Η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου ζητά από το Υπουργείο Περιβάλλοντος ειδική πρόβλεψη στο νέο Χωροταξικό για τα Μαστιχοχώρια, τον Κάμπο, τους ελαιώνες της Λέσβου και τους αμπελώνες της Σάμου.
Στο ζήτημα αναφέρεται με την παρακάτω παρέμβασή του ο αντιπεριφερειάρχης περιβάλλοντος, Παντελής Μπουρνιάς:
"Με αφορμή τη συζήτηση που έχει ανοίξει μετά την έναρξη ισχύος του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, θεωρώ αναγκαίο να τοποθετηθώ δημόσια και με απόλυτη σαφήνεια.
Η πράσινη μετάβαση είναι εθνική και ευρωπαϊκή αναγκαιότητα. Οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας είναι μέρος της λύσης. Δεν μπορεί, όμως, η ενεργειακή ανάπτυξη να γίνεται εις βάρος της παραγωγικής γης, του φυσικού περιβάλλοντος και της ιδιαίτερης ταυτότητας των νησιών μας.
Το ζήτημα αυτό δεν το θέτω για πρώτη φορά.
Έχω επισημάνει και στο παρελθόν την ανάγκη να υπάρξει ένας διαφορετικός τρόπος χωροθέτησης ενεργειακών υποδομών στα νησιά του Βορείου Αιγαίου, λαμβάνοντας υπόψη τη μικρή γεωγραφική τους κλίμακα, την περιορισμένη διαθέσιμη γη, τις παραγωγικές δραστηριότητες και τα ιδιαίτερα πολιτιστικά και περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά τους.
Σήμερα, μετά τη θεσμοθέτηση του νέου πλαισίου, η ανάγκη αυτή γίνεται ακόμη πιο επιτακτική.
Δεν αφορά μόνο τη μαστίχα
Η συζήτηση που έχει ανοίξει για τα Μαστιχοχώρια της Χίου δεν πρέπει να περιοριστεί στη μαστίχα.
Το ίδιο ζήτημα αφορά συνολικά τα παραγωγικά τοπία του Βορείου Αιγαίου.
Αφορά:
• Τα Μαστιχοχώρια και τους παραγωγικούς μαστιχώνες της Χίου,
• Τον ιστορικό και μοναδικό Κάμπο της Χίου,
• Τους εκτεταμένους και ιδιαίτερης αξίας ελαιώνες της Λέσβου,
• Τους ιστορικούς αμπελώνες της Σάμου,
• Αλλά και κάθε περιοχή των νησιών μας όπου η παραγωγή, το φυσικό περιβάλλον, η πολιτιστική κληρονομιά και η τοπική οικονομία αποτελούν ένα ενιαίο οικοσύστημα.
Δεν μπορεί η χωροταξική πολιτική να αντιμετωπίζει αυτές τις περιοχές απλώς ως «εκτάσεις γης».
Είναι παραγωγικό κεφάλαιο. Είναι πολιτιστική κληρονομιά. Είναι τοπίο. Είναι οικονομία. Είναι η ίδια η ταυτότητα των νησιών μας.
Ζητούμε ειδική ρύθμιση από το Υπουργείο Περιβάλλοντος
Ως Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου ζητούμε από το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας να εξετάσει άμεσα τη θέσπιση ειδικής συμπληρωματικής πρόβλεψης στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ, με στόχο την αυξημένη προστασία των περιοχών ιδιαίτερης παραγωγικής και πολιτιστικής αξίας.
Συγκεκριμένα, προτείνουμε:
1. Τη σαφή χωρική αποτύπωση των σημαντικών παραγωγικών τοπίων του Βορείου Αιγαίου μέσω αξιόπιστων γεωχωρικών δεδομένων και ειδικών χαρτών.
2. Τη θέσπιση ειδικών περιορισμών ή/και ζωνών αυξημένης προστασίας για μεγάλης κλίμακας έργα ΑΠΕ στις περιοχές αυτές.
3. Την υποχρεωτική προηγούμενη αξιολόγηση των σωρευτικών επιπτώσεων που μπορεί να έχουν ενεργειακές εγκαταστάσεις στην αγροτική παραγωγή, στο τοπίο, στο περιβάλλον και στην πολιτιστική κληρονομιά.
4. Την ειδική αντιμετώπιση περιοχών με προϊόντα ΠΟΠ, παραδοσιακές καλλιέργειες και παραγωγικές δραστηριότητες μοναδικού χαρακτήρα.
5. Την ουσιαστική συμμετοχή της Περιφέρειας, των Δήμων, των παραγωγικών φορέων και των τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασμό και στη χωροθέτηση μεγάλων ενεργειακών έργων στα νησιά.
Η περίπτωση της Χίου είναι χαρακτηριστική
Η περίπτωση των Μαστιχοχωρίων αποδεικνύει γιατί χρειάζεται αυτή η ειδική προσέγγιση.
Η μαστιχοκαλλιέργεια δεν είναι απλώς μια γεωργική δραστηριότητα. Είναι ένας μοναδικός παραγωγικός και πολιτιστικός θεσμός, άρρηκτα συνδεδεμένος με τη γη, το τοπίο, τις αναβαθμίδες, την παραδοσιακή τεχνογνωσία και την οικονομική ζωή της νότιας Χίου.
Η εγγραφή της τεχνογνωσίας της μαστιχοκαλλιέργειας στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO ενισχύει ακόμη περισσότερο την ανάγκη να αντιμετωπιστεί το ζήτημα με μια ολοκληρωμένη προσέγγιση.
Η προστασία της άυλης κληρονομιάς δεν μπορεί να αποσυνδέεται από την προστασία του ίδιου του χώρου στον οποίο αυτή η παράδοση εξακολουθεί να ζει και να παράγει.
Και αυτό είναι ένα θέμα που πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη από τον εθνικό χωροταξικό σχεδιασμό.
Το ίδιο ισχύει για τη Λέσβο και τη Σάμο.
Δεν θα ήταν συνεπές να ζητούμε προστασία για τη μαστίχα και να αγνοούμε τις άλλες μοναδικές παραγωγικές ζώνες του Βορείου Αιγαίου.
Οι ελαιώνες της Λέσβου και οι αμπελώνες της Σάμου αποτελούν εξίσου σημαντικά στοιχεία του παραγωγικού και πολιτιστικού κεφαλαίου των νησιών.
Το Βόρειο Αιγαίο δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ένας ενιαίος «χώρος» όπου εφαρμόζονται οριζόντιοι κανόνες χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι πραγματικές ιδιαιτερότητες κάθε τόπου.
Χρειάζεται νησιωτική προσέγγιση. Χρειάζεται τοπικός σχεδιασμός. Χρειάζεται επιστημονική τεκμηρίωση.
Και χρειάζεται να γνωρίζουμε ποια γη δεν πρέπει να χαθεί.
Η θέση μας είναι ξεκάθαρη. Δεν είμαστε απέναντι στις ΑΠΕ.
Είμαστε απέναντι στη λογική ότι η ανάπτυξη των ΑΠΕ μπορεί να γίνεται χωρίς να συνυπολογίζεται η παραγωγική και πολιτιστική αξία της γης.
• Θέλουμε επενδύσεις.
• Θέλουμε καθαρή ενέργεια.
• Θέλουμε ενεργειακή μετάβαση.
• Θέλουμε όμως και πρωτογενή παραγωγή, προστασία του τοπίου, πολιτιστική κληρονομιά και βιώσιμη ανάπτυξη των νησιών μας.
Αυτά δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι. Είναι οι διαφορετικές πλευρές της ίδιας βιώσιμης ανάπτυξης.
Καλούμε το ΥΠΕΝ σε άμεσο διάλογο.
Καλούμε την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας να ανοίξει άμεσα θεσμικό διάλογο με την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου και τους τοπικούς φορείς.
Ζητούμε να εξεταστεί συγκεκριμένη τροποποίηση ή συμπληρωματική ρύθμιση του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου, ώστε να ενσωματωθεί ρητά η προστασία των ιδιαίτερων παραγωγικών τοπίων των νησιών.
Παράλληλα, η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου είναι έτοιμη να συμβάλει με τις υπηρεσίες της και σε συνεργασία με τους Δήμους, τα Πανεπιστήμια και τους παραγωγικούς φορείς στη δημιουργία ενός ενιαίου Χάρτη Παραγωγικών και Πολιτιστικών Τοπίων του Βορείου Αιγαίου, ο οποίος θα αποτελέσει εργαλείο για τον μελλοντικό χωροταξικό και ενεργειακό σχεδιασμό.
«Δεν μπορούμε να ζητάμε από τα νησιά να γίνουν μέρος της πράσινης μετάβασης, ζητώντας τους ταυτόχρονα να θυσιάσουν τη γη που αποτελεί τη βάση της παραγωγής και της ταυτότητάς τους.»
Η ανάπτυξη πρέπει να έχει χώρο. Η παραγωγή πρέπει να έχει χώρο. Η φύση πρέπει να έχει χώρο. Και τα νησιά μας πρέπει να έχουν μέλλον."
