Σαν σήμερα πριν από 114 χρόνια ο ελληνικός στόλος απελευθέρωσε τα ηρωϊκά Ψαρά από τον Οθωμανικό - Τουρκικό ζυγό. Σχετική δοξολογία θα τελεστεί στον Άγιο Νικόλαο και παρέλαση από τους μαθητές του νησιού, θα πραγματοποιηθεί στην προκυμαία του νησιού.
Ήταν Δευτέρα 21 Οκτωβρίου 1912 όταν το αντιτορπιλικό-ανιχνευτικό ΙΕΡΑΞ, με κυβερνήτη τον αντιπλοίαρχο Αντώνη Βρατσάνο κατέπλευσε στα Ψαρά και σήμανε την καμπάνα της ελευθερίας στο μαρτυρικό νησί.
Ο κυβερνήτης του Ιέρακα Αντώνης Βρατσάνος αμέσως στέλνει τηλεγράφημα στο υπουργείο Ναυτικών, το οποίο και κοινοποιείται στις εφημερίδες:
“Το ανιχνευτικόν ΙΕΡΑΞ υπό κυβερνήτη τον αντιπλοίαρχον Α. Βρατσάνο ηυτύχησε σήμερον να χαιρετίσει δια των κεκανονισμένων βολών την Ελληνικήν σημαίαν και την Δόξαν των Ψαρρών”.
Το τηλεγράφημα αυτό, όπως σημειώνει ο συνεπώνυμος του ελευθερωτή Δήμαρχος Ψαρών Κ. Βρατσάνος, θεωρήθηκε από τον τύπο της εποχής κάπως “ποιητικόν”, όπως έγραφε μια εφημερίδα της εποχής, ο “ΣΚΡΙΠ” και εκτός της αυστηρής στρατιωτικής ορολογίας.
Πλην όμως, όλοι δικαιολόγησαν τον Αντώνη Βρατσάνο, γιατί ήταν ιδιαίτερα συγκινημένος, αφού ελευθέρωσε τη γη των προγόνων του, την αγαπημένη του πατρίδα, 88 χρόνια μετά την αποφράδα μέρα της καταστροφής και το Ολοκαύτωμα των Ψαρών, όπου ένας άλλος Αντώνης Βρατσάνος έβαλε φωτιά στην πυριτιδαποθήκη. Ο αδελφός του, Ιωάννης Βρατσάνος, πλοίαρχος και διοικητής των αντιτορπιλικών του ελληνικού στόλου, λέγεται ότι είπε στον αδελφό του: "Αντώνη πήγαινε να ελευθερώσεις τα Ψαρά γιατί Αντώνης Βρατσάνος τα παρέδωσε και Αντώνης Βρατσάνος πρέπει να τα ελευθερώσει”.
Στην δοξολογία που θα γίνει στον Άγιο Νικόλαο ο κυβερνήτης διαβάζει στους κατοίκους των Ψαρών την Διακήρυξη του Ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη.
Εκδόθηκε την 21/10/1912 στο Θωρηκτό Αβέρωφ που βρισκόταν στον Μούδρο της Λήμνου. Ο Κουντουριώτης ανακοινώνει επίσημα στους Ψαριανούς ότι τα Ψαρά περνούν στην κατοχή της Ελλάδας,καταργείται κάθε οθωμανική εξουσία επ’ αυτών, ενώ οι υποθέσεις τοπικής φύσεως θα διεξάγονται όπως πριν από την Δημογεροντία μέχρι νεοτέρας.
Η διακήρυξη- διαταγή καταλήγει σε έναν συγκινητικό επίλογο όπου ο Ναύαρχος Κουντουριώτης αναφέρεται στον σεβασμό και την αγάπη του Πολεμικού Ναυτικού προς την ηρωοτόκο νήσο των Ψαρών.
