Μαρία Αναγνώστη - Μοναρχίδη από τα Ψαρά: Η "κυρία των Τιμών" της βασίλισσας Αμαλίας

Γράφει η Τασσώ Γαΐλα
Δείτε τις Φωτογραφίες
Παρ, 20/05/2022 - 06:39

Μαρία Αναγνώστη - Μοναρχίδη (1804-1847) η κόρη του Ψαριανού ναυάρχου Νικολή Αποστόλη, μία ηρωίδα των Ψαρών και Επίτιμη κυρία των Τιμών της βασίλισσας Αμαλίας.

Η Μαρία γεννήθηκε στα Ψαρά το 1804 κι ήταν κόρη του ναυάρχου Νικολή Αποστόλη. Στα 17 της χρόνια παντρεύτηκε τον Ψαριανό Αναγνώστη Μοναρχίδη , μέλος τοπικής ισχυρής αρχοντικής οικογένειας ,ο οποίος στα ελεύθερα χρόνια του Βασιλείου της Ελλάδος έγινε νομάρχης και αργότερα γερουσιαστής.

Η Μαρία ήταν στα Ψαρά και έζησε την καταστροφή τους και τις σφαγές το 1824, πολέμησε γενναία τους Τούρκους προσπαθώντας να προστατεύσει την πατρίδα της και τα δύο παιδιά της. Αφού τής τελείωσαν τα πυρομαχικά έπεσε την θάλασσα για να κολυμπήσει μέχρι τα ελληνικά πλοία που προσπαθούσαν να βοηθήσουν τον αφανιζόμενο πληθυσμό.

Εξαντλημένη την περιμάζεψε ένα πλοίο αλλά το ένα της παιδί το είχε χάσει. Λίγο μετά και το 1827 έχασε τον αγαπημένο της πατέρα που απεβίωσε ασθενής και πάφτωχος.

Η Μαρία,τιμητικά εντάχτηκε στις Επίτιμες Κυρίες στις 13 Δεκεμβρίου 1842 και φορούσε μόνιμα την Ψαριανή ενδυμασία. Περιγράφεται ως «…ωραία, με παράστημα υψιτενές, περιεβάλλετο πλουσίως και φιλοκάλως το Ψαριανόν ένδυμα. Επί της κεφαλής έφερε το ερυθρόν κρήδεμνον μετά λευκού αραχνοειδούς πέπλου δια χρυσών παρυφών κεκοσμημένου. Το πέπλον τούτον οι αρχαίοι ονόμαζον Νεφέλην, υφαινομένην εν τη νήσω Κέα και περιζήτητον επί Περικλέους…».

Απεβίωσε στις 6 Ιουνίου 1847 σε ηλικία 43 ετών και θρηνήθηκε από την ελληνική κοινωνία και την βασίλισσα Αμαλία. Έγραψε στο ημερολόγιό της η Κυρία Πλούσκωφ -Γερμανίδα Κυρία των Τιμών-, πως «πέθανε η Μοναρχίδου και πήγα στο σπίτι της όπου έχουν εκθέσει τη σορό σε κοινή θέα. Δεν συμφωνώ με αυτή τη συνήθεια. Δεν έδινε καθόλου την εντύπωση νεκρής και θα τη θάψουν σε δεκατέσσερις ώρες από τη στιγμή του θανάτου. Την καημένη! Ελπίζω να είναι πραγματικά νεκρή – ανατριχιάζω και που το σκέπτομαι».

Οι άνθρωποι γύρω από την Μαρία. Ο σύζυγος της Αναγνώστης Μοναρχίδης κι ο πατέρας της ναύαρχος Αποστόλης, δύο σημαντικές μορφές των Ψαρών και της χώρας μας.

Αναγνώστης Μοναρχίδης

Ο σύζυγός της Μαρίας Αναγνώστης Μοναρχίδης γεννήθηκε στα Ψαρά το 1785 από οικογένεια ευπατριδών του νησιού. Σε ηλικία 15 ετών ξεκίνησε να ταξιδεύει ως ναυτικός. Μέλος της Φιλικής Εταιρείας από τα πρώτα στα Ψαρά αγωνίστηκε στην επανάσταση του 1821αλλά κυρίως διαδραμάτισε πολιτικό ρόλο εκπροσωπώντας τα Ψαρά ως πληρεξούσιος σε τέσσερις Εθνοσυνελεύσεις (1822, 1823, 1826 και 1829) και ως μέλος του Βουλευτικού της Α’ περιόδου.

Το 1824 διορίστηκε μέλος του Γενικού Ταμείου της Ελλάδος. Και το 1826 εξελέγη μέλος της Διοικητικής Επιτροπής. Από τον Όθωνα διορίστηκε σύμβουλος της Επικρατείας και το 1833 πρώτος Νομάρχης Αιτωλοακαρνανίας ενώ το 1836 Νομάρχης Αχαΐας και Ήλιδος. Στην Α’ εν Αθήναις Εθνοσυνέλευση εκλέγεται και πάλι πληρεξούσιος. Το 1847 γίνεται γερουσιαστής. Αντιπρόεδρος της Γερουσίας από το 1847 έως 1853. Στις 23 Νοεμβρίου 1853 εκλέγεται Προέδρος του σώματος θέση που θα παραμείνει μέχρι 11 Αυγούστου 1861. Απεβίωσε τον Μάιο του 1868.

Να αναφέρουμε ότι ο Αναγνώστης και η Μαρία Μοναρχίδη είναι προπαππούδες του μεγάλου ζωγράφου Γιάννη Τσαρούχη από την πλευρά της μητέρας του Μαρίας Μοναρχίδη.

Νικολής Αποστόλης. Ψαρά ,1770 - Αίγινα ,1827.

Ο πατέρας της Μαρίας, Ψαριανός ναύαρχος , κορυφαίος αγωνιστής του 1821. Υπήρξε μέλος της οικογένειας Καλημέρη από τη Μάνη που εγκατέλειψαν την γενέτειρα τους μετά την ανακατάληψη της Πελοποννήσου το 1715 από τους Οθωμανούς κι είχαν εγκατασταθεί στα Ψαρά.Αφού αγωνίστηκε δίπλα στον Λάμπρο Κατσώνη εγκαταστάθηκε στη Χίο όπου ασχολήθηκε με το εμπόριο με μεγάλη επιτυχία.

Το έτος 1818 εύπορος πλέον έμπορας κι ναυτικός μυήθηκε στην Φιλική Εταιρία στην Οδυσσό και κατόπιν εγκαταστάθηκε στα Ψαρά όπου διέθετε πλοία και χρήματα στο νησί. Δημιούργησε αξιόμαχο στόλο μέχρι την Επανάσταση κι οι Ψαριανοί τον αποκαλούσαν ναύαρχο. Ο Νικολής Αποστόλης διακρίθηκε σε πολλές ναυμαχίες και απεβίωσε σε ταξίδι για τον Πειραιά όταν κλήθηκε στην Αθήνα να βοηθήσει στον Αγώνα της Επανάστασης.Σύμφωνα με τους βιογράφους του όταν απεβίωσε ήταν τόσο φτωχός που η χήρα του δεν είχε χρήματα για την κηδεία του.

Η Αυλή της βασίλισσας Αμαλίας(1818-1875)

Όταν η Αμαλία επρόκειτο να σχηματίση την Αυλή της εφρόντισε να προσλάβη κυρίες και δεσποινίδες της τότε Αθηναϊκής κοινωνίας διακρινόμενες δια την ηθική τους αλλά και δια την απλότητα τους.

Την βασίλισσα Αμαλία υπηρετούσαν Ελληνίδες Κυρίες με δύο ιδιότητες ως Σύμβουλοι και Φίλες, ανάλογα με τις υποχρεώσεις τους και την ηλικία τους. Ήταν οι Επίτιμες Κυρίες από διάφορες περιοχές στεργιανές και νησιωτικές της Ελλάδος.

Δεν έμεναν συνεχώς στο Παλάτι. Πήγαιναν κατά τις 10π.μ και έφευγαν μετά τις 7μ.μ. Ήταν επίσης υποχρεωμένες να φορούν την τοπική τους ενδυμασία και ιεραρχικά ήταν ανώτερες από τις Κυρίες της Τιμής οι οποίες φορούσαν συνήθως την φορεσιά την λεγόμενη «της Αμαλίας» αλλά και φορεσιές από όλα τα μέρη της Ελλάδος. Οι Κυρίες (ουσιαστικά Δεσποινίδες) επί των Τιμών της Βασίλισσας ήταν ανύπαντρες και ζούσαν μόνιμα στο Παλάτι. Έφευγαν μόνο σε σοβαρές οικογενειακές τους υποχρεώσεις (γάμους, κηδείες, αρρώστιες κλπ). Αν κάποιος τις ζητούσε σε γάμο και συμφωνούσαν οι γονείς τους και η Βασίλισσα, τότε παντρευόντουσαν και αποχωρούσαν από την Βασιλική Υπηρεσία. «Η βασίλισσα παντρεύει της κυρίες της και τους δίνει μία μικρή προίκα.

Έως τότε, τους δίνει ετησίως ένα πενιχρό ποσό με το οποίο μετά βίας συντηρούνται». Αργότερα το 1862 στην Έξωση του Όθωνα και της Αμαλίας, υπήρξαν Δεσποινίδες που συνόδευσαν την βασίλισσα Αμαλία στην εξορία στο Βάμβεργκ της Γερμανίας και έμειναν μαζί της (όχι όλες μαζί αλλά σταδιακά στα 13 χρόνια που έζησε εκεί ακόμα) μέχρι το θάνατό της το 1875 (Μαρία Γρίβα, Ασπασία Καρπούνη, Ρεγγίνα Φίλωνος και Ξανθή Χατζίσκου).

Η φωτογραφία με τις Κυρίες των Τιμών της βασίλισσας Αμαλίας είναι του Γάλλου φωτογράφου Perraut ο οποίος είχε έρθει στην Ελλάδα το 1846 και φωτογράφισε τις κυρίες πριν τον Μάϊο του 1847 ημερομηνία θανάτου της Μαρίας Μοναρχίδου. Η φωτογραφία αυτή περιέχεται στο βιβλίο του Άλκη Ξ. Ξανθάκη «Η ιστορία της Ελληνικής Φωτογραφίας» 1839-1970 σελ.24.

• Φωτογραφία (Από τα αριστερά προς τα δεξιά)

1. Μαρία Αναγνώστου Μοναρχίδου, κόρη Ν.Αποστόλη

2. Ελένη Νικολάου Θεοχάρη, κόρη Μπόταση

3. Δεσποινίς von Reinenkampf

4. Η Μεγάλη Κυρία των Τιμών βαρώνη Βιλελμίνη n Pluskow

5. Χρυσηϊς Αναστασίου Μαυρομιχάλη

6. Φωτεινή Μαυρομιχάλη

7. Κυριακούλα Αντωνίου Κριεζή, κόρη Γεωρ. Βούλγαρη

8. Φωτεινή Γεν. Κολοκοτρώνη, αδελφή του Κίτσου Τζαβέλλα.

• Πορτρέτο - απεικόνιση της Μαρίας Αναγνώστη- Μοναρχίδη του Βέλγου διπλωμάτη Benjamin Mary. Από την έκδοση «Νεοελληνικές απαρχές, Προσωπογραφίες από την Ελλάδα του Όθωνα». Εκδόσεις Λούσυ Μπρατζιώτη 1992.

Βοηθήματα: Εγκυκλοπεδικό λεξικό ΔΟΜΗ.

Μαρία και Αναγνώστης Μοναρχίδη

Links: http://psarianokaravi.blogspot.com/2015/11/blog-post_20.html, https://taygetos-zeritis.blogspot.com/

 

Τασσώ Γαΐλα - Αρθρογράφος-Ερευνήτρια.