότητα . Και από το εσωτερικό περιεχόμενο που εκπέμπει. Παρά τις παρατηρήσεις, τις επιφυλάξεις και τις αντιρρήσεις που μπορεί να έχει κανείς    - ακόμη και η… Αγία Γραφή επιδέχεται παρατηρήσεις  -  το βιβλίο διαπνέεται από γοητευτικό πάθος, προσγειωμένο λυρισμό, απογειωτική δράση, παραστατικές εικόνες, αφηγηματική απλότητα, διαλογική ροή, ρεαλιστική περιγραφή και αιφνιδιαστική κατάληξη.

Θα έλεγα ότι είναι ένα έργο που μπορεί να σταθεί επάξια στο απαιτητικό κοινό του  σημερινού νεοελληνικού μυθιστορήματος, παίρνοντας τη θέση του στη βιβλιοθήκη και  στο κομοδίνο. Προσοχή:  Όχι για να διευκολύνει τον ύπνο,  αλλά για να μη σ΄αφήνει να κοιμηθείς, καθώς αφηγείται ένα οιονεί παραμύθι ευαισθησίας μα και σκληρότητας. Παραμύθι που, όσο προχωρείς τόσο νιώθεις ότι αναδεικνύεται σε κινηματογραφική ταινία μιας ιστορίας η οποία ξεκινάει από τη φτώχεια της επαρχίας, επεκτείνεται στη μεγάλη πρωτεύουσα του αγχώδους ανταγωνισμού  και εξακτινώνεται σε πολλά μέρη του επιχειρηματικού κόσμου. Με όλα τα πλην και τα συν του επιχειρείν. Δηλαδή, το όνειρο αλλά και τον εφιάλτη,  την χαρά αλλά και την λύπη, την πλήξη αλλά και την έκπληξη, την γλυκύτητα αλλά και τον κυνισμό,  το κέρδος αλλά και την απώλεια.

Η ανάπτυξη της μυθιστορίας διέπεται από την μανιχαϊστική αντίληψη του καλού και του κακού. Παρότι στη ζωή,  αυτή η σχεδόν θρησκευτικής χροιάς  αντίθεση δεν απαντάται στην απολυτότητά της  -  καθώς το καλό ενυπάρχει στο κακό και αντιστρόφως -  στην λογοτεχνία είναι αναγκαία αυτή συνταγή . Είναι  αναγκαία για να παραχθεί μια αξιακή νομιμοποίηση, ώστε ο αναγνώστης- «εν ηδυσμένω λόγο»-  να ταυτίζεται, να συμπάσχει και να δικαιώνεται στο τέλος, μέσα από την αριστοτελική κάθαρση με δικαίωση του καλού . Δικαίωση ακόμη κι αν δεν παρελαύνει η νίκη.

 Ως βιβλίο κατισχύει του συγγραφέα . Ο συγγραφέας μπορεί ακόμα και να μην έχει συναίσθηση ότι έγραψε ένα έργο πέρα από αυτό που επιχωριάζει στην συνείδηση ή στο υποσυνείδητό του. Στην προκειμένη περίπτωση, το τελικό προϊόν υπερβαίνει τις αρχικές προθέσεις, διότι η πρωτοτυπία του έγκειται στην μυθική αλλά και πραγματική διήγηση ενός παραμυθιού με διδάγματα από τον χώρο της επιχειρηματικότητας. Κάτι που έρχεται να καλύψει ένα κενό στον τομέα του σύγχρονου μυθιστορήματος της κρίσης.

 Παράλληλα πιστεύω ότι το βιβλίο στέκεται όχι μόνο ως λογοτεχνία ζωής, ως βίωμα, ως ψυχικό ντοκουμέντο, αλλά και ως δοκίμιο  για να προτείνεται στους τομείς της μαθήματος μάνατζμεντ στα οικονομικά πανεπιστήμια. Είναι ένα διδακτικό βιβλίο για το πώς μπορεί να συνδυαστεί -  ή και να υπονομευτεί -  το ρίσκο της δημιουργικότητας με την κοινωνική ευαισθησία, η οικονομική αποκοτιά με την προσωπική δεοντολογία, η τολμηρή ζαριά  με τους κανόνες .

Διαβάζοντας το βιβλίο σε δεύτερη και τρίτη ανάγνωση, επιτρέψτε μου, από… επαγγελματική διαστροφή και μανία, να σημειώσω ότι επιβεβαίωσα την προσωπική μου θέση για την περιλάλητη έννοια του ανταγωνισμού. Θεωρώ ότι ο ανταγωνισμός των δύο πρωταγωνιστών, του Ιάσονα και του Αργύρη, από ένα σημείο και πέρα, οδήγησε, με ευθύνη του δεύτερου, σε μια πορεία αλληλοεξόντωσης.

Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγω είναι ότι η υπερμεγέθυνση, η υπερεπέκταση και η υπερδραστηριότητα,  φθάνει κάποτε σε επικίνδυνα όρια, ειδικά όταν η  επιχειρηματική δράση αναπτύσσεται σε μια απρόβλεπτη  χώρα λαϊκιστών , κίτρινου Τύπου, εργατοπατέρων συνδικαλιστών, ανάλγητων τραπεζιτών, σε ένα κράτος ανυπόληπτο. Ένα κράτος που, σε τελευταία ανάλυση, υπονομεύει τον ίδιο του τον ταξικό εαυτό του, ανοίγοντας την κερκόπορτα στους ξένους δανειστές- προστάτες .

«Ο χρόνος του νερού» δεν ρέει στο άπειρο.  Κυλάει μέσα σε ένα δεδομένο οικονομικό σύστημα του πλανήτη Γη, το σύστημα της λεγόμενης… ελεύθερης οικονομίας, που- πράγματι-  νίκησε κατά κράτος την  οικονομία του κρατικού σοσιαλισμού. Του ολοκληρωτικού σοσιαλισμού. Αλλά –γενικότερα μιλώντας, καθώς δεν ζούμε στον Άρη  - πρέπει να παραδεχθούμε ότι ο καπιταλισμός , όπως εξελίχθηκε στην αδηφάγο χρηματοπιστωτική του μορφή, δεν μπόρεσε να εξασφαλίσει πλήρη απασχόληση πουθενά. Ακόμη και στη Γερμανία και στις ΗΠΑ η ανεργία είναι 5 %. Επιπλέον, δεν απέτρεψε το θέριεμα των ολιγοπωλίων. Κυρίως δε, δεν απέτρεψε  την τραπεζοκρατία που δεν λογοδοτεί πουθενά και σε κανέναν.  Και, όπως φαίνεται και από το βιβλίο,  θύμα της τραπεζικής αδηφαγίας δεν είναι μόνο ο φτωχός δανειολήπτης αλλά και ο πλούσιος επιχειρηματίας .

 Η υπόθεση του βιβλίου εκτυλίσσεται σε μια Ελλάδα οικονομικής μικρασιατικής καταστροφής.  Για τον επιπλέον λόγο, ότι εκστρατεύσαμε- Ηγεσία και Λαός-  πέρα από τον Σαγγάριο των δυνατοτήτων μας… Όμως, η διάσωση της χώρας δεν  έγινε  με κοινωνικά αναλογικό τρόπο,  με επιμερισμό των ποινικών ευθυνών και των βαρών σε ηγεσίες- πολιτικές, επιχειρηματικές, συντεχνιακές -  αλλά με τη φτωχοποίηση των ήδη φτωχών. Όπως συμβαίνει σήμερα. Όπως θα συμβεί πιθανότατα και  αύριο και μεθαύριο. Και είμαι σίγουρος ότι ο Ιάσωνας του μυθιστορήματος ,  θα συμφωνήσει πως όταν υπάρχουν υπερφτωχοί ουδείς δικαιούται να είναι υπερπλούσιος.

 

Κυρίες και κύριοι,

Δεν γνωρίζω τον Αργύρη. Δεν γνωρίζω κατά πόσον τα  κεφάλαια που αφορούν την επιχειρηματική διαπάλη  είναι πραγματικά και κατά πόσο αποτελούν μυθοπλασία. Το δίδαγμα όμως που συνάγω από την  ποιότητα αυτού του επιχειρηματία, είναι πως οι χωρίς φραγμούς επιλογές του, επιβάλλουν τη δημιουργία θεσμικών φραγμών από το   - αναγκαίο εδώ -  κράτος . Από κοινωνικούς φορείς, από τον κλάδο , ώστε η ελεύθερη αγορά να μην εκφυλίζεται σε ελεύθερη ζούγκλα εξαιτίας ενός αμοραλιστή. Θα του συνιστούσα μάλιστα να διαβάζει – κατά προτίμηση… το πρωί- ένα ποίημα θανάτου , για κερδίζει τη ζωή της κάθε ημέρας. Διότι , όλοι μας , μαχόμενοι για την συνεχή επιτυχία, λησμονούμε την θνητότητά μας. Στην τελευταία συλλογή μου  «Γυμνή Θεολογία» έχω ένα ποίημα,  γραμμένο πολύ πριν διαβάσω το βιβλίο , με το οποίο, απευθυνόμενος στο Θεό του ζητώ να θέσει όρια και στα κέρδη και στην ηδονή… Βέβαια, δεν ξέρω αν θα εισακουσθώ…      

Δεν γνωρίζω τον Ιάσονα της εκστρατείας του παραμυθιού. Θα έλεγα μάλιστα ότι  έχω άλλη αντίληψη για τους αενάως υψηλούς  στόχους του , τους οποίους θαυμάζω. Αλλά εγώ πιστεύω στο βρετανικό ρηθέν «Πάντα πρίγκιπας- ποτέ βασιλιάς». Γνωρίζω όμως τον Αριστείδη. Τον γνωρίζω, τον αναγνωρίζω και τον υπογραμμίζω ήδη  από τα φοιτητικά μας χρόνια. Όπως και τότε ,στα χρόνια της πυρακτωμένης μεταπολίτευσης, έτσι και σήμερα στην  μετα- μεταπολίτευση της ωριμότητά του,  διαπιστώνω οτι  παραμένει  φοιτητής της συνεχούς δημιουργικότητας, συναισθηματικός στις προσωπικές του σχέσεις, οικείος έναντι των υφισταμένων του και υποστηρικτής των εχόντων ανάγκη.

Δεν γνωρίζω την Κατερίνα, τη μυθιστορηματική σύζυγο του Ιάσονα. Γνωρίζω όμως τη Σούλα. Και μπορώ να πω ότι δεν αντιστοιχεί σε μια  συντηρητική Πηνελόπη της στωικότητας, αλλά είναι , με τον τρόπο της, Αμαζόνα της οικογένειας, που μάχεται στα μετόπισθεν, στο πλευρό  και στα πρόσω αν χρειασθεί .

 

Γιέ του νερού! Καλωσορίζοντάς σε  όχι στον ανταγωνιστικό, αλλά στον συναγωνιστικό κόσμο του  ωκεανού της συγγραφής, σου εύχομαι  πολλά ταξίδια, πολλές φουρτούνες και πολλά βιβλία … erga omnes… Έναντι όλων και απέναντι όλων!..

 

 

 

Άλλες απόψεις: του Κώστα Μαρδά