Παρατηρήσεις – προτάσεις για την αγροτική ανάπτυξη, τις χρήσεις γης, την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, την κτηνοτροφία, τον αγροτουρισμό και τη βιώσιμη διαχείριση φυσικών πόρων στη Χίο, με έμφαση στα Μαστιχοχώρια, τη Βόρεια Χίο και τις αγροτικές περιοχές του νησιού.
Α . ΘΕΣΜΙΚΌ ΠΛΑΊΣΙΟ:
Α1i: .: ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΕ, 2024/1991, 24 ιΟΥΝΊΟΥ 2024:
<<54.Για την παροχή ασφαλών, βιώσιμων, θρεπτικών και οικονομικά προσιτών τροφίμων απαιτούνται βιώσιμα, ανθεκτικά γεωργικά οικοσυστήματα, με βιοποικιλότητα. Τα πλούσια σε βιοποικιλότητα γεωργικά οικοσυστήματα αυξάνουν επίσης την ανθεκτικότητα της γεωργίας στην κλιματική αλλαγή και τους περιβαλλοντικούς κινδύνους, διασφαλίζοντας παράλληλα την επισιτιστική ασφάλεια και την ασφάλεια των τροφίμων και δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας στις αγροτικές περιοχές, ιδίως θέσεις εργασίας που συνδέονται με τη βιολογική γεωργία, καθώς και με τον αγροτουρισμό και την αναψυχή. Ως εκ τούτου, η Ένωση οφείλει να βελτιώσει τη βιοποικιλότητα των γεωργικών εκτάσεών της, μέσω μιας ποικιλίας υφιστάμενων πρακτικών… Τα οικονομικώς ελκυστικά συστήματα χρηματοδότησης για ιδιοκτήτες, γεωργούς και άλλους διαχειριστές γης ώστε να συμμετέχουν οικειοθελώς σε τέτοιες πρακτικές είναι σημαντικά για να επιτευχθούν τα μακροπρόθεσμα οφέλη της αποκατάστασης.>> https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/HTML/?uri=OJ:L_202401991,
Α1ii: Τα ευρωπαϊκά συστήματα MED- GIAHS: Επισυνάπτεται ο σύνδεσμος της ΕΕ για μεσογειακά σύστήματα παραδοσιακών καλλιεργειών, με αγροτουρισμό για βιώσιμη ανάπτυξη αυτών των περιοχών, όπου φαίνεται η υποψηφιότητα και πρόταση της ‘Ενωσης Μαστιχοπαραγωγών για ένταξη σε αυτό το πρόγραμμα.
https://med-giahs.interreg-euro-med.eu/,
https://med-giahs.interreg-euro-med.eu/wp-content/uploads/sites/44/mastiha_cut_version_eng_no_interviews_web.mp4,
Α.2 Η ΕΣΠΚΑ, Εθνική Στρατηγική για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή, 6-4-2016, σύμφωνα με το άρθρο 5, του ΚΕΦ Β, από τον Εθνικό Κλιματικό Νόμο, ν. 4936/2022, ΦΕΚ 105/Α’ 27.05.2022, και το άρθρο 21, του σχετικού νόμου.
Σύμφωνα με αυτά, προβλέπεται:
- μείωση χρόνο αποστάσεων μεταφορών, και εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, με την διάνοιξη νέων δρόμων για την μείωση των αποστάσεων,
- την εξοικονόμηση υδάτινων πόρων, με την ολιστική διαχείριση υδάτων,
- αξιοποίηση γεωργικής γης για αποτροπή του φαινομένου ερημοποίησης,
- εφαρμογής νέων καλλιεργειών με μικρότερες απαιτήσεις σε υδάτινους πόρους, κλπ.
- μετασχηματισμό αναπτυξιακού υποδείγματος των ΝΗΣΙΩΝ για μετάβαση στην κλιματική ουδετερότητα,
- προώθηση χρήσης οχημάτων μηδενικών εκπομπών, σταθμών φόρτισης ηλεκτρ/των οχημάτων, κλπ
Α.3 προτάσεις του Περιφερειακού Χωροταξικού Πλαισίου ΒΑ, όπως …
- προώθησης καλλιέργειας τοπικών προϊόντων πρωτογενούς τομέα, όπως Αριούσιου οίνου ΖΒΔΦΠ-03 /ΖΒΔΦΠ-02 /ΖΔΟΕ-01/ ΖΔΟΕ-02 ΖΠΦ-07/ ΖΔΟΕ-03, κερασιού Καμπιών/ ΖΠΦ-05-, άνυδρης ντομάτας, στη βόρεια Χίο, ελιάς Θρούμπας Πυργίου στα Νότια, μελισσοκομίας
- καθετοποίηση παραγωγής τοπικών προϊόντων, κλπ.
- Διασύνδεση πρωτογενούς τομέα με τουρισμό μέσω παροχής κινήτρων για αξιοποίηση και προώθησης πολυλειτουργικών αγροκτημάτων, ( ΠΧΠ, 2019, σελ 1992, άρθρο 10, ενότητα Α.1)
Όμοια στο Περιφερειακό Χωροταξικό Βορείου Αιγαίου προβλέπεται δημιουργία
- ζωνών παραγωγικών δραστηριοτήτων :
ΠΟΑΠΔ αγροτικού χώρου, (ΠΧΠ, 2019, σελ 1991, άρθρο 10, ενότητα Α.1 & ΣΧΟΟΑΠ Μαστιχοχώριων, φεκ. 2016) παραγωγικών δραστηριοτήτων,
Α.4 ΑΝΑΔΡΑΣΗ προς υπερκείμενο σχεδιασμό: από τον 4759, άρθρο 10, το ΤΠΣ έχει δικαίωμα ΑΝΑΔΡΑΣΗΣ προς τον υπερκείμενο σχεδιασμό.
Προτάσεις από τη διαβούλευση Α1φάσης του υπό εκπόνηση ΤΠΣ νήσου Χίου, όπως για τη δημιουργία κτηνοτροφικού, αλλά και μελισσοκομικού πάρκου Βόρειας Χίου, οι οποίες έχουν κατατεθεί ως προτάσεις στις επιτρεπόμενες χρήσεις της ΕΠΜ natura 2000. ( ΖΔΟΕ 01, ή και ΖΔΟΕ 02, ΖΠΦ 03, ΖΠΦ 04). ΧΡΗΣΗ 24.6, αλλά πρέπει να συμπεριληφθούν και στις τελικές προτάσεις του ΤΠΣ.
Α.5i ) τα διαχειριστικά σχέδια για την Κτηνοτροφία τα οποία συντάσσει η Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου https://www.politischios.gr/oikonomia/ktinotrofia-sti-hio-aneptugmeni-men-me-polla-provlimata-de-vinteo
Α5ii ) ΠΑΝΙΔΑ 4: Υπάρχει το Χιακό Πρόβατο, αλλά και η κατσίκα Χίου, των οποίων τα φυσικά ενδιαιτήματα βρίσκονται εντός των ορίων Natura 2000, θα πρέπει να ευνοηθεί η συνέχιση και ανάπτυξη της ύπαρξής τους εντός των φυσικών ενδιαιτημάτων τους, καθώς η λελογισμένη ύπαρξή τους συμβάλλει στην φυσική ισορροπία.
Οι κατευθύνσεις αυτές δεν συμβιβάζονται με οριζόντιες και απόλυτες απαγορεύσεις δόμησης και παραγωγικών χρήσεων, ιδίως σε αγροτικές και ιστορικά καλλιεργούμενες περιοχές.
B. ΔΑΣΩΘΕΝΤΕΣ ΠΡΩΗΝ ΑΓΡΟΙ – ΕΠΕΚΤΑΣΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ
Σύμφωνα με τον ν. 4280/2014 (άρθρο 36), σε αντικατάσταση των άρθρων 45–61 του ν. 998/1979, επιτρέπεται η αλλαγή χρήσης δασωμένων πρώην γεωργικών εκτάσεων, σύμφωνα με τη δασική νομοθεσία.
Ζητείται ρητή πρόβλεψη στο ΤΠΣ για:
· αποκατάσταση και επαναχρησιμοποίηση χερσωμένων και δασωμένων αγρών,
· επέκταση τοπικών και νέων καλλιεργειών φιλικών προς την κλιματική προσαρμογή, σύμφωνα και με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1991.
Γ. ΧΡΗΣΕΙΣ ΓΗΣ – ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΚΑΙ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ
Από τα στοιχεία:
- Γ1) CORINE Land Cover,Copernicus,
- Γ2) Σχέδιο Στρατηγικού Σχεδιασμού Δήμου Χίου,
- Γ3) 2η Αναθεώρηση ΣΔΛΑΠ (2024),
- Γ4) γεωλογικούς και εδαφολογικούς χάρτες ΥΠΕΝ,
προκύπτει ότι:
- Γ1) CORINE Land Cover,Copernicus,
1) στο σύστημα corine land cover, που ειναι πανευρωπαϊκό δίκτυο καταγραφής δενδρωδών καλλιεργειων κ εδαφικής κάλυψης από δορυφόρο, ή συγκεκριμένη περιοχή στο χάρτη χρήσεων γης φαίνεται με τον κωδικό 2.2.3 Ελαιώνες, και φαίνεται να κυριαρχει το καφέ χρώμα!
- Γ2) Σχέδιο Στρατηγικού Σχεδιασμού Δήμου Χίου
επισυνάπτεται απόσπασμα του σχετικού χάρτη. Σχέδιο Στρατηγικού Σχεδιασμού Δήμου Χίου, 2020-2023, σελ. 32.
Απόσπασμα χαρτών από το Σχέδιο Στρατηγικού Σχεδιασμού Δήμου Χίου, (ο.π.) Σελ 34., υπόμνημα χρήσεων γης. και
Γ3) 2η Αναθεώρηση ΣΔΛΑΠ (2024),
Από σχέδιο διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών και λιμνών, η Χίος, νοτιοανατολική , νότια και νοτιοδυτική Χίος έχουν σαφέστατα διαφορετικές χρήσεις γης, ( 2η Αναθεώρηση ΣΔΛΑΠΛ, 2024, σελ 82/352)
Απόσπασμα υδρολιθολογικού χάρτη από το ΥΠΕΝ στο στρατηγικό σχέδιο Δήμου Χίου, σελ. 34.
Και στις θέσεις κ όρια λεκανών απορροής ποταμών η Ιωνία, Καμπόχωρα κ Άγιος Μηνάς έχουν διαφορετικές ζώνες από Μαστιχοχώρια!!! ( 2η Αναθεώρηση ΣΔΛΑΠ συστήματος Ν Αιγαίου, 2024, σελ. 110/352).
Ας σημειωθεί ότι ΔΕΝ υπάρχουν υδρομορφολογικές αλλοιώσεις στη ΛΑΠ Χίου!
Γ4) γεωλογικούς και εδαφολογικούς χάρτες ΥΠΕΝ,
Γεωλογικός χάρτης ΥΠΕΝ! https://mapsportal.ypen.gr/maps/289, Εδαφολογικός χάρτης χίου ΥΠΕΝ, αποδεικνύει ότι οι δημοτικές ενότητες Ιωνίας, Καμποχώρων και Άγιου Μηνά έχουν εντελώς διαφορετική εδαφολογική σύσταση από Μαστιχοχώρια!
Γεωλογικός χάρτης και χάρτης ασβεστολιθικών πετρωμάτων Χίου, από μελέτη Ενιαίας Διαχείρισης Ξηράς και Θάλασσας Νομού Χίου, Καλλιοντζή Παν, 2009,
ΣΥΝΕΠΕΊΑ ΤΩΝ ΑΝΩΤΈΡΩ :
- κάθε ενιαία αντιμετώπιση ΌΛΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΕΝΟΤΉΤΩΝ είναι εσφαλμένη!
- Οφείλει ο σχεδιασμός ζωνών και χρήσεων γης να συμπεριλάβει τη διαφορετικότητα των περιοχών στις προτεινόμενες Ζώνες.
Δ. ΠΡΩΤΟΓΕΝΗΣ ΤΟΜΕΑΣ – ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ.
Δ1. Ζώνες οργανωμένες κτηνοτροφίας (απόφαση 195/2024, εισήγηση Δημάρχου σελ. 27/43) πρόταση για δημιουργία σχετικών ζωνών στα Βορειόχωρα/ Αμανή,
Δ2. ΠΟΑΠΔ καθετοποίησης κτηνοτροφικών προϊόντων στη Βόρεια χίο ( ΠΧΠ, 2019, άρθρο 10, ενότητα Β, σελ. 1993,) πρόβλεψη δημιουργίας μελισσοκομικού πάρκου.
Δ3. Όμοια ανάπτυξη ΖΕΠΑΧ, ζωνών ειδικών παρεμβάσεων αγροτικού χώρου,
ή άλλων παραγωγικών δραστηριοτήτων για ανασυγκρότηση καλλιεργειών, δίκτυα άρδευσης, πυρόσβεσης, κλπ σε Μαστιχοχώρια, Καμπόχωρα, Καρδάμυλα, Αμανή, Ιωνία.
Δ4. Ανάπτυξης γεωργικών αποθηκών και αντλητικών εγκαταστάσεων,
ΠΧ: ΣΧΟΟΑΠ Μαστιχοχώριων, ζώνη ΠΕΓΧ-ΑΓΡ-2, ζώνη Ζ6, ΖΟΕ, ως παράδειγμα ανάπτυξης γεωργικών αποθηκών και αντλητικών εγκαταστάσεων, για διεύρυνση επιτρεπομένων χρήσεων σε περισσότερες ζώνες αγροτικής παραγωγής!
Δ5. α) Zώνες ανάπτυξης ιχθυοκαλλιεργειών,
Σύμφωνα με τις τεχνικές προδιαγραφές ΤΠΣ στην ενότητα Α3.1.2 υπάρχει υποχρέωση αποτύπωσης υφιστάμενων χερσαίων και θαλάσσιων εγκαταστάσεων ιχθυοκαλλιέργειας: ΠΟΑΥ, Πχ Λαγκάδα, χερσόνησος Καρδαμύλων, αλλά κ Λιμένα Μεστών, σύμφωνα με το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για ιχθυοκαλλιέργειες. [Βλ. Ειδικό χωροταξικό πλαίσιο υδατοκαλλιεργειών, υπ΄ αριθ. 31722/4-11 ΚΥΑ, (ΦΕΚ 2505/Β/2011)]- απόφαση 195/2024, σελ. 24/43 και εισήγηση Δημάρχου σελ. 27/43).
Δ5. β)
Ζώνες αντίστοιχες αξιοποίησης, κ μεταποίησης των προϊόντων ιχθυοκαλλιέργειας, αλλά και των αγροτικών προϊόντων, κοντά στους χώρους παραγωγής. ( ΠΧΠ Β Αιγαίου, 2019, και απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου 195/2024, σελ. 30/43).
Δ6. Διασύνδεση πρωτογενούς τομέα με τουρισμό/αγροτουρισμό, μέσω παροχής κινήτρων για αξιοποίηση και προώθησης πολυλειτουργικών αγροκτημάτων, ( ΠΧΠ, 2019, σελ 1992, άρθρο 10, ενότητα Α.1) πχ Περιβόλι Κάμπου, κτήμα Παφυλίδα, κλπ
Επίσης να ληφθεί υπόψη η πρωτοβουλία της Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών για ένταξη των περιοχών Μαστιχοπαραγωγών σε ζώνες GIAHS, μέσω του Ευρωπαϊκού προγράμματος MED-G.I.A.H.S (Mediterranean - Globally Important Agriculture Heritage Systems).
<<οργάνωση της πρωτογενούς παραγωγής, …. σε συνδυασμό με τον πολιτισμό, την βιοποικιλότητα, και την ήπια Τουριστική Ανάπτυξη.>>
Αγροκτήματα,... πεζοπορικές διαδρομές, αγροτικά καταλύματα, μικροί μουσειακοί χώροι, υπαίθριοι και στεγασμένοι, αγροτικό δίκτυο και εκτεταμένες υποδομές πλήρως εναρμονισμένες με το φυσικό περιβάλλον.
Δεδομένου ότι εδώ και αρκετό καιρό συμπληρώνεται ο φάκελος με πρωτοβουλία της ΕΜΧ, και του Αριστοτέλειου Πανεμιστημίου Θεσσαλονίκης, και για την Χίο και την μαστιχοκαλλιέργεια για ένταξη στο πρόγράμμα GIAHS, ευελπιστώ ότι οι Τοπικοί Φορείς αυτοδιοίκησης, η Επιχειρηματική κοινότητα, μέσω του Επιμελητηρίου, και φυσικά η ΕΜΧ, μπορούν να συνεργαστούν για να αναπτυχθεί ένα αντίστοιχο μοντέλο και στο νησί μας>> Τούμπος Γεώργιος, πρόεδρος Ένωσης Μαστιχοπαραγωγών, για αγροτουρισμό σε μαστιχοκαλλιεργεια!!!
Δ7. Γεωργική Γη Υψηλής παραγωγικότητας:
Αλλά και για ΓΓΥΠ, διεύρυνση επιτρεπομένων χρήσεων σύμφωνα με όμοιο σχετικό έγγραφο τμήματος ΑΓΡΟΤΙΚΉΣ ΑΝΆΠΤΥΞΗΣ, ( αρ. πρωτ. 4141/ 10 -0802007), ότι οι εγκαταστάσεις τυποποίησης και επεξεργασίας προϊόντων παραγόμενων εντός των σχετικών εκτάσεων, αλλά και δυνατότητα επίσκεψης τουριστών για γευσιγνωσία και αγορά τοπικών προϊόντων, συμβάλλουν στην βιωσιμότητα των καλλιεργειών! ( βλ. κ σχετική οδηγία ΕΕ, ανωτέρω, ενότητα Α1) ως παράδειγμα τεκμηρίωσης!
Δ7. Αναφορά σε νέες καλλιέργειες.
Ο πρώην δήμος Καρδαμύλων είχε εκπονήσει μελέτη καλλιέργειας τρούφας στην ευρύτερη περιοχή, μάλιστα είχαν βρεθεί τρούφες αυτοφυής στην ευρύτερη περιοχή των καρδαμύλων, αλλά και Αμανής! Υπάρχουν μικρές καλλιεργούμενες εκτάσεις καστανιές, όπως και συκιές, τις οποίες το ΣΧΟΟΑΠ Καρδαμύλων, Β1 φάση, 2015, προτείνει να επεκταθούν, ως αυτοφυή βλάστηση, συμβατή με το κλίμα της περιοχής.
Δ8. Επίσης προτείνουμε την δυνατότητα την εκχώρηση δημοσίων γαιών προς γεωργικούς συνεταιρισμούς και ενώσεις, για επέκταση καλλιεργειών, εδαφοκάλυψης, συγκράτησης εδαφών λόγω απόκρημνου γεωγραφικού αναγλύφου, και αποτροπή της ερημοποίησης της περιοχής, σύμφωνα με το νόμο 4280/2014 , άρθρο 36 σε αντικατάσταση των άρθρων 45 έως 61 του ν. 998/1979, αλλά και το νόμο για την ΕΣΠ Κλιματική Αλλαγή.
Δ9. Αξιοποίηση γεωθερμίας: , Αγιασμάτων , Αγίας Μαρκέλλης Αμανής, και Νενήτων για Αξιοποίηση ως επιτρεπόμενη, γεωθερμία για οποία χρήση, πχ γεωργικών καλλιεργειών, ηλεκτροπαραγωγής, κλπ, απόφαση Δημοτικού Συμβουλίου 195/2024, σελ 29/43.
Δ10. αναφορά σε ανάγκες υδατικών πόρων,
Ε. ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ – ΑΙΤΗΜΑΤΑ
ΟΠΟΤΕ προτείνουμε,
α) Ανασυγκρότησης τρόπου παραγωγής αγροτικού τομέα, με δικαιώματα δόμησης αποθηκών, θερμοκηπίων, γεωργικών μηχανημάτων και εξοπλισμού εκσυγχρονισμό παραγωγής και συλλογής γεωργικών προϊόντων, βόρεια, κεντρικά και νότια, Μαστιχοχωρίων.
β) την πρόταση ανάδρασης προς το περιφερειακό χωροταξικό, αλλαγής της προστασίας της περιοχής ως προστατευόμενο αγροτικό τοπίο λόγω των μαστιχοκαλλιεργειών- η μαστιχοκαλλιέργεια αποτυπώνεται στο Corine με πράσινο χρώμα, ως θαμνώδης δασική βλάστηση, με κωδικό 3.3.3 στο χάρτη.
γ) την αναγνώριση της κατά παρέκκλιση δόμησης κατά μήκος αυτού του επαρχιακού δρόμου, όσο, κ όπου δεν υπάρχει προστατευόμενο αγροτικό τοπίο.
δ) την αναζήτηση γνωμοδότησης από το τμήμα αγροτικής ανάπτυξης για τις καλλιεργούμενες εκτάσεις ελαιοκαλλιέργειας, αλλά και χέρσων καλλιεργούμενων εκτάσεων σε αυτή την περιοχή.
ε) την συνεξέταση των χαρτών του CORINE LAND COVER, αναθεώρηση της ΖΟΕ ΜΑΣΤΙΧΟΧΩΡΊΩΝ, για τις περιοχές που δεν φαίνονται να καλύπτονται από μαστιχόδεντρα!!
Βεβαίωση οτι τα μαστιχόδεντρα ΔΕΝ ευδοκιμούν και δεν αποδίδουν στο παραθαλάσσιο και παράκτιο μέτωπο. Ακόμη και αν φύονται, δεν αποδίδουν σαν καλλιέργεια.
στ) Διασύνδεση πρωτογενούς τομέα με τουρισμό μέσω παροχής κινήτρων για αξιοποίηση και προώθησης πολυλειτουργικών αγροκτημάτων, ( ΠΧΠ, 2019, σελ 1992, άρθρο 10, ενότητα Α.1) πχ Περιβόλι Κάμπου, κτήμα Παφυλίδα, κλπ
ζ) Να επιτρέπεται η συνένωση όμορων γεωτεμαχίων , όχι μόνο για επίτευξη αρτιότητας δόμησης, αλλά και για επέκταση νέων καλλιεργειών, σύμφωνα με το Ν. 4759/2020, άρθρο 33,εδάφιο 6.
Αυτά ελπίζουμε να λειτουργήσουν ως αφόρμιση έκφρασης γνώμης, και προτάσεων δημόσιου διαλόγου προς χρήση στο στρατηγικό σχεδιασμό, για ένα καλύτερο μέλλον του νησιού μας και στην ύπαιθρο!
με εκτίμηση
Κάβουρας Σπύρος
εκπαιδευτικός
