Θέλω για μία στιγμή να κλείσετε τα μάτια και να σκεφτείτε πέντε ρομαντικές ταινίες (είτε rom-com είτε ρομαντικές-δραματικές, που περιστρέφονται γύρω από εφήβους ή και όχι) της τελευταίας δεκαετίας περίπου. Η πρώτη που έρχεται στο μυαλό πολλών και φυσικά περιλαμβάνει βρικόλακες είναι η σειρά ταινιών Twilight (2008-2012). Μετά, για πολλούς ακολουθούν οι Πενήντα Αποχρώσεις του Γκρι (2015), που σύμφωνα με την συγγραφέα του βιβλίου, που αργότερα μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο, ξεκίνησε ως fan-fiction του Twilight. Ακολουθεί το The Kissing Booth του 2018, μία rom-com ταινία, το Μετά (After) του 2019, άλλη μία fan-fiction για τον Harry Styles από τους One Direction (διαβάστε παρακάτω για να δείτε την αντίδραση του σε αυτό) και οι 365 μέρες (365 days) του 2020 (που πάλι εμπνεύστηκε σημαντικά από τις Πενήντα Αποχρώσεις του Γκρι, που εμπνεύστηκαν από το Twilight. Βλέπετε το pattern;).
Αν στην ερώτηση: σκέψου μερικές ρομαντικές ταινίες της τελευταίας δεκαετίας δεν απαντήσατε με τουλάχιστον δύο από τις παραπάνω ταινίες, τότε λέτε ψέματα. Μας αρέσουν ή όχι, αυτές οι ταινίες έχουν γίνει υπερβολικά γνωστές το διάστημα 2008-2023 για όλους τους λάθος λόγους. Είναι οξύμωρο το πως σε μία εποχή που μιλάμε για φεμινισμό, το κίνημα #Metoo, ζητάμε inclusivity και παράλληλα η ίδια η γενιά που υποτίθεται ότι πρωτοστατεί σε όλες αυτές τις ριζικές αλλαγές, η Gen Z, είναι η ίδια που αποθεώνει τέτοια αποβράσματα του κινηματογράφου που πρεσβεύουν τον μισογυνισμό, την βία, την τοξικότητα και ρομαντικοποιούν κακοποιητικές καταστάσεις. Ας μιλήσουμε όμως αναλυτικότερα για το τι ακριβώς κάνει όλες αυτές τις ταινίες τόσο απαίσιες και κυριολεκτικά προσβολή απέναντι στο ανθρώπινο είδος.
Ποιο το κοινό όλων αυτών των ταινιών;
Εκτός ότι ανήκουν στο ίδιο genre (είδος), όλα έχουν προέλθει από το Wattpad, το οποίο φαίνεται να προμοτάρει τα βιβλία του με βάση την δημοφιλία και όχι την actual ποιότητα τους. Είναι κακογραμμένο το βιβλίο; Περιγράφει τοξικά πρότυπα και μερικές σελίδες περιέχουν μέχρι και βιασμό; Ναι, αλλά αρέσει σε πολλούς, οπότε θα το κάνουμε Νο1, μελλοντικοί εκδότες θα το αγοράσουν ώστε να απομυζήσουν επίσης χρήματα από αυτό και θα το κάνουμε και ταινία, γιατί δεν υπάρχουν αρκετές ρομαντικές/δραματικές/soft-porn ταινίες εκεί έξω.
Ακόμη, όλα μαζί συνθέτουν ουσιαστικά μία πυραμίδα. Το ένα βασίζεται στο άλλο, με αποτέλεσμα η πλοκή (αν μπορούμε να την χαρακτηρίσουμε έτσι) εκτός από εξαιρετικά παρόμοια, είναι σαν να βλέπουμε διαφορετικές version της original ιδέας. Με λίγα λόγια, η Stephanie Meyers, συγγραφέας του Twilight, έκανε το μεγάλο λάθος να μας συστήσει τον Edward και την Bella, μετά οι Maverick Films και Summit Entertainment αποφάσισαν να δώσουν στους χαρακτήρες σάρκα και οστά και από ‘κει και πέρα ό, τι άλλη ταινία ακολούθησε κατέληγε να είναι όλο και μία πιο φτωχή απομίμηση. Όχι πως το Twilight ήταν masterpiece της εποχής του, αλλά με κάποιον ομολογουμένως εντυπωσιακό τρόπο μετέπειτα συγγραφείς και παραγωγοί κατάφεραν να το κάνουν ακόμη χειρότερο.
Τι είναι τόσο λάθος με αυτές τις ταινίες;
Είναι τόσο ίδιες που δεν χρειάζεται να αναλύσουμε τι πάει λάθος ξεχωριστά για την κάθε μία, γιατί όλες έχουν τα ίδια προβλήματα, απλά όσο περνάνε τα χρόνια και βγαίνουν όλο και περισσότερες απομιμήσεις, τόσο κλιμακώνεται και η τοξικότητα. Δεν υπάρχει τίποτα κακό με τις ρομαντικές ταινίες, με τις rom-com, με τις ταινίες που περιέχουν σκηνές σεξ ή απεικονίζουν το BDSM. Όμως ακόμη κι οι άνθρωποι που λατρεύουν αυτά τα είδη και έχουν έστω και λίγο μυαλό μισούν αυτές τις ταινίες. Ποιος ο λόγος όμως;
1. Απεικονίζουν εξαιρετικά μη-ρεαλιστικά πρότυπα
Σε όλες αυτές τις ταινίες (Twilight, Kissing Booth, 50 shades of grey, After, 365 days) όλες οι γυναίκες-πρωταγωνίστριες είναι όμορφες και όλοι οι άντρες είναι γυμνασμένοι και πανέμορφοι. Κατευθείαν τους ερωτεύονται από την πρώτη στιγμή (Bella-Edward, Elle-Noah, Ana-Christian, Tessa-Hardin, Laura-Massimo) και είναι τόσο σημαντικό για αυτές η εξωτερική τους εμφάνιση που κυριολεκτικά δεν φαίνεται να μένουν μαζί τους για οτιδήποτε άλλο. Προέρχονται πάντα από οικογένειες που αντιμετωπίζουν μηδενικά οικονομικά προβλήματα, ή ακόμη κι αν αντιμετωπίζουν ξαφνικά δια μαγείας λύνονται και χωρίς κανένα ιδιαίτερο ταλέντο ή ιδιαίτερη προσπάθεια έχουν τα πάντα στα πόδια τους (η Elle από το Kissing Booth καταφέρνει να την δεχτούν δύο πανεπιστήμια, το Μπέρκλεϊ και το Χάρβαρντ. Ξέρετε πόσο προσπάθησε γι’ αυτό στα βιβλία ή στις ταινίες; Καθόλου) ενώ κάθε φορά που η ζωή τους βρίσκεται σε κίνδυνο, συνήθως λόγω των κακών επιλογών που έχουν κάνει οι ίδιες ή οι σύντροφοι που επιλέγουν, με έναν μαγικό τρόπο γλυτώνουν τα πάντα (η Bella από το Twilight κυριολεκτικά έχει πάει να πεθάνει 5 φορές αλλά όλες δια μαγείας τα καταφέρνει, η Laura θα έπρεπε να έχει πεθάνει στα πέντε πρώτα λεπτά των 365 μέρες από τις συναναστροφές που αρχικά δεν θέλησε αλλά διατήρησε με την μαφία, αλλά είναι η πρωταγωνίστρια, οπότε κακό σκυλί ψόφο δεν έχει).
Κάνουν τα πάντα να μοιάζουν εύκολα χωρίς να βάζουν κανένα ιδιαίτερο κόπο, αλλά αυτό είναι το λιγότερο.
2. Απεικονίζουν κακοποιητικούς συντρόφους
Στην κυριολεξία, δεν υπάρχει ένα ερωτικό ενδιαφέρον από όλες αυτές τις ταινίες που να μην είναι κακοποιητικό και τοξικό. Στο Twilight ο Edward μπαίνει στο σπίτι της Bella για να τη δει να κοιμάται. Σύμφωνα με την αστυνομία αυτό είναι διάρρηξη και stalking, αλλά η pop-western culture μας το πλασάρει ως πραγματικό έρωτα.
Στο The Kissing Booth ο Noah είναι ένας γυναικάς που συμπεριφέρεται στις γυναίκες με μηδέν σεβασμό, θα πιαστεί στα χέρια με τον οποιοδήποτε και θα αρχίσει να κοντρολάρει την ζωή της Elle για κυριολεκτικά κανέναν λόγο, κάνοντας την να επιλέξει ανάμεσα σε αυτόν και τον αδερφό του, Lee, ο οποίος προσπαθεί επίσης να την ελέγξει. Βλέπουμε για τρεις ταινίες των δύο περίπου ωρών δύο άντρες να προσπαθούν μανιωδώς να ελέγξουν την ζωή μίας γυναίκας και το βαφτίζουμε «φιλία» και «αγάπη».
Στις Πενήντα Αποχρώσεις του Γκρι, για άλλη μια φορά ο Christian Grey κυριολεκτικά παρακολουθεί την Anastasia χωρίς την άδεια της από το κινητό της, ελέγχει με ποιον άντρα θα μιλήσει, γιατί έχει τόσο μεγάλη αυτοπεποίθηση που βλέπει όλα τα υπόλοιπα αρσενικά της γης ως αντίζηλους, και την βάζει να υπογράψει ένα NDA (!) στο οποίο η Anastasia εν συντομία συμφωνεί στο να ελέγχει κάθε πτυχή της ζωής της ο Christian και να είναι η σκλάβα του. Και πρέπει και στο τέλος να συμπαθήσουμε τον Christian Grey επειδή δεν φταίει αυτός που είναι κακοποιητικός, αλλά η μάνα του που τον εκμεταλλευόταν μικρό. Αν βρείτε αύριο μεθαύριο έναν άντρα που είναι εμμονικός μαζί σας και πιστεύει ότι του ανήκετε, ε μην τον παρεξηγήσετε μωρέ, είχε κακή παιδική ηλικία.
Στο After, ο Hardin (αρχικός Harry, αφού άρχισε στο Wattpad το βιβλίο ως fan-fiction του Harry Styles, ο οποίος, by the way, μπλόκαρε την συγγραφέα) την πέφτει στην Tessa ενώ ξέρει ότι έχει αγόρι (όχι πως η ίδια κάνει κάτι για να τον σταματήσει), προσπαθεί επίσης να την ελέγξει, έχει anger-issues, πίνει, κι ενώ κανονικά δεν κάνει σχέσεις έκανε με την Tessa, γιατί είχε βάλει στοίχημα με συμμαθητές του από το Πανεπιστήμιο να την κάνει να τον ερωτευτεί. Κι εκείνη καταλήγει τελικά να τον συγχωρεί γιατί εκeίνος της γράφει μία δακρύβρεχτη έκθεση που παρομοιάζει εκείνον και την Tessa με τους πρωταγωνιστές του μυθιστορήματος Περηφάνεια και Προκατάληψη.
Τα γράφω αυτά κι εύχομαι να έκανα πλάκα. Αλλά δεν κάνω.
Τέλος, στις 365 μέρες, την χειρότερη απ’ όλες τις προηγούμενες ταινίες μαζί, ο Massimo ναρκώνει και απαγάγει (!!) την Laura και της δίνει περιθώριο έναν χρόνο να τον ερωτευτεί. Της λέει ότι δεν θα κάνει τίποτα εναντίον της θέλησης της και στην επόμενη σκηνή την κολλάει στον τοίχο πιάνοντας την από τον λαιμό ενώ εκείνη δεν θέλει να τον βλέπει.
Ο λόγος που είπα στην αρχή ότι όλα αυτά προμοτάρουν επίσης και τον βιασμό δεν ήταν overreacting, τα βιβλία όντως περιέχουν σκηνές κατά τις οποίες πολλές πρωταγωνίστριες από αυτές που προαναφέραμε δεν ήθελαν να κάνουν σεξ με τον σύντροφο τους, αλλά κάνουν έτσι κι αλλιώς γιατί εκείνος τους λέει ότι δεν είναι βιασμός εφόσον είναι σε σχέση (συναντάμε τέτοιες σκηνές και στα After βιβλία και στα 365 days βιβλία). Αν είναι ποτέ δυνατόν.
3. Απεικονίζουν όλες το μοτίβο bad boy – αθώα κοπέλα που δεν ξέρει τίποτα από σεξ
Κυριολεκτικά! Όλες αυτές οι ταινίες απεικονίζουν τους άντρες ως μυστήριους, σκοτεινούς, απόμακρους (εκτός από κακοποιητικούς δηλαδή) και τις πρωταγωνίστριες αθώες και απονήρευτες. Η Anastasia στις Πενήντα Αποχρώσεις του Γκρι δεν έχει καν αγγίξει για μία φορά τον εαυτό της και ξαφνικά μπαίνει σε φουλ σχέση με τον Christian Gray ο οποίος την βουτάει στα βαθιά νερά του BDSM. Εδώ να σημειώσω ότι αυτή η ταινία έχει προσβάλλει ίσως περισσότερο απ’ όλους μέλη του BDSM community. Το κλειδί του BDSM είναι η συναίνεση και από τις δύο πλευρές και η αμοιβαία απόλαυση. Αν ο ένας σύντροφος κάνει τον άλλο δυστυχισμένο, τον πιέζει να κάνει πράγματα και κυριολεκτικά ενεργεί χωρίς την άδεια του (όπως στις Πενήντα Αποχρώσεις του Γκρι και στις 365 μέρες) τότε αυτό δεν λέγεται BDSM, λέγεται κακοποίηση.
Δεν πρόκειται για κάποιο political-correctness. Δεν είναι political-correctness το να λες όταν κάποιος με αγγίζει χωρίς την συγκατάθεση μου είναι κακοποίηση. Είναι facts. Έχουν παλέψει οι γυναίκες για να μπορεί αυτό σήμερα να είναι ένα fact. Για να υπάρχουν νόμοι που θα τις προστατεύουν (λέμε τώρα, τουλάχιστον στις πλείστες περιπτώσεις για να είμαστε και αισιόδοξοι), για να υπάρχουν γραμμές αφιερωμένες αποκλειστικά στην ενδοοικογενειακή βία, για να αναγνωρίζεται η κακομεταχείριση τους και να τιμωρούνται οι δράστες.
Και ενώ έχουν γίνει όλα αυτά, ενώ το κίνημα του φεμινισμού κερδίζει όλο και περισσότερο έδαφος με τα χρόνια, ενώ φωνάζουμε όλοι για τις γυναικοκτονίες, ταυτόχρονα βγαίνουν αυτές οι ταινίες που συνοψίζουν ό, τι πήγε λάθος ποτέ στην ανθρωπότητα μέσα σε λίγες ώρες. Και άνθρωποι βγάζουν λεφτά από αυτές τις ταινίες. Βγάζουν χρήματα διαδίδοντας πως η κακοποίηση και η τοξικότητα είναι συνώνυμα της αγάπης.
Δεν μιλάω αυτή τη στιγμή για τους ηθοποιούς, δεν θα έπρεπε να ρίχνουμε hate στους ηθοποιούς. Στο κάτω-κάτω πολλοί από αυτούς (για παράδειγμα o Jamie Dornan που υποδύεται τον Christian Grey έχει παραδεχτεί δημόσια ότι δεν του αρέσουν οι ταινίες αλλά του απέφεραν πολλά χρήματα, γι’ αυτό κι άλλωστε συμμετείχε και στα σίκουελς) απλά προσπαθούν να βγάλουν το ψωμί τους. Αυτό που θα έπρεπε να σκεφτούμε είναι, γιατί σκηνοθέτες και συγγραφείς με κυριολεκτικά μηδενικό ταλέντο (πολλά βιβλία όπως το After και οι Πενήντα Αποχρώσεις του Γκρι κυκλοφορούν στα ελληνικά, οπότε μπορείτε και μόνοι σας να διαπιστώσετε πως ένα δεκάχρονο κορίτσι μπορεί να γράψει καλύτερα από την E. L. James και την Anna Todd) βγάζουν τόσα χρήματα ταΐζοντας το κοινό με περιεχόμενο που στην πραγματικότητα τους κάνει κακό αντί για καλό; Τους δίνει το μήνυμα ότι μία γυναίκα μπορεί να «φτιάξει» έναν άντρα. Ότι αν ο άλλος είναι τοξικός μαζί σου, τότε σημαίνει ότι σε αγαπάει πραγματικά. Το ότι να απαγάγεις, να παρακολουθείς ή να φωνάζεις σε μία γυναίκα σε σημείο που φοβάται ότι θα σηκώσεις χέρι πάνω της (πραγματική σκηνή σε ένα από τα After βιβλία) είναι οκ, γιατί έτσι είναι ο έρωτας.
Όχι, όχι, όχι. Δεν γίνεται το 2023 αυτά τα πρότυπα να έχουν τα παιδιά μας. Δεν γίνεται κάθε φορά που πηγαίνουμε σαν κοινωνία ένα βήμα μπροστά να πηγαίνουμε αλλά δέκα πίσω. Σταματήστε να δίνεται κι άλλο hype σε αυτές τις ταινίες και βιβλία και σκεφτείτε πραγματικά τι μηνύματα μεταφέρουν. Μερικοί μπορεί να τα βρίσκουν και διασκεδαστικά, έτσι μονοδιάστατα και προβλέψιμα που είναι, αλλά μετά από ένα σημείο δεν είναι καν αυτό.
Είναι κακά, μισογυνιστικά, σεξιστικά πρότυπα που επηρεάζουν συνεχώς τους εφήβους και τους δίνουν μία διαστρεβλωμένη εικόνα του τι θα πει αγάπη.
Και η κακοποίηση δεν είναι ποτέ αγάπη.
Αγγελική Τζούμα
alithia.gr