Ο χιώτης καθηγητής Μ. Γεωργιαφέντης και συνδιοργανωτής 1ου Διεθνούς Θερινού Σχολείου του ΕΚΠΑ σε συνεργασία με το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του CAMBRIDE απαντά για την σχέση της επιστημονικής έρευνας με την κοινωνία και όχι μόνο…
«Ένα ακόμη θερινό σχολείο», μόνο για φιλολόγους και ακαδημαϊκούς; Τι θα είχατε να πείτε σε όσους θεωρούν ότι οι εργασίες του αφορούν φιλολόγους, καθηγητές, ακαδημαϊκούς; Ότι ίσως προορίζεται για μια ελίτ με εξειδίκευση στην ελληνική γλώσσα;
Το πρόγραμμα δεν απευθύνεται μόνο σε ειδικούς. Πέρα από το εντατικό ακαδημαϊκό σκέλος (36 ώρες) για ερευνητές και φοιτητές/τριες, έχουμε σχεδιάσει ξεχωριστά σεμινάρια-ομιλίες (Ανοικτή Επιστήμη) για εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας και λογοθεραπευτές, καθώς και ανοιχτές ομιλίες για το ευρύ κοινό, όλα στα ελληνικά, με ελεύθερη συμμετοχή. Η Ανοικτή Επιστήμη απευθύνεται σε όλες και όλους.
Πώς συνεργάζεται το ΕΚΠΑ με το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Cambridge; Είναι μια διεπιστημονική, υψηλού επιπέδου διοργάνωση μακριά από τα καθημερινά προβλήματα της εκπαίδευσης στην Ελλάδα και την Αγγλία;
Η συνεργασία είναι θεσμική και προσωπική: Τα μέλη του Διεπιστημονικού Εργαστηρίου «Γλωσσολογία και Διδασκαλία Γραμματικής» της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Μιχάλης Γεωργιαφέντης (με καταγωγή από τη Χίο), Αγγελική Τσόκογλου και Ευαγγελία Κυρίτση, και το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Cambridge, με επικεφαλής την Ιάνθη Τσιμπλή (με καταγωγή από τα Καρδάμυλα), διοργανώνουν το Σχολείο από κοινού – από τον σχεδιασμό του προγράμματος μέχρι την πρόσκληση ομιλητών και ομιλητριών από πανεπιστήμια της Ελλάδας και Ηνωμένου Βασιλείου.
Είναι μια διεπιστημονική, υψηλού επιπέδου διοργάνωση μακριά από τα καθημερινά προβλήματα της εκπαίδευσης στην Ελλάδα και την Αγγλία;
Ακριβώς το αντίθετο επιδιώκουμε. Οι δύο θεματικοί άξονες – Γλώσσα & Υγεία, Γλώσσα & Εκπαίδευση – εστιάζουν σε καθημερινά ζητήματα που συνδέονται με την εκπαίδευση και την ανάπτυξη του παιδιού: π.χ. πώς η εκπαίδευση μπορεί να επωφεληθεί από την επιστήμη της γλωσσολογίας, πώς μπορεί να υποστηριχθεί το έργο των εκπαιδευτικών, πώς αναπτύσσεται η γλώσσα σε μονόγλωσσα και δίγλωσσα παιδιά, τυπικής και μη τυπικής ανάπτυξης, ποια προγράμματα παρέμβασης λειτουργούν πραγματικά στο οικογενειακό και στο σχολικό πλαίσιο, και ποιες είναι οι κοινωνικές προεκτάσεις που απορρέουν από τη σύνδεση γλώσσας, εκπαίδευσης και υγείας.
Τι σας δίδαξαν προηγούμενες διοργανώσεις;
Ότι υπάρχει ανάγκη για διασύνδεση της έρευνας με την κοινωνία, όχι ως θεωρία αποκομμένη από την πράξη, αλλά ως εργαλείο για όσα βιώνουν καθημερινά οι εκπαιδευτικοί και οι λογοθεραπευτές στην τάξη ή στον επαγγελματικό τους χώρο.
Τι είναι «επιτυχία» για τη φετινή διοργάνωση;
Να φύγει κάποιος εκπαιδευτικός ή γονιός ή πολίτης γενικότερα από μια ομιλία με μια τουλάχιστον ιδέα που μπορεί να εφαρμόσει ή να αναθεωρήσει μια απόψη σε ζητήματα που συνδέονται με τη γλώσσα. Επίσης, να δημιουργηθεί μια κοινότητα ανθρώπων – ερευνητών, επαγγελματιών, πολιτών – που θα κρατήσουν επαφή με εμάς αλλά και θα μετουσιώσουν τις νέες γνώσεις σε καλές πρακτικές και νέες ιδέες.
Πόσο κοντά βρίσκεστε στη λεξιπενία του πολιτικού, δημοσιογραφικού, ακόμη και καθημερινού λόγου;
Την παρακολουθούμε ως γλωσσολόγοι, όχι όμως με απαξίωση απέναντι στους/στις ομιλητές/τριες. Η «φτώχια» του λόγου συνδέεται, για παράδειγμα, με περιορισμένη έκθεση σε ποικίλα κειμενικά είδη αλλά και σε εμπειρίες γενικότερα, και δεν έχει να κάνει με καταστροφολογία και εξαφάνιση της γλώσσας.
Θα αλλάξει ένα ακόμη σεμινάριο τη φθίνουσα πορεία της ορθής χρήσης της ελληνικής;
Το Σχολείο δεν έχει αυτόν τον στόχο. Όταν όμως ο/η εκπαιδευτικός αποκτά νέα εργαλεία και νέες επιστημονικά τεκμηριωμένες γνώσεις μπορεί να μεταφέρει κάτι από αυτά σε δεκάδες μαθητές και στα περιβάλλοντα στα οποία αυτοί ζουν και αναπτύσσονται.
Πώς θα μπορούσε ο μέσος Χιώτης να αξιοποιήσει την παρουσία αυτών των επιστημόνων;
Μέσα από τις ανοιχτές ομιλίες του Σχολείου κάθε απόγευμα στο 1ο Πειραματικό Γυμνάσιο Χίου 17:30 – 21:00, που είναι ελεύθερες και απευθύνονται στο ευρύ κοινό, αλλά και μέσα από την εκδήλωση της Κυριακής 6/9, στις 19:00, στο Ομήρειο Πνευματικό Κέντρο, με θέμα την ιστορία και τον πολιτισμό της Χίου, με τη συμμετοχή Χιωτών επιστημόνων, θα μπορέσει να ενημερωθεί για θέματα που βρίσκονται στην αιχμή της επιστημονικής έρευνας και συνδέονται με επίκαιρα κοινωνικά ζητήματα (π.χ. γλωσσολογία και εκπαίδευση, γλωσσική ανάπτυξη, γλώσσα και τεχνολογία, γλώσσα και κλιματική κρίση).
https://grammar.uoa.gr/activities/therina_scholeia/chios_2026/anoikti_epistimi
Θέματα που αγγίζουν τη μέση ελληνική οικογένεια, τον εκπαιδευτικό;
Περιβαλλοντικές συνθήκες που επηρεάζουν τη γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού, γλώσσα και επικοινωνία στο σχολικό και οικογενειακό πλαίσιο, μαθησιακές δυσκολίες στο σχολείο, διδασκαλία της γλώσσας και σχολικές επιδόσεις, γλώσσα και ψυχική υγεία – όλα ζητήματα που βιώνει καθημερινά μια σχολική τάξη ή ένα σπίτι.
Γιατί ειδική πρόσκληση και στους λογοθεραπευτές;
Γιατί τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς έχουν αυξηθεί οι διαγνώσεις γλωσσικών διαταραχών και στη σχολική τάξη συχνά έχουμε μαθητές με γλωσσικές δυσκολίες. Επομένως, είναι σημαντικό τόσο οι εκπαιδευτικοί όσο και οι λογοθεραπευτές να είναι ενήμεροι για τα νέα επιστημονικά δεδομένα.
Τι ελπίζετε να πετύχετε σε μια εβδομάδα, όταν το διαδίκτυο περιορίζει το λεξιλόγιο και αυξάνονται οι μαθησιακές δυσκολίες; Ενώ με γεωμετρική πρόοδο αυξάνουν τα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες;
Καταρχάς, δεν φιλοδοξούμε να λύσουμε προβλήματα. Όμως θελουμε να θέσουμε ερωτήματα που θα οδηγήσουν σε προβληματισμούς, νέες ιδέες και νέες πρακτικές με στόχο τη βελτίωση της ανάπτυξης και της ποιότητας ζωής των παιδιών αλλά και την υποστήριξης της οικογένειας και των εκπαιδευτικών.
Τι μπορούμε να περιμένουμε από την νέα γενιά όταν πλέον τα παιδιά από το δημοτικό, τώρα και από το νηπιαγωγείο θα είναι δίγλωσσα;
Η έρευνα δείχνει ότι η διγλωσσία, όταν υποστηρίζεται σωστά, δεν αποτελεί εμπόδιο αλλά πλεονέκτημα για τη γνωστική και τη γλωσσική ανάπτυξη αλλά και για την κατανόηση διαφορετικών πολιτισμών. Το ζήτημα είναι οι εκπαιδευτικοί να κατανοήσουν τι είναι η Γλώσσα, ποια είναι η αξία της γλωσσολογικής έρευνας στην εκπαίδευση, αλλά και πώς μπορούν να αξιοποιήσουν την «επικοινωνία» μεταξύ των γλωσσών.
Με την επικράτηση σε παγκόσμιο επίπεδο της οικονομίας, πόσο έχουν πληγεί σε Ελλάδα και Αγγλία, οι ανθρωπιστικές σπουδές;
Είναι πραγματικότητα ότι η χρηματοδότηση και το ενδιαφέρον για τις ανθρωπιστικές επιστήμες έχουν υποχωρήσει διεθνώς. Ωστόσο, όσοι ασχολούμαστε με τη γλωσσολογία γνωρίζουμε τη σημασία της Γλώσσας για τον Άνθρωπο. Ακριβώς γι' αυτό μια συνεργασία σαν αυτή, που δείχνει τη διεπιστημονικότητα της γλωσσολογικής έρευνας και την πρακτική αξιοποίηση των πορισμάτων της στην υγεία και την εκπαίδευση, έχει ιδιαίτερη αξία.
Γιατί να έρθει γονιός ή εκπαιδευτικός; Υπάρχουν θεματικές που αγγίζουν την ουσία της εκπαίδευσης σήμερα;
Ναι, οι ομιλίες για εκπαιδευτικούς, λογοθεραπευτές, γονείς και το ευρύ κοινό σχεδιάστηκαν γι' αυτόν τον σκοπό, όχι για ειδικούς γλωσσολόγους και για φοιτητές/τριες. Η συμμετοχή είναι ελεύθερη και δίνεται πιστοποιητικό παρακολούθησης. Μέσα από την Ανοικτή Επστήμη, τόσο οι εκπαιδευτικοί όσο και το ευρύ κοινό θα μπορέσουν να έρθουν σε επαφή με θέματα που βρίσκονται στην αιχμή της επιστημονικής έρευνας σήμερα.
Μια ακόμη κοστοβόρα διοργάνωση με θεωρητικό αντικείμενο;
Η συμμετοχή στην Ανοικτή Επιστήμη είναι δωρεάν. Η επιλογή της Χίου έγινε συνειδητά, ώστε αφενός η ακαδημαϊκή δραστηριότητα να αποκεντρωθεί και αφετέρου να συνδεθεί με τη μακρά παράδοση του νησιού στα γράμματα. Εξάλλου και πέρυσι τον Ιούλιο έγινε μια αντίστοιχη προσπάθεια μέσα από τη συνεργασία της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ με τη Βιβλιοθήκη Κοραή στο πρώτο αποκεντρωμένο Σχολείο Ανθρωπιστικών Επιστημών στη Χίο (https://grammar.uoa.gr/therino_scholeio). Με άλλα λόγια, στόχος μας και φέτος είναι να έρθει το Πανεπιστήμιο στην ακριτική Χίο καθώς οι κάτοικοι της περιφέρειας αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις και οικονομικές δυσκολίες.
Τι απαντάτε σε όσους δυσκολεύονται οικονομικά και θεωρούν ότι απευθύνεστε σε λίγους;
Ότι στο παρελθόν η Χίος έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στην ανθρωπιστική παιδεία, στην κριτική σκέψη και ικανότητα, καθώς και στην ελευθερία του πνεύματος. Η επιστήμη της γλώσσας δεν είναι πολυτέλεια για λίγους – είναι το βασικό εργαλείο σκέψης και επικοινωνίας του Ανθρώπου. Οι εκδηλώσεις που απευθύνονται στο ευρύ κοινό είναι ανοικτές σε όλους και όλες ακριβώς επειδή θέλουμε να φτάσουν σε όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο.
Ποιος είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την ελληνική γλώσσα σήμερα;
Τα έντονα κοινωνικά προβλήματα (οικονομικά, περιβαλλοντικά κλπ.), τα οποία επηρεάζουν την επικοινωνία, τις αλληλεπιδράσεις, αλλά και τα συνολικότερα ερεθίσματα μέσα από τα οποία αναπτύσσεται η γλώσσα.