Χίος, Κυριακή 8 Δεκεμβρίου

Ξεφυλλίζοντας τα πεπραγμένα περασμένων Βουλευτικών εκλογών στην Χίο 1915-1964

Γράφει ο Κωνσταντίνος Στέφανου Καββάδας
Δείτε τις Φωτογραφίες
Τετ, 09/10/2019 - 17:02

Στον απόηχο της τελευταίας εκλογικής αναμέτρησης που εζήσαμε όλοι και στην Χίο και πανελλαδικά, η επόμενη αναφορά σε περασμένα χρόνια φαίνεται να ταιριάζει σε ανάλογες σημερινές καταστάσεις ατομικές και κοινωνικές. Η ιστορία επαναλαμβάνεται με πολλά ίδια χαρακτηριστικά τα οποία όμως αφορούν και περιγράφουν διαφορετικά πρόσωπα, σε διαφορετικό περιβάλλον και διαφορετικές συνθήκες μιας άλλης εποχής…!

Το επίκεντρο βέβαια είναι το ίδιο: η ετυμηγορία του λαού για την ανάδειξη εκπροσώπων του νησιού στο Ελληνικό Κοινοβούλιο από το 1915 και μετά ή τα τρία χρόνια νωρίτερα, στην Οθωμανική Βουλή, τον Απρίλιο του 1908 και τον Απρίλιο του 1912.

Η «κανονική εποχή» εκλογικών αναμετρήσεων στη Χίο άρχισε βέβαια μετά την απελευθέρωσή της από τον Οθωμανικό ζυγό. Οι πρώτες εθνικές εκλογές έγιναν στις 31 Μαΐου 1915. Όμως στο λαό του νησιού εδόθηκε και προηγούμενα η ευκαιρία να ασκήσει τα εκλογικά δικαιώματά του, το 1908 και τον Απρίλιο του 1912, ως «πολίτες» της τότε ακόμα πολυεθνικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μετά από τις εσωτερικές εξελίξεις στο «Οθωμανικό καθεστώς Μοναρχίας» που ίσχυε μέχρι τον Ιούλιο του 1908. Τότε ήταν που το Νεοτουρκικό επαναστατικό Κομιτάτο «‘Ένωση και Πρόοδος», επέβαλε την επαναφορά του Συντάγματος του 1816 που είχε καταργήσει ο σουλτάνος Αβδούλ Χαμίτ. Αποτέλεσμα αυτής της «πολιτειακής ανατροπής» ήταν να διενεργηθούν γενικές εκλογές και να λειτουργήσει στην Τουρκία… «Κοινοβούλιο»!!! Έτσι όλες οι χώρες που ήταν ακόμα κάτω από Οθωμανική Διοίκηση μπορούσαν να εκλέξουν αντιπροσώπους στο νεοσύστατο εκείνο Σώμα των Αντιπροσώπων – πρόδρομο της συνταγματικής νομιμότητας – το οποίο θεωρήθηκε ότι θα ήταν για εκείνους τους «υποτελείς» μια μορφή… «δημοκρατικής αναγέννησης της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας»!!

Μέσα στο νέο κλίμα που διαμορφώθηκε δεν έλλειψε και η Χίος.

Ανάλογα ενεργοποιήθηκε και «συμμετείχε», μετά από έντονο προεκλογικό αγώνα, στο Τούρκικο Κοινοβούλιο με τον δικό της αντιπρόσωπο τον δικηγόρο Μιχαήλ Τσελεπίδη. Ο αγώνας ήταν πράγματι έντονος διότι η περίοδος από τον Αύγουστο μέχρι τον Νοέμβριο του 1908 είναι γεμάτη από «σκληρές εκλογικές αντιπαραθέσεις», όχι μόνο μεταξύ των υποψηφίων Μ. Τσελεπίδη και Μιχαήλ Γ. Θεοτοκά, αλλά και μεταξύ των φανατισμένων υποστηρικτών τους… Αξίζει να ανατρέξει κανείς στα γεγονότα της περιόδου αυτής όπου θα βρει υπερβολικές και ακραίες εκδηλώσεις των ψηφοφόρων προγόνων μας φανατισμένης «πολιτικής συμπεριφοράς». Θα βρει ακόμα και πληροφορίες για την κατάσταση που επικρατούσε τόσο στα λεγόμενα Κοινοτικά ζητήματα, όσο και στα «Μητροπολιτικά» προβλήματα που –νομίζω- έπαιξαν πρωταρχικό ρόλο επίδρασης στην απόδοση της λαϊκής ετυμηγορίας. Μετά από 4 χρόνια, τον Απρίλιο του 1912 (λίγους μήνες πριν την απελευθέρωση του Νησιού) έγιναν πάλι εκλογές για ανάδειξη ενός χιώτη βουλευτή στην τουρκική Βουλή, οι οποίες ανέδειξαν αντιπρόσωπο τον Αχιλ. Απόδιακο… Αυτές ήταν και οι τελευταίες χιώτικες εκλογές για το Τουρκικό Κοινοβούλιο… Για τα επόμενα τρία χρόνια (1912-1915) οι Αρχές και ο λαός της Χίου ασχολήθηκαν με το «νοικοκύρεμα του σπιτιού μας» και τις διαδικασίες ένταξης στον εθνικό κορμό της μητέρας πατρίδας…

Με τις πρώτες τοπικές βουλευτικές εκλογές του 1915 (31 Μαΐου), ανοίγει το καλαντάρι των εκλογικών αναμετρήσεων σε εθνικό επίπεδο, που παρουσιάζουν κάθε μια το δικό της ενδιαφέρον. Θα ήταν μακρύς ο δρόμος για να διαβούμε πάνω στο χαρτί, τα χαρακτηριστικά κάθε μιας από τις 43 και πλέον διαδικασίες εκλογών στα 107 χρόνια ελεύθερου βίου που χαρακτηρίζεται και από πολλές πολιτειακές διακυμάνσεις!! Επιλεκτικά όμως θα επισημάνω μερικές ενδιαφέρουσες λεπτομέρειες, λίγο ή καθόλου γνωστές, προς αξιολόγηση και εκτίμηση κάθε καλόπιστου αναγνώστη, περιορίζοντας τις αναφορές μου μέχρι τον Απρίλιο του 1967, όταν παρουσιάστηκε η «ανωμαλία της 7ετίας της Χούντας»…! Δεν προχωρώ στα χρόνια μετά την επαναφορά σε Δημοκρατικές διαδικασίες το 1974, γιατί θεωρώ πως είναι γνωστές οι πολιτικές διακυμάνσεις και η ιστορία των εκλογικών αναμετρήσεων και σχετικά πρόσφατες οι αναμνήσεις από αυτές.

Σ’ εκείνες τις πρώτες εθνικές εκλογές (31/3/1915) φανερώθηκε και στη Χίο το πολιτικό κλίμα όπως είχε διαμορφωθεί εκείνη την εποχή στην υπόλοιπη ελλην. Επικράτεια. Στην εκλογική μάχη παρουσιάστηκαν δύο συνδυασμοί Βενιζελικών, («φιλελεύθεροι» και «Λαϊκός Βενιζελικός Συνδυασμός»), ένας συνδυασμός Αντιβενιζελικών και ένας ανεξάρτητος υποψήφιος (Δ. Μπαχάς).

Συνολικά οι υποψήφιοι ήταν 12, όλοι ενεργά μέλη της Χιακής Κοινωνίας. Οι περισσότεροι ήταν ήδη αναμεμειγμένοι στον δημόσιο βίο του νησιού και μερικοί απ’ αυτούς συνέχισαν να προσφέρουν στα κοινά και εκυριάρχησαν για αρκετά χρόνια στην τοπική πολιτική ζωή αφήνοντας πίσω τους «καλό και αγαθό» όνομα!

Τα ονόματα εκείνων των πρώτων υποψηφίων ήταν: Χριστόφορος Ροδοκανάκης, Αλ. Χωρέμης, Λεων. Καλβοκορέσης, Ηλίας Ασπιώτης, Μιχ. Τσελεπίδης, Θ. Πετροκόκκινος, Αυγ. Κουβελάς, Ανδρέας Πολεμίδης, Στεφ. Ράλλης, Γ. Μπουρνιάς, Δ. Μπαχάς, Ι. Καζανόβας.

Το αποτέλεσμα της κάλπης ανέδειξε τους πέντε πρώτους βουλευτές της Χίου, σύμφωνα με το τότε ισχύον σύστημα ψηφοφορίας, το «πλειοψηφικό με σφαιρίδια» που ήταν οι 5 πρώτοι που αναφέρονται πιο πάνω…

Και το μεν «πλειοψηφικό» σαν σύστημα είναι γνωστό γιατί χρησιμοποιήθηκε και σε μεταγενέστερες εκλογικές αναμετρήσεις. Η «δια σφαιριδίων» όμως εκλογή εντυπωσιάζει και παρακινεί στο να μάθουμε με ποιο τρόπο γινόταν εκείνη η ψηφοφορία…

Eίναι πράγματι ενδιαφέρουσα η περιγραφή της αν και αφήνει ερωτήματα όσον αφορά την «διαφάνειά» της, είτε λόγω εύκολου λάθους του ψηφοφόρου, είτε για «επέμβαση» στην κάλπη και στην καταμέτρηση των σφαιριδίων του «ΝΑΙ» ή του «ΟΧΙ»… Ιστορικά η χρήση «σφαιριδίου» πρωτοέγινε, εκτός Χίου, σε εθνικές εκλογές στα Επτάνησα, με κύρια δικαιολογία για την αποδοχή του (έναντι του γνωστού μέχρι τότε «λευκού ψηφοδελτίου» στο οποίο έγραφαν το όνομα του εκλεκτού τους υποψηφίου) ότι μεγάλο ποσοστό των τότε ψηφοφόρων ήταν αναλφάβητοι και εύκολα μπορούσαν οι «επιτήδειοι κομματάρχες» να τους… κατευθύνουν πώς να γράψουν το όνομα… Και ποιον να ψηφίζουν…! Γινόταν φαίνεται καλπονοθείες και αναγνωρίστηκε ότι οι εκλογικές αναμετρήσεις δεν ήταν αδιάβλητες!... Αυτή η γενική εντύπωση οδήγησε τελικά στην κατάργηση του «εν χρήσει χειρογράφου ψηφοδελτίου», που έγινε με το Σύνταγμα του 1864.

Ως καλλίτερο μέσο ψηφοφορίας προτιμήθηκε… «ο μικρός μολυβένιος βώλος (σφαιρίδιο)»… με την εξής διαδικασία: Ο ψηφοφόρος επήγαινε στο εκλογικό κέντρο και αφού του έδινε ο υπεύθυνος για τα σφαιρίδια, τόσα σφαιρίδια όσα και οι υποψήφιοι, προχωρούσε στο μέρος που ήταν στημένες οι κάλπες (σφαιριοδόχοι) μία για κάθε υποψήφιο, κι έριχνε το σφαιρίδιο μέσα σ΄ αυτήν από ένα τσίγκινο σωλήνα περίπου 27 εκ. μακρύ που ήταν προσαρτημένος στο επάνω μέρος της κάλπης σε γωνία 25 μοιρών περίπου, για να διευκολύνει το χέρι να πάει προς το κάτω μέρος της, που διαχωριζόταν σε αριστερό και δεξιό τμήμα… Αυτός ο διαχωρισμός «φαινόταν και εξωτερικά» διότι η κάλπη- που ήταν ένα τσίγκινο κουτί ανάλογων διαστάσεων, είχε στη μία πλευρά βαμμένο ένα «ΝΑΙ» σε άσπρο φόντο στο μισό δεξιό της και ένα «ΟΧΙ» σε μαύρο φόντο στο άλλο μισό…, ώστε να είναι ορατά στον ψηφοφόρο και να κατευθύνει το… σφαιρίδιο εκεί που ήθελε… Για να μην ακούγεται ο ήχος προς τα πού… έπεσε το σφαιρίδιο, το εσωτερικό της κάλπης ήταν «ντυμένο με εριούχο ύφασμα»…

Με αυτό τον απλό τρόπο εάν τα σφαιρίδια στο «άσπρο» τμήμα ήταν περισσότερα ο υποψήφιος είχε ψηφισθεί και εκλεγόταν «βουλευτής» ενώ εάν ήταν περισσότερα τα σφαιρίδια στο μαύρο τμήμα (όχι) ο υποψήφιος είχε… «φάει μαύρο» δηλ. είχε αποτύχει… Η καταμέτρηση των «ψήφων» σφαιριδίων γινόταν με την τοποθέτηση επάνω σε σιδερένιο ή ξύλινο πίνακα με «αύλακες», κάθε ενός σφαιριδίου χωριστά. Έπρεπε τότε το άθροισμα όλων των σφαιριδίων να ισούται με «τον αριθμό των ψηφισάντων επί τον αριθμό των υποψηφίων του εκλογικού τμήματος»… Αν ήταν περισσότερα τότε τα επί πλέον τα αφαιρούσαν από το «ΝΑΙ»!!! Μ’ όλη αυτή τη διαδικασία να χρειάζεται να γίνει σε κάθε εκλογή, καταλαβαίνουμε ότι διαρκούσε πολλές ώρες, ιδιαίτερα στις «μεγάλες εκλογικές Περιφέρειες της τότε ελλην. Επικράτειας.

Και αυτός όμως ο τρόπος (δια σφαιριδίων) ψηφοφορίας, δεν εμπόδιζε τους αντιπροσώπους των υποψηφίων να «μετέρχονται μύρια τεχνάσματα με τα οποία ενόθευαν το φρόνημα των εκλογέων»… Γι’ αυτό το 1910 επανήλθε το «χάρτινο ψηφοδέλτιο» η νομιμοποίηση του οποίου έγινε με εκλογικό νόμο στις εκλογές του 1920 και εφαρμόστηκε στις περιοχές της Παλαιάς Ελλάδας, ενώ στις Νέες Χώρες εξακολούθησε να χρησιμοποιείται «το σφαιρίδιο»!

 Κλείνοντας το κεφάλαιο των εκλογών του 1915, θεωρώ απαραίτητο να επισημάνω κάτι πολύ ιδιαίτερο, πρωτότυπο και πρωτόγνωρο που πιστεύω ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΞΑΝΑΣΥΜΒΕΙ ΠΟΤΕ στα χρονικά των μεταγενεστέρων εθνικών εκλογών.. Αναφέρομαι σ΄ ένα τηλεγράφημα ημερομηνίας 20/5/1915 που έστειλε από Αθήνα το τότε Υπουργείον Οικονομικών προς όλους τους «Ταμίας και Αστυνομικούς Διευθυντάς και Υποδιευθύνσεις του Κράτους εις Χίον Σάμον Μυτιλήνην».
Στο κείμενο λέγει: «Δια Χίον υπομιμνήσκομεν διάταξιν άρθρου 100 νόμου ξμη, καθ΄ήν 8 ημέρας πρό και 8 μετά ημέρας ψηφοφορίας ουδείς συλλαμβάνεται και προσωποκρατείται ένεκα χρέους προς δημόσιον ή Δήμον και συνιστώμεν συμμόρφωσιν υμών πρός ανωτέρω διάταξιν λόγω ενεργηθησομένων 31 λ μ [31 λήγοντος μηνός] βουλευτικών εκλογών.

Υπουργός Οικονομικών
Πρωτοπαπαδάκης»

Το αντίγραφο του τηλεγραφήματος που έχω στο Αρχείο μου φέρει την υπογραφή ..’’Βαβυλουσάκη’’ που ήταν ο ‘’παραλαβών υπάλληλος του έν Χίω Τηλ. Γραφείου’’.
Υπολογίζω ότι θα έκαμε εκ καθήκοντος ανάλογα αντίγραφα και τα παρέδωσε στούς ‘’προς ούς’’ απευθύνεται η εντολή δια ‘‘συμμόρφωσιν’’ και εφαρμογή...
Ίσως θα έχει περαιτέρω ενδιαφέρον να ερευνηθεί ποιό ήταν το αποτέλεσμα αυτής της υπουργικής εντολής δηλ. κατά πόσον συνετέλεσε ώστε ...όλοι οι εκλογείς, οφειλέτες και μή, να προσέλθουν στις κάλπες... Άραγε ήταν τόσοι πολλοί οι οφειλέτες του δημοσίου στην Χίο που θα μπορούσε η αποχή τους ή η άσκηση του εκλογ. δικαιώματός τους να επηρεάσει το εκλογικό αποτέλεσμα; Σάν ερώτημα παραμένει, διαφορετικά δεν είναι ‘’ευεξήγητη’’ η ενέργεια του τότε Υπουργείου Οικονομικών...

Στην Χίο, εκτός από τις εκλογές του 1915, και οι εκλογές του 1923 έγιναν με «το πλειοψηφικό δια σφαιριδίων». Από τις εκλογές του 1926 (7/11/1925) ακολούθησε και η Χίος «το έντυπο ψηφοδέλτιο» που καθιερώθηκε πλέον και ισχύει μέχρι σήμερα με την πρόσθετη διευκρίνηση την ένδειξη «της δια του σταυρού προτίμησης» στον υποψήφιο βουλευτή (ή βουλευτές…). Στα μεταγενέστερα χρόνια συναντούμε την υποχρεωτική απόκτηση «εκλογικού βιβλιαρίου» για τους πολίτες εγγεγραμμένους στους εκλογικούς καταλόγους και στις δεκαετίες 60 και 70, οι κατά τόπους εφορευτικές επιτροπές, έδιναν στους ψηφίσαντες «βεβαίωση ονομαστική» ότι πράγματι άσκησαν το εκλογικό τους δικαίωμα, υπογεγραμμένη και σφραγισμένη με σφραγίδα του «οικείου» εκλογικού τμήματος…!

(Βλέπε σχετικές σφραγίσεις στο βιβλίο μου: Διοικητικές Σφραγίδες Χίου, Τόμος Β’
Άλφα Πι—σελ.172, εικ.483–487)

Ιστορικά συναντούμε την χρήση «χάρτινου ψηφοδελτίου» τον Ιούλιο του 1834, στις τοπικές εκλογές της Αργολιδοκορινθίας. Βέβαια τότε ήταν ένα απλό χαρτί, μια λευκή σελίδα, που ο ψηφοφόρος έγραφε το όνομα του υποψηφίου της προτιμήσεώς του προτού το ρίξει στην γνωστή πλέον ψηφοδόχο με σχισμή! Αυτό τον τύπο ψηφοδελτίου είχαν φέρει στην Ελλάδα το 1833 οι Βαυαροί του Όθωνα…. και αποτελεί τον «πρόγονο» του σημερινού «έντυπου ψηφοδελτίου».

 

Φορέας της λαϊκής έκφρασης είναι, ως γνωστό, οι ενήλικες που μπορούν να ασκήσουν το υπέρτατο πολιτειακό δικαίωμά τους. Είναι δηλαδή ο αριθμός των ψηφοφόρων σε κάθε εκλογική περίοδο που αποτελούν νόμιμα το Εκλογικό Σώμα. Κι αυτός ο αριθμός δεν ήταν πάντα ο ίδιος στις εκλογ. αναμετρήσεις στην Χίο. Ειδικά στις εκλογές μεταξύ 1920 και 1924, ο αριθμός των ψηφισάντων δείχνει μια αυξητική τάση… Είναι φανερό ότι η πληθυσμιακή εικόνα ενός τόπου όπως η Χίος, με φαινόμενα μεταδημότευσης προς το κέντρο ή και αποδημίας στο εξωτερικό, ως και της μακράς παράδοσης απασχόλησης μεγάλου αριθμού με την ναυτιλία, δεν θα είναι ποτέ σταθερή…

Εάν προσέξουμε όμως και συγκρίνουμε τους αριθμούς εκείνων που εψήφισαν στην πρώτη ελεύθερη εκλογή (3/6/1915) και σ’ εκείνη της 1ης Νοεμβρίου 1920, με τις μεταγενέστερες της 16ης Δεκεμβρίου 1923 και 13ης Απριλίου 1924, θα διαπιστώσουμε μία αύξηση του εκλογικού Σώματος από τους 8100, στους 10764 (1923) και 15933 (1924). Κι αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι εγκαταστάθηκαν στην Χίο οι αδελφοί μας πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής, που πολιτογραφημένοι πλέον Χιώτες, εγράφτηκαν και στους εκλογικούς καταλόγους του Νομού Χίου… Επίσης εντυπωσιακή αύξηση του δυναμικού του εκλογ. Σώματος στην Χίο, παρατηρείται και στις μεταπολεμικές εκλογές από το 1950 μέχρι το 1964, όταν ο αριθμός των δικαιουμένων ψήφου υπερδιπλασιάστηκε από τις 13.000 μέχρι το 1936, στους 37.400 το 1950 και 36.018 το 1964!!! Και αυτή η αύξηση εξηγείται γιατί από τις εκλογές της 5 Μαρτίου 1950 είχαν δικαίωμα για πρώτη φορά και οι γυναίκες να ψηφίζουν…!!! Ας σημειωθεί ότι από το 1974 μέχρι σήμερα οι ψηφοφόροι στην Χίο αριθμούν κατά μέσο όρο τους 49.000 ενεργούς. Ασχολήθηκα με το θέμα των αυξομειώσεων του αριθμού των ψηφοφόρων γιατί μου τράβηξε την προσοχή η διαφορά κατά περίπτωση και αναζήτησα μια εξήγηση που πιστεύω ότι είναι αυτή που προανέφερα… εξ άλλου ξέρω ότι σε πολλές περιπτώσεις η εκλογική δύναμη της περιφέρειας παίζει ρόλο στο να καθοριστεί κι ο αριθμός των βουλευτών ή ακόμα και η βάση εκλογικής επιτυχίας των υποψηφίων… όπως για παράδειγμα στις εκλογές της 26 Ιανουαρίου 1936 η εκλογική βάση ήταν 3076 ψήφοι. Επιπλέον η αντίστοιχη καταμέτρηση ψήφων είναι πολύ σπουδαία για τους υποψηφίους οι οποίοι έχουν δικαίωμα αμφισβητήσεως του αποτελέσματος εάν «κινδυνεύουν» να μην εκλεγούν για μικρή διαφορά ψήφων από έναν αντίπαλο υποψήφιο. Στη Χίο έχουμε το παράδειγμα των εκλογών της 11ης Μαΐου 1958 οπότε εχρειάσθηκε να γίνει ανακαταμέτρηση των ψήφων σ’ ένα εκλογικό τμήμα (Καρδαμύλων) από την οποία έχασε την θέση ο Θεόδ. Καρακατσάνης και την εκέρδισε ο Ν. Ζορμπάς.

 

Εκτός από τις αυξομειώσεις στον αριθμό των ψηφοφόρων χρειάζεται να επισημανθούν και οι εναλλαγές που συνάντησα στον αριθμό των υποψηφίων, στο πόσα κόμματα και συνδυασμοί «κατέβαιναν» στις εκλογές και ποια (διαφορετικά) εκλογικά συστήματα εφαρμόστηκαν στην διεξαγωγή των εκλογών της υπό εξέταση περιόδου 1915 – 1964.

Η επόμενη κατάσταση είναι ενδεικτική του τι είχε γίνει τότε και περιέχει στατιστικές πληροφορίες προς σύγκριση και εξαγωγή συμπερασμάτων για το πολιτικό κλίμα κάθε εποχής, στην Χίο και Πανελλαδικά.

 

Έτος Εκλογών  Εκλογ. Σύστημα                        Αριθμ. Κομμάτων                Αριθμ. Υποψηφίων Βουλευτικές έδρες

 

1915 (31/5)     Πλειοψ. με σφαιρίδια              2 (Βενιζελικοί)                                      12                           5

1915 (6/12)     Πλειοψ. με σφαιρίδια              3 (Βενιζ – φιλ – Ανεξ)                          8                              5

1920 (1/11)     Πλειοψ. με σφαιρίδιο              2 (φιλελεύθεροι + Ανεξάρτ.)             14                           5

1923 (16/12)   Πλειοψ. με σφαιρίδια              2 (Συνδυασμ. Φιλελευθέρων)           14                           6

1925 (7/11)     Απλή Αναλογική                        4 συνδυασμοί                                       12                           4

1928 (19/8)    Πλειοψηφικό                               2 (φιλελεύθ. + Ανεξάρτ.)                    10                           3

1932 (25/11)  Απλή Αναλογική                         4 κόμματα + 2 Ανεξάρτ.                      14                           3

1933 (5/3)      Πλειοψηφικό                               2 κόμματα + Ανεξάρτ.                         9                              3

1935 (9/6)      Πλειοψηφικό                               3 κόμματα                                             24                           5

1936 (26/1)    Αναλογική και πολυσταυρία    5 κόμματα                                             17                           4

1950 (5/3)      Ενισχ. Αναλογική                        7 συνδυασμοί                                       19                           4

1951 (9/9)      Ενισχ. Αναλογική                        5 συνδυασμοί                                       18                           3

1952 (16/11) Ενισχ. Αναλογική                         3 κόμματα                                             9                              3

1956 (19/2)   Πλειοψηφικό                                3 κόμματα                                             9                              3

1958 (11/5)   Ενισχ. Αναλογική                         4 κόμματα                                             12                           3

1961 (29/10) Ενισχ. Αναλογική                         3 κόμματα                                             9                              3

1963 (3/11)   Ενισχ. Αναλογική                         3 κόμματα                                             9                              3

1964 (16/2    Ενισχ. Αναλογική                         2 κόμματα                                             6                              3

 

Συμπληρώνοντας την κατάσταση αυτή παραθέτω λίγες αναλυτικές παρατηρήσεις που θεωρώ ενδιαφέρουσες για να έχουμε πληρέστερη εικόνα των στοιχείων που προεκτέθηκαν. Τα σχόλιά μου γίνονται εντελώς αντικειμενικά και είναι «αχρωμάτιστα»! Βασίστηκα στις πηγές που ευρήκα από διάφορα δημοσιεύματα και προσωπική εκτίμηση καταστάσεων και προσώπων με καθαρή διάθεση ιστορικής έρευνας…

Αρχίζω από ένα ενδεικτικό σχόλιο… Σχεδόν σε όλες τις παλαιές εκλογ. αναμετρήσεις συναντούμε μεγάλο αριθμό προσώπων που «κατέβαιναν» υποψήφιοι για βουλευτές… Στα νεότερα χρόνια υπάρχει μία αναλογία υποψηφίων με τον αριθμό των εδρών και με το πόσα κόμματα/συνδυασμοί συμμετείχαν στον εκλογικό αγώνα… Γενικά πάντως στα προπολεμικά ονόματα όσων εξετέθησαν στην δημόσια κρίση και επιλογή από τον λαό, περιλαμβάνονται αξιόλογες προσωπικότητες της χιακής κοινωνίας με βαθιές οικογενειακές, ιστορικές καταβολές και πλούσια προοδευτική κοινωνική προσφορά…

Στην Χίο έχουμε ελάχιστα παραδείγματα «βαλτών» υποψηφίων μη χιώτικης καταγωγής, που παρουσιαζόταν για να καλύψουν κάποια κόμματα τα… «κενά» τους… Και όπως ήταν αναμενόμενο τέτοιους «ξένους υποψηφίους» ο χιώτης ψηφοφόρος δεν τους ετίμησε με την ψήφο του.

Η διαχρονική επιμονή συμπατριωτών μας υποψηφίων να κερδίσουν την εμπιστοσύνη του εκλογ. σώματος τους οδηγούσε σε επαναληπτικές «καθόδους στον πολιτικό στίβο» και έγινε η αφορμή να στρέψω την προσοχή μου σε μερικούς «παλαίμαχους» συμπολίτες πολιτικούς ανεξάρτητα από επιτυχία εκλογής τους ή όχι…!

 

Από τους 101 υποψηφίους που είχαν «εκτεθεί»…, στο διάστημα των 49 χρόνων, σε διάφορες εκλογικές αναμετρήσεις και κάτω από διαφορετικές «σημαίες» - κατά τις απαιτήσεις των… «πολιτικών επιταγών» - μόνο 27 ανεδείχθησαν βουλευτές! Από αυτούς 7 προβάλλονται ως οι πιο πολυψηφισμένοι από 4 – 6 φορές: Μάρκος Βολίκας (4), Όμηρος Πανταζίδης (4), Ηλίας Ασπιώτης (5), Αλέξ. Παχνός (5), Νικόλαος Ζορμπάς (5), Ανδρέας Πολεμίδης (6) και Λεωνίδας Μπουρνιάς (6). Οι υπόλοιποι 20 έχουν εκλεγεί για 3 θητείες όπως οι Χριστ. Ροδοκανάκης, Βίκτωρ Κουκουρίδης, ή για 2 θητείες όπως οι Μιχ. Τσελεπίδης, Γεώργ. Χ’’φραγκούλης Ανδρεάδης, Αυγουστ. Πασσάδης, Ανδρέας Γ. Λαιμός, Ισίδ. Μαυριδόγλου ή για 1 θητεία όπως οι Αλ. Χωρέμης, Λεωνίδας Καλβοκορέσης, Θ. Πετροκόκκινος, Γ. Μπουρνιάς, Παντελής Ροζάκης, Γ. Βεργίτσης, Μιχ. Γλύκας, Ι. Χανιώτης, Στρατής Ανδρεάδης, Διαμαντής Πατέρας, Παντελής Κοκκάλης, Θ. Καρατσάνης, Κ. Δεσποτόπουλος.

Απομένουν 74 ονόματα επωνύμων συμπολιτών μας που είχαν προσπαθήσει και «κατέβηκαν» στην πολιτική διαμάχη για μία φορά – οι περισσότεροι- ή και μέχρι και 3 ή 4 φορές – λίγοι απ’ αυτούς!!!

Για όλους εκείνους τους γνωστούς αλλά… άτυχους υποψηφίους η κοινή ονομασία είναι: «πολιτευτές»!!! Κι ως τέτοιοι συνέχισαν να αναμειγνύονται στα κοινά με στόχο «χαμηλότερα δημόσια αξιώματα» όπως Δήμαρχοι, δημαρχιακοί Σύμβουλοι, Πρόεδροι δημοσίων Οργανισμών κ.λπ.

 

Η καταγραφή των κομμάτων και Συνδυασμών που έλαβαν μέρος στις εκλογές στην Χίο, δεν περιέχει σε κάθε περίπτωση όλους τους συνδυασμούς και τις πολιτικές τάσεις που είχαν εκδηλωθεί στην υπόλοιπη Ελλάδα. Κατά κανόνα τα πιο ισχυρά πολιτικά και οικονομικά κόμματα πανελλαδικά, ήταν εκείνα που όριζαν στην Χίο τους υποψηφίους τους. Θα πρέπει να μη ξεχνάμε όμως και τις περιπτώσεις εκείνες που είδαμε να επικρατούν άλλοι λόγοι προκειμένου να υποστηριχθεί κάποιος για υποψήφιος στο νησί, όπως π.χ. προσωπικές σχέσεις του Αρχηγού του κόμματος με χιώτικους παράγοντες ή και ιστορικοί δεσμοί με τον ίδιο τον Πολιτικό Αρχηγό (π.χ. Ελ. Βενιζέλος, Νικ. Πλαστήρας).

Ενδεικτικά μπορούν να σχολιαστούν τα κυριότερα πολιτικά κόμματα που άφησαν πίσω τους κάποια ιστορία για να θυμόμαστε!!!

Αν κοιτάξουμε τους τίτλους και τα σύμβολα των κομμάτων – Συνδυασμών, θα δούμε ποικιλία «επιθετικών προσδιορισμών» που ταιριάζουν κατά κανόνα με την ιδεολογία και τους σκοπούς του ιδρυτή του κάθε ενός απ’ αυτά… Διαχρονικά ξεχωρίζουν τα κόμματα εκείνα που οι χιώτες ψηφοφόροι είχαν συνηθίσει να βλέπουν στις εκλογικές λίστες των πρώτων εκλογών όπως: Βενιζελικό – Φιλελεύθεροι, Λαϊκός Βενιζελικός Σύνδεσμος, Κόμμα Ελευθεροφρόνων, Ένωση Φιλελευθέρων, και αργότερα: Λαϊκό Κόμμα, Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά, ΕΠΕΚ, Σοσιαλιστικό Κόμμα, Ελληνικός Συναγερμός, Ένωση Κέντρου, Δημοκρατική Ένωση, ΠΑΔΕ (Πλαστήρας, Μαρκεζίνης, Ανεξάρτητοι) Ανεξάρτ. Δημοκρατικοί.

Παράλληλα συναντούμε και τα «κόμματα ευκαιρίας» που ξεφύτρωσαν από θνησιγενείς καταστάσεις στην κυρίως Ελλάδα και που δεν είχαν καμία προοπτική επιτυχίας στην Χίο… αν και όριζαν υποψήφιο εκπρόσωπό τους!!! Αναφέρω κάποια απ’ αυτά: Κόμμα Μαρκεζίνη, Κόμμα Παπαναστασίου, Κόμμα Κονδύλη, Ένωση Βασιλοφρόνων, Εθνικό Κόμμα (Ζέρβας). Υπήρξαν ακόμα 1 – 2 βραχύβια κόμματα, που δεν ξαναπαρουσιάστηκαν στην εκλογική αρένα!!!

 

Ζωηρή παρουσία στην πολιτική ζωή του τόπου, και στις καλές και στις άσχημες μέρες, είχε για αρκετά χρόνια το Βενιζελικό Κόμμα με κύριο εκπρόσωπό του για μια 10ετία τον δυναμικό Χριστόφορο Ροδοκανάκη… Άλλο σημαντικό ηγετικό στέλεχος, και ιστορικό κόμμα, ήταν ο Ανδρέας Πολεμίδης, που ξεκίνησε με το κόμμα των ελευθεροφρόνων και συνέχισε με το λαϊκό κόμμα που έπαιξε κι αυτό σημαντικό ρόλο στα πολιτικά πράγματα της Ελλάδας την δεκαετία του 1930. Τον Μάρτιο του 1935 το κίνημα του Ελ. Βενιζέλου κατέστειλε ο Γ. Κονδύλης με υποστήριξη και του Λαϊκού Κόμματος. Έτσι στις εκλογές του Ιουνίου δεν έλαβαν μέρος η Φιλελεύθεροι πανελλαδικά.

Στην Χίο παρουσιάστηκαν τότε 24 υποψήφιοι που «ανήκαν» σε όλα τα κόμματα…! Ονόματα γνωστά μεν στην Χιακή κοινωνία, αλλά πρωτόφαντα στην πολιτική σκηνή της, περιλαμβάνονταν στα πολυπρόσωπα ψηφοδέλτια!!! Τελικά ξεκαθάρισαν 3 συνδυασμοί με «οντότητα»: Η Ένωση Βασιλοφρόνων, το Εθνικό Ριζοσπαστικό Κόμμα και ο Κομμουνιστικός «Συνδυασμός» με μόνο υποψήφιο τον Π. Πανέρη, που προσπάθησε να κατέβει κι εκείνος στον αγώνα, μετά από την ατομική προσπάθεια του συντρόφου του Σταυριανού που είχε λάβει μέρος ανεπιτυχώς στις εκλογές του 1933, ως «ανεξάρτητος».

Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκανε το ότι στις εκλογές του 1935 (9/6) έβαλαν υποψηφιότητα περί τους 10 επώνυμοι δικηγόροι της πόλεως, μεταξύ των οποίων οι: Κων/τίνος Κεφάλας, Παντ. Κοκκάλης, Κίμων Πυργάρης, Αδαμ. Γοργίας, Ν. Μορτάκης, Γ. Μπουρνιάς, Γ. Στρουμπής, Νικ. Τσιμιδόπουλος κ.ά. Τα αποτελέσματα ανέδειξαν βουλευτές τους: Π. Κοκκάκη, Ανδρ. Πολεμίδη, Μ. Βολίκα, Ηλία Ασπιώτη και Στρατή Ανδρεάδη, όλους του Εθνικού Ριζοσπαστικού Κόμματος… Από τους υποψηφίους εκλεκτούς δικηγόρους, μόνο ο Παντελής Κοκκάλης πέρασε από την εύφημο ψήφο των πολιτών οι οποίοι, ως φαίνεται, επροτίμησαν να εκλέξουν τους παλαίμαχους και δοκιμασμένους, Ανδρ. Πολεμίδη, Μαρκ. Βολίκα, Ηλ. Ασπιώτη και Στρατή Ανδρεάδη… Τον επόμενο χρόνο (26 Ιανουαρίου 1936) είχαμε τις τελευταίες εκλογές πριν από τον Β’ Π. Πόλεμο, στις οποίες έλαβαν μέρος οι φιλελεύθεροι (Αλ. Παχνός κ.ά), το Λαϊκό Κόμμα (Ανδρ. Πολεμίδης κ. ά), το Δημοκρατικό Κόμμα (Γεώργιος Παπανδρέου κ. ά), το Κονδυλικό Κόμμα (Ηλ. Ασπιώτης) και το Κομμουνιστικό Κόμμα (Π. Πανέρης). Τελικά εκλέχτηκαν βουλευτές οι τέσσερις υποψήφιοι που είχαν συγκεντρώσει την βάση των 3.076 + ψήφων, δηλ. ο Ανδρ. Πολεμίδης, ο Αλεξ. Παχνός, ο Ιωάν. Χανιώτης και ο Όμηρος Πανταζίδης. Κι αυτοί παλαίμαχοι πολιτικοί…!!!

Βέβαια δεν εχάρηκαν «πλήρως» την Κοινοβουλευτική ιδιότητά τους, λόγω της πολεμικής αναταραχής του Β’ Πολέμου που έφερε «τα πάνω κάτω» στην ομαλή ροή της κοινωνικοπολιτικής ζωής του νησιού…

 

Mεταπολεμικά (1950 – 1964) και μέχρι τον Απρίλιο του 1967 – έχουμε 8 εκλογικές αναμετρήσεις που έγιναν μέσα σε ταραγμένη πολιτική ατμόσφαιρα για πολλούς και διάφορους λόγους… Οι πρώτες μεταπολεμικές εκλογές έγιναν τον Μάρτιο του 1950 και σ’ αυτές «κατέβηκαν» 7 Συνδυασμοί: ΕΠΕΚ, Λαϊκό Κόμμα, Φιλελεύθεροι, Κόμμα Μαρκεζίνη, Κόμμα Γ. Παπανδρέου, ΠΑΠ και Εθνικό Κόμμα (Ζέρβας).

Οι χιώτες ψηφοφόροι (15.000+) μπροστά στις νέες πολιτικές εξελίξεις στην Χώρα εξέλεξαν από την ΕΠΕΚ τους Ν. Ζορμπά και Αυγουστίνο Πασσάδη, από το κόμμα του Γεωργίου Παπανδρέου τον Λεωνίδα Μπουρνιά και από το Λαϊκό Κόμμα τον Ανδρ. Πολεμίδη.

Χαρακτηριστικό αυτών των εκλογών για την Χίο, είναι η πρώτη εμφάνιση στον πολιτικό Στίβο των Νικ. Ζορμπά και Λεων. Μπουρνιά που εκράτησαν τα πρωτεία της πολιτικής ζωής του τόπου μας για τις επόμενες 7 αναμετρήσεις μέχρι την αποφράδα ημερομηνία της 21 Απριλίου 1967 και λίγα χρόνια μετά το 1974.

Το άλλο, άξιο αναφορά, σημείο είναι ότι στις εκλογές του Μαρτίου 1950 πρωτοεμφανίζεται η ΕΔΑ (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά) με τα αρχικά ΠΑΠ και συμμετέχει με τους υποψηφίους της, Τσαπέλα, Ευαγγελινό και Ι. Μπουρνιά, χωρίς επιτυχία. Το ίδιο συμβαίνει και στις εκλογές του επομένου έτους, όπου η ΕΔΑ επρόβαλε δυνατά τους υποψηφίους της, τον Γ. Στρουμπή, τον Χατζήμπεη και Χονδράκη (οι δύο τελευταίοι όχι Χιώτες) ενώ ακόμα μία εκλογική αναμέτρηση της 11ης Νοεμβρίου 1952 με υποψηφίους του Κοντόζογλου, Παπαδημητράκη και Χονδράκη, δεν έφερε το επιθυμητό αποτέλεσμα αφού και οι 3 υποψήφιοι δεν ήταν γνωστοί στην Χίο παρά μόνο σε πολύ λίγους ψηφοφόρους.

Στις εκλογές του 1956 (19 Φεβρ.) δεν συμμετέχει η ΕΔΑ ανεξάρτητα, αλλά αποφασίζεται να υποστηρίξει την Δημοκρατική Ένωση που είχε υποψηφίους τους Ν. Ζορμπά, Γ. Θεοτοκά και Ισ. Μαυριδόγλου. Όμως παρόλη την υποστήριξη που είχαν οι 3 υποψήφιοι της Δ.Ε. δεν επέτυχαν και η κάλπη έβγαλε βουλευτές τους υποψηφίους του νεοσύστατου τότε κόμματος της ΕΡΕ (Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση), τους Λεων. Μπουρνιά, Ανδρ. Λαιμό και Μιχ. Γλύκα. Η ΕΔΑ είχε επιτυχία, ύστερα από τόσες προσπάθειες, στις εκλογές του 1958 (11 Μαΐου), τότε που έβαλε υποψηφίους τους Κ. Δεσποτόπουλο, Γ. Παπαμαύρου και Ι. Πιππίδη. Η εκλογή του Κ. Δεσποτόπουλου «εκ της δευτέρας» κατανομής, τον έφερε στο Κοινοβούλιο ως εκπρόσωπο της ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς της Χίου, μαζί με τους Λεων. Μπουρνιά και Νικ. Ζορμπά. Έτσι, για μία και μοναδική –νομίζω- φορά, βλέπουμε να στέλνει η Χίος στην Βουλή των Ελλήνων τρεις εκπροσώπους, ένα από κάθε κόμμα που τότε είχε βάλει υποψηφιότητα… Λ. Μπουρνιά της ΕΡΕ, Κ. Δεσποτόπουλο της ΕΔΑ και Ν. Ζορμπά της ΠΑΔΕ (Πλαστήρας + Μαρκεζίνης+ Ανεξάρτ.).

Η περίπτωση εκλογής του Κ. Δεσποτόπουλου είναι η μοναδική και ιστορική στιγμή για την ΕΔΑ, που έβγαλε βουλευτή στη Χίο.

 

Στις εκλογές του Οκτωβρίου 1961 και του Νοεμβρίου 1963, έλαβαν μέρος 3 κόμματα με μικρή αλλαγή στους υποψηφίους τους. Η Ένωση Κέντρου με μόνιμο το δυναμικό στέλεχό της τον Νικόλαο Ζορμπά, που τον επλαισίωσαν εναλλάξ οι Ισίδωρος Μαυριδόγλου, Σωκράτης Χέλιος, Γεώργιος Βεργίτσης και Παντελής Ροζάκης. Η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά με δυνατό «χαρτί» της τον Κώστα Δεσποτόπουλο, πλαισιωμένο από τους Γιαχνή, Αιγηνίτη (μη χιώτες), Καρδερίνη και Πανέρη και η ΕΡΕ με τον παλαίμαχο Λ. Μπουρνιά, που επλαισίωσαν εναλλάξ οι Διαμαντής Πατέρας, Θεόδωρος Καρακατσάνης και Ελευθ. Μαμούνας.

Σ’ αυτές τις δύο αναμετρήσεις επρώτευσαν σταθερά οι Ν. Ζορμπάς και Λ. Μπουρνιάς και ως τρίτος βουλευτής για μεν το 1961 ο Διαμαντής Πατέρας, για δε το 1963 ο Γ. Βεργίτσης.

 

Τέλος, η εκλογική αναμέτρηση του Φεβρουαρίου 1964 έγινε ανάμεσα σε 2 κόμματα μόνο, την Ένωση Κέντρου και την ΕΡΕ που με σκληρές αντιπαραθέσεις διεκδίκησαν την ψήφο του Χιώτικου Λαού!

Η κάλπη ανέδειξε τους Λ. Μπουρνιά, Ν. Ζορμπά και Ισ. Μαυριδόγλου βουλευτές Χίου, που ήταν και οι τελευταίοι προτού δηλητηριάσει η δικτατορική παραφροσύνη των συνταγματαρχών την πολιτική ελευθεροεπικοινωνία και γενικά την ομαλή κοινοβουλευτική ζωή, μαζί με τα τόσα άλλα ανελεύθερα μέτρα και τους διωγμούς που εφάρμοσε εναντίον πολιτών και πολιτικών προσώπων!

Την επιλογή των τότε «πεπραγμένων» έκαμα χωρίς διάκριση προσωπικής συμπάθειας ή αντιπάθειας ή κομματικής απόχρωσης. Απλά ακολούθησα την διάθεσή μου για μια συνοπτική ιστορική έρευνα περασμένων εποχών της κοινωνικής ζωής στο Νησί μας, εσημείωσα και ξαναζωντάνεψα στο χαρτί εκείνα τα χαρακτηριστικά γεγονότα που μου ετράβηξαν την προσοχή. Ελπίζω ότι όπως τα απέδωσα θα είναι ενδιαφέροντα και κυρίως πληροφοριακά, για όσους δεν είχαν την ευκαιρία να διαβάσουν σε άλλα άρθρα, βιβλία ή παλαιότερες εφημερίδες, σχετικά με το συγκεκριμένο θέμα: «Πεπραγμένα βουλευτικών εκλογών στη Χίο (1915 – 1964)».

 

Κώστας Στεφ. Καββάδας

Λονδίνο – Αύγουστος 2019

 

Σχετικά Άρθρα

Ανακοίνωση της ΛΑΣ
Κυρ, 08/12/2019 - 12:06

 

Στη συζήτηση που έγινε για κινητοποιήσεις για το προσφυγικό-μεταναστευτικό στο τελευταίο Δημοτικό Συμβούλιο και στην τοποθέτηση του Δημάρχου Σταμάτη Κάρματζη , στο πνεύμα των αποφάσεων της Περιφέρειας ,  η Λαϊκή Συσπείρωση τόνισε ότι δεν υπάρχει ομοφωνία όσον αφορά το πλαίσιο των αιτημάτων, και βασικά οι περισσότεροι Δήμοι υιοθετούν τα κλειστά κέντρα, και διαφωνούν στον αριθμό των εγκλείστων και στην τοποθεσία που θα γίνουν.

Η Λαϊκή Συσπείρωση ψήφισε την κινητοποίηση της Τετάρτης για το κλείσιμο του Δήμου Χίου, αλλά δήλωσε ότι στηρίζει κινητοποιήσεις που θα γίνουν με βάση το πλαίσιο που κατέθεσε και στο δημοτικό και στο περιφερειακό συμβούλιο και είναι το εξής:

  • Να κλείσουν όλες οι υπάρχουσες δομές (hotspot) και να δημιουργηθεί σε κάθε νησί ένας επαρκής χώρος υποδοχής προσωρινής διαμονής, υποδοχής, καταγραφής και ταυτοποίησης και πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, σε θέση που τα τυγχάνει της έγκρισης της τοπικής κοινότητας.
  • Άμεσος απεγκλωβισμός προσφύγων - μεταναστών από τα νησιά και τη χώρα. Μεταφορά τους σε ανθρώπινα κέντρα φιλοξενίας στην ηπειρωτική Ελλάδα. Εκεί να διατυπώνονται τα αιτήματα ασύλου κλπ και από εκεί σύντομα και με ασφάλεια να πηγαίνουν στις χώρες που επιθυμούν.
  • Να καταργηθεί η συμφωνία Ελλάδας - ΕΕ - Τουρκίας και όποια άλλη συνθήκη τους εγκλωβίζει στα νησιά και τη χώρα. Δουβλίνο κλπ
  • Ιδιαίτερη μέριμνα και φροντίδα για τα ασυνόδευτα παιδιά, επανενώσεις οικογενειών, κανένας ανήλικος, έγκυος και ευάλωτος σε ακατάλληλες συνθήκες.
  • Πλήρης σεβασμός των δικαιωμάτων στο άσυλο, όχι στην καταστολή και την καταπάτηση θεμελιωδών διεθνών και κατοχυρωμένων δικαιωμάτων.
  • Καμιά εμπλοκή των ΜΚΟ στο προσφυγικό-μεταναστευτικό.
  • Να αποζημιωθούν στο 100% όσοι κάτοικοι έχουν υποστεί ζημιές από τις συνέπειες του μακροχρόνιου εγκλωβισμού.

Η κινητοποίηση  που γίνεται από τη μεριά δημάρχων και της περιφέρειας για κλείσιμο των υπηρεσιών για 1 ημέρα είναι προκλητική όταν στην ουσία και από τα αιτήματα τους δέχονται την ύπαρξη δομών στα νησιά είτε κλειστά είτε ανοιχτά, αποδεχόμενοι ότι η κατάσταση που έχει διαμορφωθεί θα παραμείνει για χρόνια εγκλωβίζοντας στα νησιά μας χιλιάδες κόσμου που έφυγαν κατατρεγμένοι από την περιοχή τους.

ΧΙΟΣ 8-12-2019