Αφιέρωμα στο μεγάλο Χιώτη Παιδαγωγό Μιχάλη Παπαμαύρο

Δευ, 04/05/2026 - 18:39
Κυκλοφόρησε ειδικό τεύχος του περιοδικού «Θέματα Παιδείας» αφιερωμένο στο μεγάλο Χιώτη παιδαγωγό Μιχάλη Παπαμαύρο, έναν από τους πιο μορφωμένους Ελληνες παιδαγωγούς, ο οποίος απολύθηκε από τη δημόσια Εκπαίδευση ενώ ήθελε και μπορούσε να της προσφέρει τα μέγιστα. Το ιστορικό γεγονός επιβεβαιώνει τον ταξικό χαρακτήρα του εκπαιδευτικού μας συστήματος, που κατά κανόνα διώκει όσους ενδιαφέρονται αληθινά για την ολόπλευρη μόρφωση του λαού μας. 
 
Δεν είναι τυχαίο ότι στο ίδιο τεύχος γίνεται αναφορά στα 50 χρόνια από τη μεταπολιτευτική δίωξη του Γιάννη Βαγενά, δασκάλου συνδικαλιστή που αντιπάλεψε τον επιθεωρητισμό, αλλά και στις σύγχρονες διώξεις πρωτοπόρων εκπαιδευτικών, που κάτω από την πίεση του μαζικού κινήματος απαλλάσσονται, στέλνοντας το μήνυμα ότι «ο μόνος ασφαλής δρόμος είναι ο αγώνας», την ώρα μάλιστα που η απαξίωση του εκπαιδευτικού είναι πολιτική που διαχρονικά ακολουθείται στη χώρα μας.

 

Στο αφιέρωμα, που προετοιμάζεται εδώ και τουλάχιστον έναν χρόνο, γίνεται μεταξύ άλλων αναφορά σε τιμητικές εκδηλώσεις για τον Μ. Παπαμαύρο, όπως αυτή της Ακαδημίας Παιδαγωγικών Επιστημών της ΕΣΣΔ, αλλά και σύγχρονες αποδόσεις τιμής, όπως αυτή στο σχολείο της γενέτειράς του στη Βολισσό και του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Ηλιούπολης, που φέρουν το όνομά του. 

Εμπεριέχει κείμενα ερευνητών που έχουν ασχοληθεί σοβαρά με τη ζωή και το έργο του μεγάλου παιδαγωγού (Θανάση Καραγιάννη, Χρήστου Τουρτούρα, Μάρκου Σκούφαλου, Σωτήρη Παραδείση, Γιώργου Σταυρόπουλου, Κυριακής Καμαρινού, Ιφιγένειας Βαμβακίδου κ.ά.), συμπεριλαμβανομένης μιας ανέκδοτης ομιλίας του αείμνηστου Χάρη Σακελλαρίου, που γνώρισε και έζησε από κοντά τον Μιχάλη Παπαμαύρο και στον οποίο χρωστάμε την πρώτη εμπεριστατωμένη βιογραφία του.

Το αφιέρωμα, αποτελεί μια σφαιρική αναφορά, που στέκεται αναλυτικά στις διώξεις του ανά τόπο και περίοδο, βασισμένη σε γνωστά ιστορικά τεκμήρια αλλά και σε άλλα που γίνονται για πρώτη φορά αντικείμενο επιστημονικής μελέτης, παρουσιάζοντας παράλληλα τις παιδαγωγικές του απόψεις στην εξελικτική διαμόρφωσή τους, μέσα από τα ίδια τα έργα του, από τα οποία αναδημοσιεύονται ενδεικτικά αποσπάσματα, για να μπορεί ο ίδιος ο αναγνώστης του περιοδικού να βγάλει τα συμπεράσματά του.

Ο Μιχάλης Παπαμαύρος, άξιος και πιστός δάσκαλος του φτωχού λαού από τον οποίο καταγόταν, διεύθυνε επιστημονικά περιοδικά, επεξεργάστηκε διδακτικές αρχές και σχολικά εγχειρίδια (στα τελευταία ξεχωρίζουν τα αναγνωστικά που έγραψε για το ΕΑΜ, την Ελεύθερη Ελλάδα και τους πολιτικούς κρατούμενους στη φυλακή της Αίγινας), αλλά και το μοναδικό στη χώρα μας συστηματικό εγχειρίδιο Σοσιαλιστικής Παιδαγωγικής, το Σύστημα Νέας Παιδαγωγικής, απόσταγμα της πείρας μιας ολάκερης ζωής.

Το αφιέρωμα περιλαμβάνει πέρα από την κατατοπιστική εισαγωγή και ιδιαίτερα συγκινητικά σημειώματα, όπως αυτό της Ελιας Παπαμαύρου στο περιοδικό για την αντανάκλαση της φωτεινής προσωπικότητας του παιδαγωγού στην οικογένειά του, τη συγκλονιστική μαρτυρία του συγκρατούμενού του, Σπύρου Μήλα, αλλά και την αποτίμηση της όλης πνευματικής πορείας του δασκάλου από την Ρόζα Ιμβριώτη σε ένα άρθρο δημοσιευμένο αμέσως μετά τον θάνατό του. 

Επίσης, συμπληρώνεται με βιβλιογραφικές παρουσιάσεις, αρχειακά κατάλοιπα και σύντομη αναφορά στην εργογραφία του μεγάλου Παιδαγωγού.

 

Το ειδικό τεύχος «Θέματα Παιδείας» με την πλούσια ύλη ετήσιου τεύχους (τχ. 101-104, 290 σελίδων) κυκλοφορεί στην τιμή του απλού τεύχους, δηλαδή μόνο 5 ευρώ και μπορείτε να το προμηθευτείτε στη Χίο από τους μόνιμους συλλογικούς συνεργάτες του, την "Αγωνιστική Συσπείρωση Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Χίου", την Πανσπουδαστική Κίνηση Συνεργασίας στο Πανεπιστήμιο, τα Βιβλιοπωλεία της "Σύγχρονης Εποχής" και από τους ανταποκριτές του σε όλη την Ελλάδα.

Τα «Θέματα Παιδείας» συνδυάζουν πάντα διαχρονικά και επίκαιρα θέματα. Σε αυτό το τεύχος:

- Η αναφορά στους 200 εκτελεσμένους κομμουνιστές στην Καισαριανή με την πένα της Μέλπως Αξιώτη (Αννεκε Ιωαννάτου)

- Κριτική προσέγγιση της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων στο ζήτημα της διδασκαλίας της Λογοτεχνίας στην Εκπαίδευση. 

- Ιστορική μελέτη του Κώστα Τζιάρα για τον «ιουδαιομπολσεβικισμό», που συνδέεται με τις κατηγορίες περί αντισημιτισμού από τους σύγχρονους οπαδούς των ιμπεριαλιστικών πολέμων, 

- Η μετάλλαξη της Πολιτικής Οικονομίας στα «Οικονομικά» μαθήματα από τον Τρύφωνα Λεμοντζόγλου ως ταυτόσημη με την ιδεολογική προπαγάνδα του καπιταλισμού μέσα στην Εκπαίδευση. 

- Ο επιχειρηματικός μετασχηματισμός των ΑΕΙ μέσα από το παράδειγμα των αγγλόφωνων προγραμμάτων προπτυχιακών σπουδών του ΑΠΘ, από τους Πανεπιστημιακούς Γ. Μητσιάκο και Η. Κονδύλη.

- Πώς το «πολλαπλό βιβλίο» και το «Εθνικό Απολυτήριο» εντείνουν την εμπορευματοποίηση και τους ταξικούς φραγμούς ήδη από την προηγούμενη βαθμίδα. 

- Μελέτη της Δέσποινας Τσολίσσου για τη Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής - Υπερκινητικότητας δίνει την αφορμή στον Μιχάλη Κουβελά για μια επεξήγηση και του ίδιου του όρου Προσοχή, ως γνωστικής διαδικασίας. 

- Αναλυτική βιβλιοκρισία και βιβλιοπαρουσίαση σύγχρονων εκδόσεων και ιδιαίτερα του παιδικού βιβλίου.

Σχετικά Άρθρα