Η οδός Χριστοφόρου Ροδοκανάκη χαράχτηκε στις προσχώσεις κατά την κατασκευή του λιμανιού το 1897. Είναι παράλληλη της παραλιακής Λεωφόρου Αιγαίου.
Για την περιήγηση μας μπαίνουμε από την Προκυμαία, αφήνοντας δεξιά μας την οδό Ροίδη. Σ’ αυτή υπάρχουν πολλά ιστορικά κτίρια, την ταυτότητα των οποίων θα μας γνωρίσει ο επιστημονικός μας συνεργάτης Βασίλης Αγιαννίδης.
Ο δρόμος πήρε το όνομα του προς τιμήν του ιατρού και βουλευτή και Γερουσιαστή Χριστοφόρου Ροδοκανάκη. Ο γιατρός Ροδοκανάκης είναι απευθείας απόγονος του ιατρού του Βασιλέως Καρόλου Β’ της Αγγλίας, Κωνσταντίνου Ροδοκανάκη (1635-1687), πατέρας του αεροπόρου Κωνσταντίνου Ροδοκανάκη ο οποίος σκοτώθηκε σε στρατιωτική πτήση στη Θεσσαλονίκη to 1923 και παππούς του διακεκριμένου ιατρού και συγγραφέα Κωνσταντίνου-Χριστοφόρου Ροδοκανάκη.
Στα μονά νούμερα της οδού συναντούμε τις δυτικές, τις πίσω όψεις, των κτιρίων με πρόσοψη στην Προκυμαία.
Σύμφωνα με τις αναμνήσεις που μας εμπιστεύτηκε ο αείμνηστος δημοσιογράφος και ερευνητής Δημήτρης Λαϊνάς στο νούμερο 1 στεγάστηκε το καφενείο Γαΐλα, το κουρείο Κρεατσούλα και το Λιμενικό Ταμείο Χίου, ακολουθούσαν το καφενείο Νικολαδού, το ζαχαροπλαστείο Μισκή και το ναυτιλιακό γραφείο Μαρτάκη.
Συνεχίζοντας στο νούμερο 9 βλέπουμε την πίσω όψη της οικίας Ιωάννου Πίσση όπου φιλοξενήθηκε κάποτε το προξενείο της Νορβηγίας. Στο ισόγειο της οικίας Πίσση βρισκόταν το καφενείο Μοσχούρη και δίπλα, στο ισόγειο της οικίας Ιωάννου Χατζηπατέρα το ζαχαροπλαστείο Κοσμικόν. Το Εθνόσημο στολίζει το κιγκλίδωμα στις εξώπορτες των δύο σπιτιών, απόδειξη της φιλοπατρίας των ιδιοκτητών και της ανεκτικότητας των Οθωμανικών Αρχών.
Είναι ενδιαφέρον το γεγονός πως τις εύπορες οικογένειες της εποχής δεν τις απασχολούσε να έχουν μία εντυπωσιακή είσοδο στην πρόσοψη της ιδιοκτησίας τους, όπως στα σπίτια των εύπορων Σμυρνιών, αλλά προτιμούσαν να διαμορφώσουν στην πλευρά της Προκυμαίας προσοδοφόρα καταστήματα.
Στο 2 βρίσκεται η οικία Μαυριδόγλου την οποία κοσμούν ενδιαφέρουσες νωπογραφίες. Λόγω της θέσης τους στο κέντρο της πόλης υπάρχουν καταστήματα στα ισόγεια όλων των κτιρίων και γραφεία ή κατοικίες στους ορόφους όπως είναι εμφανές στα νούμερα 4, 6, 8, και 10 όπου λειτουργούσαν τα γραφεία της εφημερίδας «Χιακός Λαός». Στην ξυλόγλυπτη διακόσμηση του κλειστού εξώστη στο 12 διαπιστώνουμε τις συγγένειες ανάμεσα στην αρχιτεκτονική της Χίου και της Σμύρνης.
Στα νούμερα 14 και 16 διατηρούνται οροφογραφίες σε κάποια δωμάτια. Στις ξύλινες εξώπορτές τους υπάρχουν ανάγλυφη μορφή μυστακοφόρου με περικεφαλαία, ίσως αγωνιστή της Επανάστασης και το εθνόσημο αντίστοιχα. Στο 16 το υπέρθυρο με τα αρχικά ΝΠ και την χρονολογία 1923 υποδηλώνει κατά πάσα πιθανότητα το έτος κατασκευής του κτιρίου.
Στο νούμερο 13 βρίσκεται η ιδιοκτησία Χαλιωρή και δίπλα της η ιδιοκτησία Λατουσάκη του 1904, όπου λειτούργησαν διαδοχικά οι κλινικές Κουντουρά, Ζύμαρη και Λατουσάκη. Μία ενδιαφέρουσα μοντέρνα διπλή κατοικία οικοδομήθηκε κατά τον Μεσοπόλεμο στα νούμερα 15 και 17.
Στο νούμερο 18, στην συμβολή του δρόμου με την οδό Παράσχου, αφιερωμένη σε κάποιον από τους δύο ποιητές του 19ου αιώνα Αχιλλέα και Γεώργιο Παράσχο προφανώς, βρίσκεται ένα από τα πιο εντυπωσιακά κτίρια του δρόμου, νεοκλασσικού ρυθμού, στολισμένου με οροφογραφίες και ανεγερθέντος το 1926. Στην άλλη γωνία, στο 20, υψώνεται ένα ακόμα επιβλητικό νεοκλασσικό κτίσμα.
Ακολουθούσαν, μετά την οδό Ομήρου, στα μονά νούμερα, οι πίσω όψεις της αποθήκης οικοδομικών υλικών Μιχάλου, του χορευτικού κέντρου Νικολάκη, του ξυλουργείου Μαρτάκη, του καφενείου Λιβανού και του περιώνυμου «Κέντρου» του Θωμάδη. Το κτίριο φιλοξένησε στον όροφο τον Όμιλο Εκδρομών και τον Φιλοτεχνικό Όμιλο Χίου. Μεταπολεμικά απογυμνώθηκε από την εκλεκτικιστική διακόσμηση των όψεων του.
Στο νούμερο 24, στην συμβολή του δρόμου με την οδό Περικλή Καναλά, Χιώτη πολιτικού και φιλάνθρωπου, βρίσκεται μία από τις πρώτες πολυκατοικίες στη Χίο των μέσων του 20ού αιώνα.
Το επόμενο οικοδομικό τετράγωνο (νούμερα 26-28) καταλάμβανε το μέγαρο Καρδασιλάρη το οποίο απεικονίστηκε σε καρτ ποστάλ του Γεωργίου Τσίμα κατά τον Μεσοπόλεμο. Τότε, δεν υπήρχαν ακόμα τα κτίρια της πρώτης σειράς της προκυμαίας και δεν είχε κατεδαφιστεί το ήμισυ του μεγάρου για να αντικατασταθεί με σύγχρονη κατασκευή.
Μετά την οδό Ομήρου, στα νούμερα 30-32, το κτίριο του παλαιού Ταχυδρομείου στέγασε κάποτε τους κινηματογράφους Έντισον και Αστέρα.
Μία σειρά τριών ομοίων κατοικιών με καταστήματα στο ισόγειο τους βρίσκονται στα νούμερα 34, 36 και 38. Σώζονται κάποιες οροφογραφίες στο εσωτερικό τους και τα περίτεχνα κιγκλιδώματα και φουρούσια στους εξώστες κατασκευασμένα στο χυτήριο Χούλη που προμήθευε με είδη μεταλλοτεχνίας τις οικοδομές της Χίου και της Σμύρνης.
Πριν την οδό Νεοφύτου Βάμβα βρίσκεται ο κήπος της οικίας Μιχαήλ Λ. Φαφαλιού, ενός εκ των ωραιοτέρων σπιτιών των μέσων του 20ού αιώνα στη Χίο με πρόσοψη στην οδό Βενιζέλου. Τα ζυγά νούμερα, στη δυτική πλευρά της οδού καταλήγουν στα υπέροχα λίθινα περιθυρώματα των κτιρίων στο 44 και στο 46. Στο νούμερο 44 στεγάστηκαν τα γραφεία της εφημερίδας «Η Πρόοδος».
Τα μονά νούμερα της οδού Χριστοφόρου Ροδοκανάκη τελειώνουν με άχαρες σύγχρονες οικοδομές που πήραν τη θέση του χειμερινού και του θερινού κινηματογράφου Αστέρα, της αποθήκης ξυλείας Μπουγδάνου και ενός εντυπωσιακού νεοκλασσικού μεγάρου του οποίου η ανάμνηση σώζεται σε φωτογραφίες της εποχής.
Εδώ τελειώνει και η οδός Ροδοκανάκη την οποία από την Προκυμαία την προσεγγίσαμε και ξανά στην Προκυμαία «Φτου και βγήκαμε»
Ρεπορτάζ: Γιάννης Τζούμας
Επιστημονική συνεργασία: Βασίλης Αγιαννίδης
Κάμερα - φωτογραφίες: Κώστς Μιλτ. Αναγνώστου
Επεξεργασία εικόνας: Νέλο Μέσι
