Η αριστεία στην εκπαίδευση

Σάβ, 12/12/2015 - 19:49

Ομιλία στην εκδήλωση επίδοσης Βραβείων Αριστείας

στο Ίδρυμα «Μαρία Τσάκος»

 Η κατανόηση μιας λέξεως, μιας έννοιας, μιας ιδέας, ενός αφηρημένου ουσιαστικού ή ενός κοσμητικού επιθέτου γίνεται πάντοτε σε συσχέτιση με την εμπειρία που έχει ο καθένας μας από τη δράση κάποιου προσώπου. Όλες οι έννοιες υπάρχουν στο μυαλό μας επειδή αντιστοιχούν σε πρόσωπα, πράγματα ή καταστάσεις. Πώς αντιλαμβανόμαστε το τι σημαίνει «καλός άνθρωπος», «ευγενής άνθρωπος», «πράος», «εργατικός»; Έμμεσα, τον αντιστοιχίζουμε με ανθρώπινα παραδείγματα, με τα έργα και την συμπεριφορά τους. Το ίδιο συμβαίνει και με την έννοια της Αριστείας. Η αριστεία δεν θα είχε αντιληπτό νόημα εάν δεν συνδεόταν στο μυαλό του καθενός μας με κάποια ανθρώπινη δράση, με το αντίστοιχο αποτέλεσμα.

Με τον ίδιο τρόπο αναγνωρίζουμε και τα επακόλουθα αρνητικών χαρακτηριστικών ή ενεργειών: «αδρανής», «αδιάφορος», «τεμπέλης». Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά ήταν ντροπή, όνειδος για τον αρχαίο, σωστό πολίτη. Αλλά και διαχρονικά, ήταν ντροπή η τεμπελιά, η έλλειψη προσπάθειας και βελτίωσης. Πόσες φορές δεν έχουμε τιμήσει τους μαθητές, και γενικότερα τους νέους, μόνο και μόνο για την προσπάθεια που κατέβαλαν, ανεξαρτήτως αποτελέσματος! Γιατί και αυτό έχει αξία! Το ίδιο ισχύει και στον επιχειρηματικό τομέα. Με λύπη όμως διαπιστώνουμε στις μέρες μας ότι έχουμε απομακρυνθεί και έχουμε λησμονήσει τα ιερά και τα ιδεώδη της ζωογόνου πηγής μας, του Αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού, ο οποίος είχε την προσπάθεια για Αριστεία ως πρότυπο ζωής.

Αναφέρεται στην Ιλιάδα: «αιέν αριστεύειν και υπείροχον έμμεναι άλλων, μηδέ γένος πατέρων αισχυνέμεν» (Ιλιάδα,Ζ,208). Σε ελεύθερη μετάφραση θα λέγαμε: «Πάντα να αριστεύεις, να ξεπερνάς τους άλλους, να τιμάς το πατρικό σου γένος». Η αθάνατος αυτή Ομηρική κληρονομιά καθοδήγησε γενεές Ελλήνων σε έργα θαυμαστά και αξιοπρόσεκτα. Από την άλλη μεριά, σε αντιδιαστολή, η δήθεν ανθρωπιστική τάση αναζήτησης της ισότητας, αναπόδεικτη και αυθαίρετη, που μας έχει κυριέψει τελευταία, επιδιώκει την μετριότητα και την άλογη εξισορρόπηση προσώπων και καταστάσεων.

Ενώ η Αριστεία!! Υπερηφάνεια και ικανοποίηση διακατέχει γονείς και καθηγητές όταν κάποιος μαθητής, μαθήτρια, φοιτητής, σπουδαστής αριστεύει ή πετυχαίνει σε κάποιον διαγωνισμό! Η αριστεία ανεβάζει το άτομο, αλλά κυρίως συμπαρασύρει μιμητικά και τους υπολοίπους συνανθρώπους και αυτοί με τη σειρά τους προσπαθούν να γίνουν δημιουργικοί και να διακριθούν. Η μίμηση της Αριστείας αποτελεί κίνητρο προόδου και εξέλιξης, μέσα σε έναν κόσμο ρευστότητας.

Η Αριστεία είναι μια κλασσική, μια καθολική, μια υπέροχη έννοια, αφορά όλους τους ανθρώπους, οι οποίοι δεν αρέσκονται στο σήμερα και στο εύκολο, αλλά αναζητούν το ξεχωριστό, το καλλίτερο, τις κορυφές του πνεύματος και του ήθους, το ανθρωπίνως τέλειο, προκειμένου να καλλιεργήσουν το ταλέντο τους και να βελτιώσουν τον κόσμο που ζουν.

Η Αριστεία αφορά ισότιμα το παιδί πλούσιας οικογένειας αλλά και τον γόνο φτωχοτάτης οικογενείας. Αφορά τον άνθρωπο της πόλης αλλά και τον άνθρωπο της υπαίθρου. Αφορά όλους τους ανθρώπους, όσους τέλος πάντων πάρουν την απόφαση να καλλιεργήσουν τα ταλέντα τους. Η Αριστεία είναι ό, τι χρειάζεται ο κόσμος προκειμένου όλοι οι άνθρωποι να αναπτυχθούν σε υψηλό βαθμό ώστε ο τόπος να έχει άξιους και όχι ράθυμους.

 Ο Πλάτων υποστήριζε το «μηδείς αγεωμέτρητος εισίτω μοι την πύλην». Κανένας αμόρφωτος δεν ήθελε να μπαίνει στην Ακαδημία του, η οποία ήταν πρότυπη, και για αρίστους, διότι μετείχε της σοφίας του Αγαθού. Όμως, όλοι χωρούσαν εκεί, αρκεί να το ήθελαν και να κατέβαλλαν την αναγκαία προσπάθεια και να προχωρούσαν. Από την τότε εποχή ήταν γνωστό ότι δεν υπάρχουν καλοί και κακοί μαθητές ή σπουδαστές, αλλά άτομα πολλών και διαφορετικών δεξιοτήτων. Αυτοί που προσπαθούν και οι άλλοι που δεν προσπαθούν!

Η Αριστεία, αυτός ο «ηρωισμός» στη ζωή μας, ως τάση προόδου και εξέλιξης είναι κάτι παραπάνω από αναγκαία. Όλοι οι άνθρωποι είναι διαφορετικοί, αυτό όμως που τους καταξιώνει είναι η αρίστευση, η καλλιέργεια των ταλέντων και των ικανοτήτων τους. Μόνο μέσα από το ιδανικό της Αριστείας θα επικρατήσουν οι άξιοι στον τομέα τους, για το συνολικό καλό.

Η σημερινή μας κοινωνία, δοσμένη στην ύλη και στη μηχανιστική θεώρηση των πραγμάτων, έχει δυστυχώς απορρίψει, κατά ένα μεγάλο μέρος της, την έννοια του ξεχωριστού, του ανωτέρου και του αρίστου. Σαν να μην τον θέλει τον άριστο, αυτόν που μπορεί, αυτόν που ενδιαφέρεται να υπερισχύσει στον τομέα του. Η σημερινή κοινωνική φιλοσοφία, στην Ελλάδα, στο βωμό μίας άλογης «μαζοποιητικής» ισότητας, είναι σαν να επιθυμεί την μετριότητα και την ήσσονα προσπάθεια. Η φράση του Περικλή ότι οι Αθηναίοι ξεχώριζαν ανάλογα με την αξία τους, δεν φαίνεται να συγκινεί και πολύ.

Η αγάπη του ανθρώπου για το τέλειο, είναι θείο δώρο και κανείς δεν μπορεί να το ξεριζώσει. Αγαπάμε το τέλειο, το άριστο, διότι φτιαχτήκαμε από το τέλειο Όν, με σκοπό την πορεία μας προς ένα καλλίτερο κόσμο.

 

            Το Ίδρυμα «Μαρία Τσάκος» τιμά σήμερα την Αριστεία, με την επίδοση των βραβείων αριστείας στην εκπαίδευση, στα πρόσωπα άριστων μαθητών, σήμερα φοιτητών. Είναι η υλοποίηση ενός οράματος του Καπετάν Παναγιώτη Τσάκου, και της οικογενείας, του Ιδρυτών του Ιδρύματος. Σε όλη του τη ζωή ο Καπετάνιος αναζητεί το καλλίτερο, το βέλτιστο, το άριστο σε κάθε θέμα. Συνηθίζει να λέει ότι η ουσία και η επιτυχία κρύβεται στη λεπτομέρεια. Χαίρεται όταν βλέπει νέα παιδιά να επιζητούν το άριστο, το κατά το δυνατόν τέλειο, και είναι για κείνον μεγάλη η χαρά να τους βραβεύει. Είναι και επιθυμία του Προέδρου μας κ. Ευθυμίου Μητρόπουλου και όλων ανεξαιρέτως των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου οι οποίοι με πολύ ενδιαφέρον περιμένουν πάντοτε τα καλά νέα αριστείας, σε κάθε τομέα, των Χίων μαθητών.

            Ο Καπετάνιος, επίσης, θέλει να δείχνει έμπρακτα την αγάπη του και στα παιδιά που μέχρι τον Ιούνιο φιλοξενούντο στο «Σπίτι της Μαρίας» και σήμερα φοιτούν σε διάφορες Σχολές. Και τους προσφέρει κάθε μήνα, για όλα τα χρόνια των σπουδών τους, ένα σημαντικό οικονομικό στήριγμα με την προτροπή και την ευχή να προοδεύουν στις σπουδές τους και να είναι άριστοι στην κοινωνία και στα γράμματα.

            Συγχαρητήρια σε όλους τους βραβευόμενους και να δίνουν στο σπίτι τους πάντα τέτοιες χαρές.

                                                                                                                Παύλος Καλογεράκης

 

Άλλες απόψεις: Του Παύλου Καλογεράκη