Παρατηρήσεις επί της οριοθέτησης οικισμών κάτω των 2000 κατοίκων στα νησιά του Βορείου Αιγαίου!
Σε συνέχεια του προηγούμενο άρθρου μας, για την περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, αλλά και της είδησης ότι οι Δήμαρχοι Βορείου Αιγαίου ετοιμάζουν επιστολή διαμαρτυρίας για την οριοθέτηση των οικισμών σύμφωνα με το νέο ΠΔ, θα ήθελα να μοιραστούμε την νομοθεσία και τεκμηρίωση της <<ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑΣ >> των νησιών μας.
ΣΥΝΤΑΓΜΑ ( 2001), Άρθρο 101, παράγραφος 4 :
«O κοινός νομοθέτης και η Διοίκηση, όταν δρουν κανονιστικά, υποχρεούνται να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών και ορεινών περιοχών, μεριμνώντας για την ανάπτυξή τους».
ΣΥΝΤΑΓΜΑ 1975, Άρ. 24 παρ. 2,
, κατά την άσκηση της χωροταξικής και πολεοδομικής αρμοδιότητάς τους, τα κρατικά όργανα επιβάλλεται να λαμβάνουν μέτρα …με σκοπό τη λειτουργική ανάπτυξη των οικισμών …ενώ …απαγορεύεται η λήψη μέτρων που επιφέρουν την επιδείνωσή της ποιότητας ζωής των κατοίκων, .
ΣΥΝΤΑΓΜΑ 1975, Άρθρο 25, (αναθεώρηση) : …προβλέψεις , ιδίως εκείνες για την υποχρέωση των κρατικών οργάνων να διασφαλίζουν την αποτελεσματική άσκηση των θεμελιωδών δικαιωμάτων (παρ. 1 εδ. β΄), την αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου (παρ. 1 εδ. α΄) και την αρχή της αναλογικότητας (παρ. 1 εδ. δ΄).
ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟ ΚΕΚΤΗΜΕΝΟ και ΚΡΑΤΟΣ ΔΙΚΑΙΟΥ:
Οι γνωμοδοτήσεις και κυρίως οι κατευθύνσεις ή αποφάσεις … με διοικητικές πράξεις εν ισχύ, υπάρχει υποχρέωση να συμπεριληφθούν στη μελέτη. Το κράτος έχει συνέχεια, … Η μη λήψη υπόψη των ισχυουσών διοικητικών πράξεων θα αποτελέσει λόγο κοινωνικών αναταραχών και δικαστικών προσφυγών . (Πρεβεδούρου, Ε. 2015).
ΠΔ 90/2018: Άρθρο 2, εδάφιο δ: Συμμόρφωση υποκείμενου (ΤΠΣ) προς υπερκείμενο σχεδιασμό,,( ΠΧΠ , Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια, κλπ.. <<εξειδίκευση διαδικασιών χωρικού σχεδιασμού του ν. 4447/2016>>
ΆΡΘΡΟ 105 - Εισαγωγικός Ν. του Αστικού Κώδικα.
Για …παραλείψεις των οργάνων του δημοσίου κατά την άσκηση της δημόσιας εξουσίας…, το δημόσιο και το όργανο που προκάλεσε τη ζημία μπορούν να θεωρηθούν προσωπικά υπεύθυνα (εις ολόκληρον ευθύνη), ενέχονται σε αποζημίωση ( Πρεβεδούρου, 2020).
Εθνικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού ΦΕΚ 128/Α/03.07.2008: Άρθρο 2 – Στρατηγικές κατευθύνσεις χωρικής ανάπτυξης, Ενότητα: Νησιωτικός χώρος, ΦΕΚ: Σελ.2463–2464, :
«Ο νησιωτικός χώρος της χώρας, λόγω της γεωγραφικής ασυνέχειας, της πολυδιάσπασης και της απόστασης από τα ηπειρωτικά κέντρα, παρουσιάζει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που επιβάλλουν την άσκηση διαφοροποιημένης χωρικής πολιτικής…»
ΝΟΜΟΣ. 4759/2020, Άρθρο 10: «Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ) …
8. Στα περιεχόμενά τους ενσωματώνονται στο νέο σύστημα οι ρυθμίσεις που προβλέπονται στα υφιστάμενα …(ΓΠΣ), στα …(ΣΧΟΟΑΠ), στις…(ΖΟΕ) και σε άλλα ισχύοντα χωροταξικά/πολεοδομικά εργαλεία.
Για (αυτά)...) που έχουν εγκριθεί και ισχύουν κατά την έναρξη ισχύος του νόμου, οι ενσωματώσεις/προσαρμογές στο περιεχόμενο των ΤΠΣ μπορούν να γίνουν με σημειακές τροποποιήσεις/διορθώσεις και τεχνικές προσαρμογές,..., χωρίς να απαιτείται πλήρης επανεκπόνηση.»
ΝΟΜΟΣ 4447/2016, ΦΕΚ Α’ 241/23.12.2016, Άρθρα: 3 και 7: << Ο χωρικός σχεδιασμός πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη βούληση και τις προθέσεις του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για επενδύσεις, ώστε να εναρμονίζεται η χωρική πολιτική με την αναπτυξιακή στρατηγική.>>
ΝΟΜΟΣ 4150/2013, ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ζ, ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΝΗΣΙΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ, Άρθρο 32
ΑΡΧΉΣ ΤΗΣ ΝΗΣΙΩΤΙΚΌΤΗΤΑΣ: <<1. α) Κάθε σχέδιο νόμου, … συνοδεύεται από ανάλυση συνεπειών ρυθμίσεων,...καθώς και οι ενδεχόμενες συνέπειες στην οικονομική κοινωνική και περιβαλλοντική ανάπτυξη των νησιών.>>
Νόμος 4832/2021 (ΦΕΚ A 172 - 25.09.2021) ΠΔ, Κύρωση κώδικα νομοθεσίας για την ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική στον νησιωτικό χώρο…, Άρθρο 1.
1. Αντικείμενο… είναι ο καθορισμός του πλαισίου για τον σχεδιασμό και την εξειδίκευση των κατευθύνσεων της εθνικής στρατηγικής για την ολοκληρωμένη… πολιτική στον νησιωτικό χώρο, τον προσδιορισμό των βιώσιμων αναπτυξιακών πολιτικών και προγραμμάτων χρηματοδότησης που συνδέονται με … τη νησιωτικότητα, καθώς και τον συντονισμό κρίσιμων δημοσίων πολιτικών, …σύμφωνα με την κείμενη εθνική και ευρωπαϊκή νομοθεσία, καθώς και τους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης του Ο.Η.Ε. (Ατζέντα 2030).
2. Το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής,... σε συνεργασία με τα συναρμόδια Υπουργεία …για την κατάρτιση περιφερειακών και τοπικών προγραμμάτων,....:
α) Θεσμοθετεί και παρακολουθεί στρατηγικές, σχέδια, προγράμματα και δράσεις που σχετίζονται με …και τον νησιωτικό χώρο,... >>
β) Υιοθετεί… ολοκληρωμένο και συνεκτικό σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και της έντονης διαφοροποίησης του νησιωτικού ..χώρου, με ..έμφαση στις ειδικές κατηγορίες του νησιωτικού χώρου, όπως τα μικρά νησιά ή νησιά που αντιμετωπίζουν συνδυαστικά χωρικές, οικονομικές, κοινωνικές-πληθυσμιακές και περιβαλλοντικές προκλήσεις, καθώς και τις ευάλωτες ομάδες του νησιωτικού πληθυσμού, …>>
Άρθρο 2. Ορισμοί…β) ΓΑΛΑΖΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ: …γ) ΕΘΝΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ: Το κείμενο της Εθνικής Στρατηγικής για την Ολοκληρωμένη Θαλάσσια Πολιτική στον Νησιωτικό χώρο, για τον στρατηγικό και επιχειρησιακό σχεδιασμό των βασικών δημόσιων πολιτικών τοπικά, περιφερειακά και εθνικά… με στόχο την ανάπτυξη …της νησιωτικής συνοχής, καθώς και την προώθηση των επενδύσεων και βιώσιμων θέσεων απασχόλησης …
Σ.τ.Ε. 3367/2005, Τμ. Ε΄: Πρόεδρος: Κ. Μενουδάκος, …(12.11.2005):
<<Περαιτέρω,... η δόμηση των οικισμών πρέπει να χωρεί επί τη βάσει γενικών και αντικειμενικών όρων…, προσαρμοσμένων στη φύση και την μορφή του οικισμού, οι όροι δε αυτοί πρέπει να αποσκοπούν στην εξασφάλιση της λειτουργικότητας του οικισμού και την ανέγερση κτισμάτων κατάλληλων για τη διαβίωση.>>
Η οριοθέτηση των οικισμών κάτω των 2000 κατοίκων, σύμφωνα με το ΠΔ 129/2025, με βάσει τα όριά τους προ του 1985, αντιβαίνει την προτεραία αρχή του Συντάγματος, καθώς μετά την πάροδο 40+ σαράντα ετών έχουν αλλάξει οι οικιστικές ανάγκες και ως προς την <<λειτουργικότητα των οικισμών>>, αλλά και ως προς τα χαρακτηριστικά των οικιών!
ΣτΕ, ΠΕ 109, σκελ. 3, απόφαση 2023! ΠΡΑΚΤΙΟ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣτΕ: στην έκδοση νέων χωροταξικών απαγορεύεται να υπάρχει μεγάλη διαφορά από προγενέστερα ΓΠΣ κ ΣΧΟΟΑΠ, εφόσον αυτά στηρίχθηκαν σε υπερκείμενο σχεδιασμό, όπως εθνικό χωροταξικό, ειδικά πλαίσια κ περιφερειακά! Επομένως, είναι ΑΚΥΡΕΣ όλες οι μεγάλες αλλαγές που μπαίνουν στα ΤΠΣ… Απαγορεύεται σημαντική παρέκκλιση από ισχύον ΓΠΣ, !
ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ Η ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΝΗΣΙΩΤΙΚΌΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΠΡΆΞΗ;
ΡΗΤΡΑ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: Το κράτος οφείλει να εφαρμόζει πολιτικές που λαμβάνουν υπόψη τη γεωγραφική απομόνωση, το μεταφορικό κόστος και τις ειδικές ανάγκες των νησιωτών (υγεία, παιδεία, μεταφορές).
ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Επιβάλλεται η λήψη μέτρων για την ενίσχυση της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής των νησιωτικών περιοχών.
ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗ: Το Σύνταγμα επιδιώκει την ενίσχυση των τοπικών νησιωτικών κοινωνιών, ώστε ΝΑ ΜΗΝ ΥΠΆΡΧΕΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΌΣ ΑΠΌ ΒΑΣΙΚΈΣ ΥΠΗΡΕΣΊΕΣ.
Αν και το Σύνταγμα δεν περιλαμβάνει λεπτομερή ανάλυση των μέτρων, η συγκεκριμένη διάταξη αποτελεί τη νομική βάση για την εφαρμογή ειδικών πολιτικών
Το Βόρειο Αιγαίο είναι η φτωχότερη περιφέρεια της Ευρώπης, ( JRC, 2023), ΤΟ 2018 είχε το 47% του κατά κεφαλήν ΑΕΠ! «Ουσιαστικά, οι οικονομικές προκλήσεις του Βορείου Αιγαίου πηγάζουν από έναν συνδυασμό παραγόντων που σχετίζονται με τις υποανάπτυκτες υποδομές, τον τουρισμό και την περιορισμένη εξαγωγική βάση, καθιστώντας το μια περιφέρεια που αντιμετωπίζει σημαντικές οικονομικές δυσκολίες.»
Όμοια οι προβλέψεις Συντάγματος για νησιωτικότητα, αλλά και τα άρθρα του ευρωπαϊκού Συντάγματος για νησιωτικότητα, αποτελούν επιχειρήματα για διαφορετική αντιμετώπιση των νησιών του Βορείου Αιγαίου στο χωροταξικό σχεδιασμό.
"Η εδαφική συνοχή προωθεί την ισόρροπη και αρμονική εδαφική ανάπτυξη μεταξύ και εντός των χωρών, των περιφερειών, των πόλεων και των δήμων, καθώς και τη διασφάλιση ενός μέλλοντος για όλους τους τόπους και τους ανθρώπους στην Ευρώπη, με βάση την πολυμορφία των τόπων και την επικουρικότητα. (ΕΔΑΦΙΚΗ ΑΤΖΕΝΤΑ 2030).
Η εδαφική συνοχή συμπεριλήφθηκε για πρώτη φορά στη ΣΥΝΘΉΚΗ ΤΗΣ ΛΙΣΑΒΟΝΑΣ. Το άρθρο 174 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) ορίζει τον ΣΤΌΧΟ της Ένωσης για ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΔΑΦΙΚΗΣ ΣΥΝΟΧΗΣ ΤΗΣ...
Η εδαφική συνοχή επιδιώκει, ειδικότερα, τη μείωση των ανισοτήτων μεταξύ των επιπέδων ανάπτυξης των διαφόρων περιφερειών, με έμφαση στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιφέρειες.
."
Μεταξύ των σχετικών περιφερειών, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στις αγροτικές περιοχές, στις περιοχές που πλήττονται από βιομηχανική μετάβαση και στις περιοχές που πλήττονται από σοβαρά και μόνιμα φυσικά ή δημογραφικά προβλήματα, όπως οι υπερβόρειες περιοχές που είναι ιδιαίτερα αραιοκατοικημένες και οι νησιωτικές, διασυνοριακές και ορεινές περιοχές."
Το <<ιδιώνυμο ιδιοκτησιακό>> καθεστώς των νησιών του Βορείου Αιγαίου, σύμφωνα με τη συνθήκη ενσωμάτωσης στον Εθνικό κορμό, ως προς την κατοχύρωση ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων! Ως αποτέλεσμα πολλοί κοινόχρηστοι και κοινωφελείς χώροι ανήκουν σε ΝΠΔΔ ή ΝΠΙΔ τα οποία οφείλουν να ερωτηθούν για γνωμοδότηση και παροχή σχετικών στοιχείων! (πχ, βλ. Νόμος 3656/1928 (ΦΕΚ Α' 207/1928), Εισαγωγικός Νόμος Αστικού Κώδικα (ΕισΝΑΚ - 1946), κ.α.
ΠΟΣΟΣΤΟ ΔΟΜΗΣΗΣ ΣΤΑΣ ΝΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΙΓΑΙΟΥ: Μελέτη καθηγητών των Πανεπιστημίων Αιγαίου και Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, αναφέρεται στα ποσοστά κάλυψης δόμησης σε 43 σαραντα-τρία νησιά του Βορείου και Νοτίου Αιγαίου. Απομονώσαμε τα δεδομένα για τα νησιά του Βορείου Αιγαίου που αποδεικνύουν το πολύ χαμηλό ποσοστό δόμησης, ως τεκμήριο της προστασίας περιβάλλοντος αφενός, της υπανάπτυξης, και της <<ειδικής μέριμνας>> νησιωτικότητας που χρήζει η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, ως ιδιαίτερη περίπτωση, διαφορετική από τα <<μεγάλα, αναπτυγμένα >> νησιά του Νοτίου Αιγαίου.
|
|
Επιφάνεια σε km2 |
Συνολική Δομημένη Επιφάνεια km2 |
Ποσοστό % κάλυψης δόμησης |
πληθυσμός 2011 |
|
Χίος |
844,67 |
6,19 |
1,18 |
51.269 |
|
Λέσβος |
1.639,12 |
8,13 |
0,98 |
86.312 |
|
Σάμος |
480,05 |
3,68 |
1,12 |
33.339 |
|
Λήμνος |
478,55 |
4,13 |
1,69 |
16.743 |
|
ΥΠΟΣΥΝΟΛΟ ΜΕΓΑΛΩΝ ΝΗΣΙΩΝ |
3.442,89 |
22,13 |
0,642 % |
187.663 |
|
Ικαρία |
254,69 |
0,56 |
0,37 |
8.431 |
|
Οινούσσες |
17,80 |
0,11 |
0,95 |
796 |
|
Ψαρρά |
44,76 |
0,09 |
0,38 |
412 |
|
Άγιος Ευστράτιος |
42,10 |
0,24 |
0,02 |
249 |
|
Φούρνοι |
45,88 |
0,31 |
0,10 |
1.343 |
|
ΥποΣύνολο Μικρών Νησιών Βορείου Αιγαίου |
405,23 |
1,31 |
1,07 |
11.231 |
|
Σύνολο Νησιών Βορείου Αιγαίου |
3848,12 |
23,44 |
0,61 |
198.894 |
|
ΜΟ 43 Νησιών |
|
|
0,77 |
|
πίνακας: επεξεργασία Κάβουρας Σπύρος, εκπαιδευτικός’
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ: δεν δημιουργείται πρόβλημα από την οριοθετημένη δόμηση- η οποία είναι πολύ χαμηλή-αλλά από την διάσπαρτη άναρχη δόμηση. Οπότε προτείνουν οι μελετητές την αξιοποίηση και ενσωμάτωση των δεδομένων στο χωροταξικό σχεδιασμό! Πηγή: Kizos, T., Tsilimigkas, G., & Karampela, S. (2017).
Σύμφωνα με άρθρο μας και στοιχεία στην εφημερίδα Αλήθεια, (25 Μαρτίου 2026), https://www.alithia.gr/politiki/perifereia-voreioy-aigaioy-teleytaioi-se-ola,
Το Βόρειο Αιγαίο παρουσιάζει:
ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ: τη μεγαλύτερη μείωση πληθυσμού, ( μεταξύ 2011-2021, και 2020-2024)
ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΥΣΤΈΡΗΣΗ: <<Στο Βόρειο Αιγαίο το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αποτελεί το 52% του Κοινοτικού μέσου όρου, …>>[1] (Ένωση Περιφερειών Ελλάδας, 2025, & INSETE, 2025)
ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ υπΑΝΑΠΤΥΞΗ: το βόρειο Αιγαίο κατατάσσεται τελευταίο ή προτελευταίο σε αφίξεις και αριθμό εισπράξεων (INSETE, 2025, & Κάβουρας, 2026[2])
ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΩΝ: (Κίζος Θ., Τράτσα Μ., Το Βήμα, 14 Μαρτίου 2026, <<Αιγαίο: Όταν τα νησιά εγκαταλείπουν τις «ρίζες» τους>>, Σε ορισμένα νησιά, η αποχώρηση από τον πρωτογενή τομέα ήταν σχεδόν ολοκληρωτική έως το έτος 2000, όπως σε,... Χίο,.. Ψαρά, κ.ά., όπου η μείωση έφτασε το 90%. Για το διάστημα 1961-2010, ο αριθμός των αγροτικών εκμεταλλεύσεων συρρικνώθηκε πάνω από 90% σε Σκόπελο, Χίο…, Ψαρά, Οινούσσες και Άγιο Ευστράτιο. ..>>
>>
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Πώς ενσωματώνονται όλα αυτά στη χωροταξική νομοθεσία των ΤΠΣ, και στις διατάξεις οριοθέτησης οικισμών; Πώς αντιμετωπίζονται χωριστά, σύμφωνα με το ΣΥΜΦΩΝΟ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ το Βόρειο Αιγαίο, με τις αραιοκατοικημένες, νησιωτικές, διασυνοριακές και ορεινές περιοχές, που υστερούν σε ανάπτυξη; Στην ΠΡΑΞΗ, τί μέτρα έχουν ληφθεί και εφαρμοστεί, για να μην έχουμε το μέλλον των πληθυσμών της Ίμβρου και της Τενέδου…
ΚΑΛΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ!
Με εκτίμηση
Κάβουρας Σπύρος
Εκπαιδευτικός
Βιβλιογραφικές παραπομπές:
- Ελληνική Νομοθεσία. (2013, 29 Απριλίου). Νόμος 4150/2013 - Ανασυγκρότηση του Υπουργείου Ναυτιλίας και Αιγαίου και άλλες διατάξεις. Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, ΦΕΚ 102/Α'.
- Ένωση Περιφερειών Ελλάδας, 2025, Γνωριμία με την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου, προσπελάστηκε 23/3/2026, ιστοσελίδα ΕΝΠΕ.gr,
- European Commission. (n.d.). Territorial cohesion. Inforegio. Retrieved March 20, 2026, from
- INSETE. (2025). Ετήσια έκθεση ανταγωνιστικότητας και διαρθρωτικής προσαρμογής στον τομέα του τουρισμού για το έτος 2024: Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου (Δεκέμβριος 2025). INSETE.
- Joint Research Centre. (2023). Monitoring the UN sustainable development goals in an EU context: 2023 edition. Υπηρεσία Εκδόσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
- Κάβουρας, Σ. (2026, 25 Μαρτίου). Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου: Τελευταίοι σε ΟΛΑ. Αλήθεια. https://www.alithia.gr/politiki/perifereia-voreioy-aigaioy-teleytaioi-se-ola,
- Kizos, T., Tsilimigkas, G., & Karampela, S. (2017). What Drives Built-Up Area Expansion on Islands? Using Soil Sealing Indicators to Estimate Built-Up Area Patterns on Aegean Islands, Greece. Tijdschrift voor Economische en Sociale Geografie, 108(6), 836–853.
- Λάμπρου, Ε., & Ίκκος, Α. (2025). Ποιος πάει πού; Πόσο μένει; Πόσα ξοδεύει; Α΄ μέρος: Ανάλυση στοιχείων εισερχόμενου τουρισμού ανά Περιφέρεια 2024. INSETE Intelligence.
- Νόμος 4447/2016 - ΦΕΚ 241/Α/23-12-2016. Χωρικός σχεδιασμός - Βιώσιμη ανάπτυξη και άλλες διατάξεις. Εθνικό Τυπογραφείο.
- Νόμος 4759/2020 «Εκσυγχρονισμός της Χωροταξικής και Πολεοδομικής Νομοθεσίας και άλλες διατάξεις», 2020.
- Νόμος 4832/2021. Κύρωση κώδικα νομοθεσίας για την ολοκληρωμένη θαλάσσια πολιτική στον νησιωτικό χώρο και για τον μηχανισμό εφαρμογής, την κρατική εποπτεία και τους γενικούς όρους υλοποίησης του Μεταφορικού Ισοδυνάμου. (2021, 25 Σεπτεμβρίου). Εφημερίς της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, ΦΕΚ A 172.
- Π.Δ. 90/2018, ΦΕΚ Α' 162/03.09.2018. Αρμόδια διοικητικά όργανα, διαδικασίες και προδιαγραφές για την έγκριση ή την τροποποίηση των τοπικών χωρικών σχεδίων και των ειδικών χωρικών σχεδίων.
- Πρεβεδούρου, Ε. (2015, Νοέμβριος 29). Οι γνωμοδοτήσεις (γνώμη-πρόταση) [Γενικό διοικητικό δίκαιο, 30-11-2015]. Πρεβεδούρου.
- ΣτΕ 3367/2005 (Τμ. Ε΄), 12 Νοεμβρίου 2005 (Ελλάδα).
- Συμβούλιο της Επικρατείας (Ε΄ Τμήμα). (2023). Πρακτικό Επεξεργασίας 109/2023 (Έγκριση Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου-ΕΠΣ περιοχής "Κολυμπήθρες" Πάρου). Nomosphysis.
- Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ενοποιημένη έκδοση), 26 Οκτωβρίου 2012, Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, C 326/123, Άρθρο 174.
- Σύνταγμα της Ελλάδος. (1975). Άρθρο 25.
- Τράτσα, Μ. (2026, 16 Μαρτίου). Αιγαίο: Όταν τα νησιά εγκαταλείπουν τις «ρίζες» τους. Το Βήμα.
- Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων. (2008). Κοινή Υπουργική Απόφαση 6876/4871/2008. Έγκριση του Γενικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης. Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, ΦΕΚ 128/Α/03.07.2008.