Τι ακριβώς γιορτάζει σήμερα η Χίος και πως μέσα από την Γερμανική κατοχή φτάσαμε την απελευθέρωση;
Ελλείψει κινηματογραφικών ντοκουμέντων ας αφήσουμε την φαντασία μας να δουλέψει μέσα από την καταγραφή των μόνο μέσων ενημέρωσης τότε, των Χιακών εφημερίδων, έτσι όπως τις κατέγραψε και απέδωσε ο Γιάννης Τζούμας στον Β’ τόμο των βιβλίων του «ΜΙΑ ΣΤΑΓΟΝΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΗΣ ΧΙΟΥ» που αναφέρεται στην περίοδο 1934-1944.
Στις 9 Μαρτίου 1944 η Χωροφυλακή, με εντολή των Γερμανών ανακοινώνει.
«Εντολή των Αρχών Κατοχής πάντες οι κυκλοφορούντες είς τας οδούς κωφοί και τυφλοί δέον να εφοδιαστώσι μέχρι τις 15 Μαρτίου και φέρωσιν επί του δεξιού βραχίονος των ταινίαν χρώματος κιτρίνου, πλάτους 10 εκατοστομέτρων με τρία μεγάλα μελανά στίγματα, προς διάκρισιν της αναπηρίας των.
Οι μη εφοδιαζόμενοι δια ταινιών, εκτός του κινδύνου ον διατρέχουσιν εκ των τροχοφόρων θα υφίστανται και αυστηράς τιμωρίας»
Εντάξει τώρα σε σχέση με τον Καιάδα, προοδευτικοί ήταν οι Γερμανοί, στα άτομα με αναπηρίες.
Με αυτές βέβαια τις συνθήκες, μάλλον περίσσευε και η τηλεφωνική επικοινωνία. Επ’ αυτού εκδίδεται η παρακάτω διαταγή Διοικήσεως.
«Η έλλειψις πετρελαίου και η κακή κατάστασις των μπαταριών του τηλεφωνικού Κέντρου, καθιστούν αναγκαίον να διακοπούν τα ιδιωτικά τηλέφωνα μέχρι την Τρίτην 13/3/1943. Ταυτοχρόνως εφιστάται και πάλιν όπως γίνεται η μεγαλυτέρα οικονομία είς φωτιστικόν ρεύμα και ρεύμα κινήσεως».
Τα τηλέφωνα λοιπόν διακόπτονται, έμειναν οι εφημερίδες, οι επίσημες εννοείται, διότι το ΕΑΜ κυκλοφορεί παράνομες με πολύγραφο, για την ακρίβεια η ΠΡΟΟΔΟΣ που πληροφορεί ότι ελλείψει χάρτου θα εκδίδεται σε μικρό σχήμα (τετραδίου) με τιμή παρακαλούμε 50.000 δρχ. και η οποία αναφέρεται στα δημοσιεύματα του Σουηδικού τύπου για τον βομβαρδισμό του Βίριλ, τα οποία εννοείται «κατεβάζουν από τον γάιδαρο» τους Εγγλέζους.
Εννοείται ότι δεν ξέρει και δεν μπορεί να δημοσιεύσει ότι φτάνει με βάρκα στην Χίο από την Αγρελιά ο υπολοχαγός Στρατής Παλιατσάρας, αρχηγός μυστικής αποστολής για τα νησιά Σάμο, Χίο, Άγιο Ευστράτιο, Λήμνο. Μαζί με ένα ασυρματιστή της Force 133 του Αγγλικού στρατηγείου Μέσης ανατολής. Τους παραλαμβάνει ο Ι. Καλαμπόκας και τους προωθεί στο σπίτι του Ισ. Κουβελά. Αποχωρεί για να επενέλθει.
Στις 22 Μαρτίου δημοσιεύεται άλλο ένα άρθρο του Μητροπολίτη Χίου Ιωακείμ Στρουμπή με τίτλο «Έστι δίκης οφθαλμός».
Ξεκινάει με την φράση «Πλούσιοι της Χίου» κι αφού τους περνάει «γενεές 14» τους βεβαιώνει ότι τους περιμένει η… κόλαση.
Καθαρές κουβέντες.
Αφού αναφέρεται σε άλλες τσάμπα εκκλήσεις του, συμπληρώνει.
«Ηλπίσαμεν τότε ότι δεν θα ευρίσκετο πλούσιος της Χίου, ο οποίος θα εκώφευε είς την έκκλησιν μας εκείνην. Δεν επιστέψαμεν ποτέ, ότι έπαυσαν να δονούν τας ψυχάς των Χίων πλουσίων οι παλμοί της αγάπης και της αλληλεγγύης προς τον πάσχοντα και δεινοπαθούντα λαόν. Εκρούσαμεν και τον Άδην ακόμη και σας είπαμε ότι τώρα που ζήτε, έχετε υποχρέψσιν ως εντολοδόχοι του πλούτου να σκορπίσετε αυτόν είς τον πενόμενον πληθυσμόν, διότι «εν τω Άδη ούν έστι μετάνοια».
Ενομίζαμεν ότι η νέκρωσις και η ερήμωσις της αγοράς θα σας έδιδε την εικόνα της τραγικής θέσεως είς την πείνα περιήλθον οι εργαζόμεναι λαϊκές τάξεις. Αλλά είς μάτην! Αι ελπίδες μας απεδείχθησαν μάταιαι και φρούδαι. Η ανάλγητος ψυχή σας δεν συνεκινήθη, ουδ’ επόνεσεν. Συνηθισμένοι είς την πλεονεξίαν, την οποία έχετε ως λατρεία προσπαθούντες παντί τρόπω και μέσω να αρπάσητε την μερίδα του πτωχού λαού από το στόμα της χήρας και του ορφανού και του ανέργου εργάτου, δεν εδώσατε και πάλιν ουδεμία προσοχή είς τας κραυγάς της οδύνης τόσων δεινοπαθούντων, τραυματιών, χηρών και ορφανών.»
Ας κάνουμε μια παρένθεση εδώ, σημειώνοντας ότι ενώ ο Ιωακείμ προσπαθούσε να τους θυμίσει τον… αποκλεισμό από τον παράδεισο, μπας και τους φέρει στο φιλότιμο, οι συγκεκριμένοι πιστοί στο δόγμα, εδώ είναι ο παράδεισος εδώ είναι και η κόλαση, φρόντισαν αμέσως μετά την απελευθέρωση και μόλις τους δόθηκε η ευκαιρία να κατηγορήσουν τον Ιωακείμ ως… ΕΑΜίτη, με αποτέλεσμα με απόφαση Συνοδικού Δικαστηρίου να τον καθαιρέσουν από τον Μητροπολιτικό θρόνο, με χαλκευμένες κατηγορίες, για να αποκατασταθεί μετά από 75 χρόνια με εισήγηση του Μητροπολίτη Χίου Μάρκου Βασιλάκη! Η παρένθεση κλείνει με την σημείωση, που έχει μεγάλη σημασία για Ιερωμένο, ότι ο Ιωακείμ «εκοιμήθη» στην γενέτειρα του Θυμιανά, με μόνο περιουσιακό στοιχείο, το ράσο που φορούσε.
Γυρνάμε ξανά όμως στον Μάρτιο του 1944 με το ψωμί να τιμάται 130.000 δρχ. η οκά, τα όσπρια 150.000, το λάδι 250.000, και μέσα σε όλα επειδή δεν μπορούν να γίνουν ούτε τα βασικά (Από τους 19 οδοκαθαριστές του Δήμου Χίου επέζησαν οι 9 από τους οποίους 3 διέφυγαν στην Μικρασία. Ο Δήμος απέμεινε με 6 οδοκαθαριστές και χωρίς κανένα ζώο αφού όσα δεν πέθαναν από την πείνα τα έφαγαν οι άνθρωποι) ο Δήμαρχος παραιτείται. Οι Γερμανοί έχουν τόσους πονοκεφάλους, που δεν κάνουν δεκτή την παραίτηση αλλά του δίνουν τρίμηνη άδεια. Στις 18/4/44 ανακαλούν και τις τελευταίες φρουρές τους από τα Ψαρά και τα Μεστά και κλείνονται «αεροστεγώς» στο Τρίγωνο. (Η έκταση από την Ευαγγελίστρια, μέχρι το σημείο, που είναι σήμερα το Ξενοδοχείο Χανδρή). Δέκα μέρες μετά συλλαμβάνουν ξανά τον συνήθη ύποπτο γιατρό Μαθιό Ζύμαρη και την αδελφή του Δήμητρα.
Ο Ιωακείμ τελεί μνημόσυνο των θυμάτων του βομβαρδισμού του Βίριλ, ενώ στην ΠΡΟΟΔΟ, γνωστοποιήθηκαν με δημοσιεύματα αναγνωστών της, κρατήστε το αυτό γιατί από το 1944 λες και δεν πέρασε μια μέρα, οι τιμές των προϊόντων στην Μυτιλήνη, που ήταν ακόμα και στο μισό των τιμών της Χίου! Αλλά ποιων προϊόντων; Στην αγορά δεν υπάρχει ούτε ένα μαγαζί ανοικτό και δεν υπάρχει ΤΙΠΟΤΑ φαγώσιμο για πούλημα.
Τέλος πάντων αφού την «βρίσκουμε» έτσι οι Γερμανοί μας αφήνουν να κάνουμε συγκρίσεις και μας θυμίζουν τις λοιπές υποχρεώσεις μας.
«Η συσκότισις εν τη περιοχή της ημετέρας Διοικήσεως εξακολουθεί να είναι ατελής. Είς το μέλλον θα πυροβολείται ενσφαίρως και άνευ διακρίσεως κάθε φωτεινόν σημείον το οποίο δεν θα είναι κανονικώς συσκοτισμένον. Οι ένοχοι εκτός τούτων θα υφίστανται αυστηροτάτας ποινάς»
Εν Χίω τη 11 Μαίου 1944, ο Στρατιωτικός Διοικητής
Ακολουθούν ανακοινώσεις για διανομή σίτου και άλατος από το Γραφείο Επισιτισμού καθώς και άλλες που υπενθυμίζουν την υποχρέωση των παραγωγών να παραδίδουν το λάδι τους στους Γερμανούς, όχι μόνο για να γεμίζουν την σγάρα τους, αλλά για τον απλούστατο λόγο ότι το λάδι ήταν χρήμα.
Αν και τι να τα κάνεις όλα, όταν τα νέα, τα πραγματικά, όχι τα τζούφια του Γκέμπελς, είναι έρημα και μαύρα για τους Γερμανούς, που όλο και αγριεύουν. Έτσι στις 5 Ιουνίου 1944 δημοσιεύεται η παρακάτω διαταγή.
«Με άμεσον εκτέλεσιν διατάσσονται τα εξής:
1.Κάθε παραμονή είς τας οδούς και πλατείας από τας ώρας 8.00 μ.μ. έως 6.00 π.μ. απαγορεύεται. Όστις θα συναντάται κατ’ αυτάς τας απαγορευμένας ώρας εκτός της οικίας του θα τυφεκίζεται.
2. Οι επιθυμούντες να εισέλθουν είς το Τρίγωνον θα μεταχειρίζονται την Προκυμαίαν ή την οδό Μπέλλα Βίστα. Όστις θα πλησιάζει το Τρίγωνον δι’ άλλων οδών είς πλησιεστέραν απόστασιν των 100 μέτρων θα τυφεκίζεται».
Αλλά επειδή εκτός από το βάδισμα, υπάρχει και η αλληλογραφία, ας μπουν και εδώ τα πράγματα σε μια τάξη.
ΧΙΟΣ 12/6/44 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΜΥΣΤΚΗ ΑΣΤΥΝΟΜΙΑ, ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΣ
«Επιστολαί αποστελόμεναι με πλοία ή πρόσωπα πρέπει προηγουμένως να λογοκρίνονται. Οι αποστολείς απαραιτήτως να παρουσιάζονται αυτοπροσώπως είς την Υπηρεσίαν Λογοκρισίας της Γερμανικής Αστυνομίας, οδός Μπέλλα Βίστα. Επίσης καθίσταται γνωστόν ότι μόνον περί αναγκαίων υποθέσεων θα αναγράφονται εντός των επιστολών. Επιστολές μακροσκελείς ή περισσότεραι της μία ή δύο θα επιστρέφονται με γενόμεναι δεκταί».
Στις 26/4/44 αφού είχε έρθει για σχετική ανίχνευση επιστρέφει στη Χίο ο υπολοχαγός Στρατής Παλιατσάρας με ομάδα σαμποτέρ.
Στις 30/5/44 αποβιβάζονται στην Ελίντα 49 ανδρών, τους παραλαμβάνει το ΕΑΜ και τους οδηγεί στην πόλη. Στις 4/6/44 γίνεται ανατίναξη πλοίων στο λιμάνι, του σταθμού ασυρμάτου στο Κοντάρι, και πέφτουν νεκροί 2 Γερμανοί και ένας Χωροφύλακας. Στα 7/6/44 στις 7.00 μ.μ. οι Γερμανοί για αντιπερισπασμό διενεργούν μπλόκο στην πλατεία και τον Κήπο, με θύμα ένα συμπατριώτη μας νεκρό και ένα τραυματία.
Στις 15 Ιουνίου 1944 η Χίος μαθαίνει ότι ο Κωνσταντίνος Άμαντος, Καθηγητής Βυζαντινής ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, επελέγη Πρόεδρος της Ακαδημίας Αθηνών.
Τιμή βέβαια για το νησί, αλλά όταν πεινάς, μάλλον οι τίτλοι δεν έχουν και τόση αξία, αφού τα πρησμένα παιδιά από την πείνα, που πεθαίνουν καθημερινά μετριούνται σε δεκάδες. Ο Νομαρχών Κ. Παυλίδης συγκαλεί σύσκεψη στη Νομαρχία για το επισιτιστικό ζήτημα, όπου ο Δεσπότης πάλι τα «χώνει» σε όλους, αλλά εις μάτην.
Στις 19/6/44 διενεργείται βομβαρδισμός από Αγγλικά αεροπλάνα του λιμανιού Καρδαμύλων
Στις 24 Ιουνίου οι Γερμανοί, που έχουν τα δικά τους βάσανα, δημοσιοποιούν τα εξής:
ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΙΣ.
«Λόγω ελλείψεως της απαιτούμενης φιλοφροσύνης προς τον Γερμανικόν Στρατόν ο Πρόεδρος της Κοινότητος Βολισσού κ. Μιχαήλ Μπελέγρης απελύθη εκ της θέσεως του Προέδρου.
Να για να μάθει να μην τους φιλάει το χέρι.
Ευτυχώς η Κυβέρνηση στέλνει στην Χίο νέο Νομάρχη, με την ελπίδα να φέρεται σωστά και με φιλοφροσύνη στους Γερμανούς. Είναι ο Νίκος Κουράσης, που απευθύνει χαιρετισμό στον Χιακό λαό, που όμως από χαιρετισμούς έχει χορτάσει, αλλά το στομάχι με αυτούς δεν γεμίζει.
Αυτός δίνει αμέσως συνέντευξη λέγοντας ότι από την ολιγοήμερη ανάληψη των καθηκόντων του διακρίνει χαλάρωση της διοικητικής μηχανής, την οποία συνδέει και με την αδυναμία λύσης του επισιτιστικού προβλήματος.
Ευτυχώς δεν είναι χαλαροί οι Γερμανοί, που αγνοούν την παρουσία του νέου Νομάρχη ασχολούμενοι με σοβαρότερα θέματα.
ΝΟΜΑΡΧΙΑ ΧΙΟΥ. ΔΙΑΤΑΓΗ.
«Κατόπιν εντολής του Γερμανικού Φρουραρχείου καλούνται άπανται οι κάτοικοι της περιοχής της περικλειομένης υπό των οδών Παύλου Κουντουριώτου, Ευαγγελιστρίας, Φλοίσκου, όπως εντός 24 ωρών από της κοινοποιήσεως της παρούσης απομακρύνωσι και παύσωσι να διατηρώσι τα οικόσιτα ζώα γάτας και σκύλους. Οι μη συμμορφούμενοι προς τα ανωτέρω θα τιμωρηθούν αυστηρώς παρά των ενταύθα Γερμανικών αρχών Κατοχής.»
Στις 14 Αυγούστου ο νέος Νομάρχης απευθύνει και αυτός έκκληση στους πλουσίους να βοηθήσουν την λειτουργία των συσσιτίων, αλλά εισακούεται όσο και ο Μητροπολίτης.
Όμως τα πράγματα αγριεύουν γενικώς, οι Γερμανοί υποχωρούν σε όλα τα μέτωπα, στο νησί είναι κρυμμένοι στην κυριολεξία σαν τα ποντίκια μέσα στο Τρίγωνο, όταν βγαίνουν έξω από αυτό, το κάνουν με χίλιες προφυλάξεις, εκτός Τριγώνου αυτός που κάνει κουμάντο είναι το ΕΑΜ και οι καταδρομείς του Ελληνικού Στρατού, με έδρα το Κάϊρο της Αιγύπτου και των αντίστοιχων των συμμάχων.
Οι Γερμανοί κάνουν την δική τους ύστατη προσπάθεια. Υποχρεώνουν τους Ιερείς να αναγνώσουν στις Εκκλησίες προκήρυξη του Γερμανού Διοικητή, όποιος δώσει πληροφορίες για την σύλληψη κομμουνιστών θα αμειφθεί με 10 εκατ. δρχ.
Ταυτόχρονα ενώ τάζουν λεφτά συνεχίζουν να πολεμούν, αλλά κάποιοι πρέπει να δουλεύουν. Αναζητούν λοιπόν εν αγωνιωδώς εργάτες. Σε σχετική ανακοίνωση διαβάζομε.
«Έλληνες, θα θέλετε ασφαλώς μετά τον νικηφόρο πόλεμο της Γερμανίας, και περί αυτού ουδεμία αμφιβολία υπάρχει, να λάβετε και εσείς μέρος είς την ανοικοδόμησιν της Ευρώπης. Αυτό είναι ωφέλιμον και σε σας και στην πατρίδα μας. Δηλώσατε λοιπόν συμμετοχήν προς εργασίαν είς την Γερμανίαν».
Από την ανοικοδόμηση της Ευρώπης, φτάσαμε βεβαίως στην κατεδάφιση της Γερμανίας αφού προηγούμενα οι Ούνοι του Ναζισμού ματοκύλισαν την Ευρώπη και τον κόσμο, με τα γεγονότα να είναι καταιγιστικά, που φτάνουν στο νησί με κάθε τρόπο και φυσικά δεν δημοσιεύονται στην ΠΡΟΟΔΟ, στην οποία υπάρχει και σιγή ιχθύος για τα όσα συμβαίνουν από εδώ και πέρα.
Όπως για παράδειγμα από νυχτερινή επιδρομή κομάντος των συμμάχων καταστρέφεται το σπίτι του Κωστή Λαιμού στην νότια Προκυμαία. Στο σπίτι διέμεναν Γερμανοί, ένας πέφτει νεκρός.
Τα γεγονότα από εδώ και πέρα είναι καταιγιστικά. Στις 7/7/1944 στις 2 μετά τα μεσάνυχτα, οι Άγγλοι βομβαρδίζουν ξανά το λιμάνι της Χίου ενώ στις 2/8/44 μια Αγγλική τορπιλάκατος προσεγγίζει τον Μιλιγκά. Αποβιβάζει ιερολοχίτες υπό τον Ανθυπολοχαγό Γεώργιο Βορριά, ο μετέπειτα Στρατηγός, με στόχο την σύλληψη ή την απαγωγή του Διοικητή της Γκεστάπο Βίσμπαρ, που όμως απουσιάζει στην Μυτιλήνη. Στις 5/8/44 η ομάδα αναχωρεί.
Στις 6/8/44 ημέρα Κυριακή πραγματοποιείται Παγχιακή συνδιάσκεψη του ΕΑΜ στο Εκκλησάκι του Αγίου Γεωργίου Πίττα, με την συμμετοχή 100 αντιπροσώπων, τους οποίους μάλιστα περιφρουρεί ένοπλο τμήμα!
Την Κυριακή 13/8/44 στις 10.30 π.μ. πέντε ένοπλοι εισβάλλουν στο σπίτι του Βιομήχανου και εμπόρου Ιωάννη Τσιροζίδη στα Σκλαβιά. Εκτελούνται οι φιλοξενούμενοι σε αυτό Ανδρέας Σαγιάδης και η σύζυγος του Ελένη, κατηγορούμενοι ως συνεργάτες των Γερμανών, ο Λεονάρντο Καλλομάτης, Ιταλός υπήκοος, επίσης συνεργάτης τους, ο Ιωάννης Τσιροζίδης, που επιχείρησε να διαφύγει από το παράθυρο και από λάθος το νήπιο παιδί του.
Η ΠΡΟΟΔΟΣ πάντως επ’ αυτού σημειώνει:
«ΠΟΛΙΤΑΙ της Χίου, ο Μπολσεβικισμός αφήκε τώρα και είς την νήσον μας το επισκεπτήριο του. Ο πόλεμος είναι σκληρός. Απαιτεί θύματα είς ολόκληρον τον κόσμον. Εκείνο που έγινε όμως στα Σκλαβιά δεν είναι πόλεμος, αλλά δολοφονία, άνανδρη και ύπουλη δολοφονία».
Στις 17/8/44 τηλεγράφημα του Π. Καρασούλη, σημειώνει σαφέστατα προς το Κάϊρο. Οι Γερμανοί ετοιμάζονται να φύγουν. Τους μοιράζουν χρήματα και 7 οκάδες λάδι.
Στις 30/8/1944 δίνεται εντολή του Βίσμπαρ, στους άνδρες της Γκεστάπο, ότι η υπηρεσία διαλύεται και μετακομίζει στην Θεσσαλονίκη. Πιθανό απόπλου στις 7/9/44.
Την 1/9/44 αντάρτες εκτελούν τον Χωροφύλακα Βενέκα από τον Πύργο Ηλείας, ως προδότη και εκβιαστή. Παρομοίως στις 2/9/44 στην Ευαγγελίστρια τον συνεργάτη των Γερμανών Γεώργιο Μπουμπαρόπουλο, στις 5/9/44 τον Κίμωνα Κυριλλίδη στον Βροντάδο καθώς και μια κοπέλα που συζούσε με Γερμανούς.
Στις 5/9/44 παραιτείται ο Λεωνής Καλβοκορέσης και το ΕΑΜ διορίζει Διοικητική Επιτροπή του Δήμου Χίου τους: Απόστολο Αμύγδαλο ως Πρόεδρο και μέλη τους: Β. Μιχαλάκη, Αντ. Κουγιούλη, Ι.Μηταράκη, Γ. Μαυράκη, Ν. Μανάρα και Γ. Σπυράκη.
Στις 7/9/44 η είδηση πέφτει στο νησί σαν βόμβα. Οι Γερμανοί δολοφονούν τον Ιάσονα Καλαμπόκα στον Άγιο Συμεών. Προηγούμενα είχε επιχειρήσει να έρθει σε επαφή με Γερμανούς στρατιώτες, που ετοιμάζονταν να αυτομολήσουν, αλλά όπως προκύπτει τον ξεγέλασαν
Την επόμενη μέρα Κυριακή 10/9/1944 στις 5 τα ξημερώματα, οι Ναζί Γερμανοί, επιβιβάστηκαν σε ατμόπλοιο και στην κυριολεξία ξεκουμπίστηκαν
Μαζί τους έφυγαν και οι προδότες. Με την αποχώρηση έκαψαν και το Αγία Κυριακή, το κότερο του Χωρέμη.
Την Κυριακή 10/9/44 στις 7.00 π.μ. το ΕΑΜ αναλαμβάνει την πολιτική Διοίκηση νησιού διορίζοντας Νομαρχιακή Επιτροπή Αυτοδιοικήσεως με Πρόεδρο τον Ανδρέα Λοϊζο (Επί Δημαρχίας Μπουμπάρη, Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου) και Μέλη τους: Απόστολο Αμύγδαλο, Θ. Κοκκαλιάδη, Ισ. Κουβελά, Ι. Καλούδη. Στρατιωτικός Διοικητής ορίζεται ο Ηλίας Καναβούτσης, και Διοικητής Αστυνομίας ο Αντ. Γλύκας (μετέπειτα Πρόεδρος της Ένωσης Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης). Έμειναν στην εξουσία 25 μέρες και στην κυριολεξία έσωσαν τον τόπο από το χάος, περιμένοντας να παραδώσουν στην νόμιμη διοίκηση της χώρας.
Στις 11.00 π.μ. ο Μητροπολίτης Ιωακείμ προεξάρχει σε Δοξολογία στον Ι. Μητροπολιτικό Ναό και στις 5.00 μ.μ. πραγματοποιείται συλλαλητήριο στην πλατεία και στο λιμάνι.
Στις 11/9/44 με εντολή του Ιωακείμ η σορός του Ιάσονα Καλαμπόκα θάβεται στον προαύλιο χώρο του Μητροπολιτικού Ναού.
Την επομένη 12/9/44 μπαίνει στο λιμάνι μας μια Κορβέτα, μικρά πολεμικά πλοία και εκτός λιμένος ξεπροβάλλει ο πυργίσκος ενός υποβρυχίου.
Στις 16/9/44 πραγματοποιεί «θριαμβευτική» είσοδο Αγγλικό πολεμικό πλοίο υπό τον Νόελ Ριφ και στις 29/9/44 φτάνει ο Γενικός Διοικητής απεσταλμένος της Ελληνικής κυβερνήσεως Γεώργιος Μπουρδάρας, υπουργός της Κυβέρνησης Εθνικής ενότητας, γνωστός στους Χιώτες ως Αξιωματικός του στρατού το 1916, στον οποίο παραδίδει το νησί ο Ανδρέας Λοϊζος.
Τον Νοέμβριο φτάνει στο νησί ως Νομάρχης Χίου ο Σωτήρης Σταματιάδης, που αντικαθιστά τον Νίκο Κουράση, που τον είχε ορίσει προσωρινά ο Διοικητής Μπουρδάρας.
Τα γεγονότα είναι γνωστά από τον ΕΑΜικό τύπο, αφηγήσεις, μεταπολεμικά δημοσιεύματα, υπάρχει σχετική βιβλιογραφία, για όσους θέλουν να μάθουν λεπτομερώς, γιατί μην ξεχνάτε την δική μας αποστολή. Εμείς ακολουθούμε τον τύπο βήμα προς βήμα και ο επίσημος τύπος στην περίπτωση μας είναι εξαφανισμένος, μέχρι που στις 5 Οκτωβρίου 1944 και λίγες μέρες πριν απελευθερωθεί και η Αθήνα (12 Οκτωβρίου 1944) η ΠΡΟΟΔΟΣ, αυτή που κυκλοφορούσε με πρωτοσέλιδους λόγους του Χίτλερ, βέβαιη για την νίκη της Γερμανίας, ούτε λίγο, ούτε πολύ κυκλοφορεί με τίτλο «Βαρυσήμαντον διάγγελμα του κ. Παπανδρέου προς τον Ελληνικόν λαόν» κα μια ολόσωμη φωτογραφία του Τσώρτσιλ!!!
Και έτσι αθάνατη η Ελλάδα πορεύεται μαζί με τις… κωλοτούμπες της, που αυτές κι΄αν είναι αθάνατες.
Υπάρχει βέβαια απόφαση της κεντρικής κυβέρνησης να αλλάξουν ονομασία, όλες οι εφημερίδες που συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς, το ίδιο γίνεται με τις εφημερίδες του Λαμπράκη, που από Αθηναϊκά Νέα και Ελεύθερο Βήμα, κόβουν το Αθηναϊκό και γίνονται σκέτο ΝΕΑ και ΒΗΜΑ. Έτσι και η πόλη γεμίζει με ανακοινώσεις ότι θα κυκλοφορήσει μια νέα εφημερίδα η ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΗ, που είναι η ΠΡΟΟΔΟΣ με άλλο όνομα, αλλά οι καθυστερήσεις στην περίπτωση μας, στα κεντρικά ζητήματα είναι υπέρ της και έτσι γλυτώνει την μετονομασία και επανακυκλοφορεί ως ΠΡΟΟΔΟΣ παντός καιρού και Κυβερνήσεων.
Ταυτόχρονα στις 27 Σεπτεμβρίου κυκλοφορεί νόμιμα η εφημερίδα του ΕΑΜ Χίου ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ με κεντρικό τίτλο «Ο ΛΑΟΣ ΝΙΚΑ» και για να καταλάβουμε και εμείς σήμερα της ποιότητα της νίκης, σημειώνει:
«Εμείς δεν θέλουμε να στερήσουμε την ελευθερία του λόγου σε κανέναν, θέλουμε απλά να αλλάξει ο τίτλος ΠΡΟΟΔΟΣ. Και η απόφαση δεν είναι δική μας. Το διέταξε ο υπουργός της Δικαιοσύνης Θ. Τσάτσος την 1η Οκτωβρίου. Αυτό γίνηκε και στο Βέλγιο και στην Γαλλία και στην Μυτιλήνη και σε όλη την ελεύθερη Ελλάδα, μόνο στην Χίο δεν γίνηκε».
Εδώ να σημειωθεί ότι εκτός του παράνομου τύπου του ΕΑΜ, στην διάρκεια της κατοχής στην Βολισσό, δακτυλογραφημένη και με πολύγραφο με ειδήσεις του BBC κυκλοφορούσε η ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΦΩΝΗ από τον Νίκο Χαλκιά.
Κάτω από το κλίμα αυτό ο Μητροπολίτης με νέα εγκύκλιο του συνιστά ηρεμία, ψυχραιμία και υπομονή να «κάτσει η σκόνη» που σε μια περίπτωση είναι ευχάριστη αφού την προκαλούν οι μπότες συμμαχικής δύναμης στρατιωτών και μετά Ελλήνων, που στοιχειωδώς αναλαμβάνουν την οργάνωση της άμυνας του νησιού ενώ ο Γ. Μπουρδάρας, όπως προαναφέραμε διορίζεται από την Κυβέρνηση Γενικός Διοικητής Νήσων Αιγαίου με έδρα την Μυτιλήνη και τον οποίο υποδέχεται ο ΕΑΜικός ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ με τον τίτλο «Η ελεύθερη Χίος υποδέχεται τον αντιπρόσωπο της Κυβέρνησης εθνικής ενότητας κ. Γ. Μπουρδάρα» που διορίζει νέο Νομάρχη Χίου τον παλιό, και έτσι συνεχίζει στην ίδια θέση ο Νικόλαος Κουράσης, που προσπαθεί να διοργανώσει τον κρατικό μηχανισμό από το μηδέν.
Παράλληλα, ενώ στις 29 Σεπτεμβρίου, υποδέχεται μαζί με τον Στρατιωτικό Διοικητή Χίου Αντισυνταγματάρχη Ηλ. Καναβούτση, και τον Φρούραρχο Ταγματάρχη Γ. Στρογγυλούδη, τον Στρατιωτικό Διοικητή Αιγαίου Άγγλο Στρατηγό Άρνολντ, διότι δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι εμείς μεν απελευθερωθήκαμε, αλλά ο πόλεμος και μάλιστα σκληρός και αυτή την φορά γύρω και μέσα στην Γερμανία, συνεχίζονταν κανονικότατα.
Τις επόμενες μέρες ο κόσμος που αρχίζει σιγά – σιγά να συνέρχεται κατηφορίζει προς το λιμάνι αφού μαζί με Αγγλικά πολεμικά πλοία αγκυροβολεί το τιμημένο μας Αντιτορπιλικό ΑΕΤΟΣ. Μαζί με αυτό οι παππούδες μας πανηγυρίζουν ενθουσιασμένοι την απελευθέρωση της Αθήνας, που στην ουσία σηματοδοτεί την απελευθέρωση της χώρας από την τριπλή κατοχή Γερμανών, Ιταλών και Βουλγάρων.
Στις 27 Οκτωβρίου ο Διοικητής Αιγαίου ξεκαθαρίζει σε διάγγελμα του.
«Ανασχηματισθείσης της Κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητος και διακηρυξάσης την απόλυτον εφαρμογήν των Νόμων προς επιβολήν της ελευθερίας και του Κράτους, καλώ πάντας όπως συμμορφωθώσι προς τας δοθείσας εντολάς και διαταγάς μου.
Πάσα αντίρρησης ή εξακολούθησις ανυπακοής αποτελεί στάσιν κατά του κράτους και η ευθύνη των υπαιτίων είναι μεγίστη απέναντι του Έθνους και της Κυβερνήσεως Εθνικής Ενότητος».
Βέβαια τα πράγματα δεν έγιναν ρόδινα από την μια μέρα στην άλλη. Διαβάστε ένα χαρακτηριστικό δημοσίευμα της ΠΡΟΟΔΟΥ.
«Αυτά τα σμήνη των αλητόπαιδων και των ασέμνων γυναικών, που κατακλύζουν την Προκυμαία και πολιορκούν τους Άγγλους στρατιωτικούς και τους ναυτικούς όπου και εάν σταθούν και ευρίσκονται δεν είναι δυνατόν να περιορισθούν δια να εκλείψει μια ασχήμια που εμφανίζει είς τα όμματα των ξένων δια την πόλιν μας».
Η κατάσταση είναι τέτοια που ο ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ ενημερώνει ότι ο λαϊκός Δήμαρχος Απ. Αμύγδαλος μαζί με τον ιατρό Ν. Γκιάλα επισκέπτονται τον Δήμαρχο Σμύρνης για να εξετάσουν την δυνατότητα επισιτιστικής βοήθειας. Ταυτόχρονα η ΕΠΟΝ δίνει την πρώτη της συναυλία.
Στις 28 Νοεμβρίου και ενώ οι εξελίξεις είναι καταιγιστικές κεντρικά αλλάζει και ο Νομάρχης. Όπως προαναφέρθηκε φεύγει ο Ν. Κουράσης και φτάνει ο Σ. Σταματιάδης, τον οποίο υποδέχονται θερμά τόσο η ΠΡΟΟΔΟΣ όσο και ο ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ και άντε τώρα να βγεί άκρη και ηρεμία όταν στην Αθήνα ξεσπούν τα… Δεκεμβριανά.
Η ΠΡΟΟΔΟΣ πληροφορεί σε έκτακτη έκδοση.
«Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΗΣ ΚΡΙΣΕΩΣ. Εξαιρετικά ανώμαλος η κατάστασις είς τας Αθήνας. Συγκρούσεις ΕΑΜΙτών διαδηλωτών και της Αστυνομίας. Υπάρχουν 15 νεκροί και 148 τραυματίαι. Κήρυξη γενικής απεργίας».
Και την επομένη 6/12/44
«ΑΙ ΣΥΓΚΡΟΥΣΕΙΣ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΕΙΣ ΤΑΣ ΑΘΗΝΑΣ.
Ο ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ τα βλέπει από την δική του σκοπιά.
«Αίμα λαϊκό βάφει τα πεζοδρόμια της μαρτυρικής Αθήνας. Ο Αθηναϊκός λαός υπερσπίζεται νικηφόρα τις λαϊκές ελευθερίες»
Αι ταραχαί επεξετάθησαν και εις τον Πειραιά. Ήρχισε η δράσις των ανταρτών του ΕΛΑΣ. Ο Στρατηγός Σκόμπι έταξε προθεσμίαν είς τους αντάρτας να αποχωρήσουν εκ της περιοχής Αθηνών».
Έτσι για ηρεμία κυκλοφορεί σε συνέχειες δημοσίευμα με τίτλο Ο ΛΟΧΑΓΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΚΙΑΛΑΣ Ο ΗΡΩΑΣ ΤΟΥ ΡΙΜΙΝΙ (όπως προαναφέρθηκε ένα από τα παιδιά του δασκάλου, παπά Γιάννη Γκιάλα από τα Μεστά. Αδελφός του γνωστού ποιητή Αλέξανδρου Γκιάλα (Γ. Βερίτη). Έπεσε ηρωικά μαχόμενος στη μάχη του Ρίμινι. Ο Ελληνικός Στρατός, τιμώντας τη μνήμη του, έδωσε το όνομά του στο κεντρικό στρατόπεδο - έδρα της Ταξιαρχίας Χίου – 96 ΑΔΤΕ).
Ας κλείσουμε εμείς τουλάχιστον έτσι ήρεμα την ανάγνωση μας, στην πιο ταραγμένη δεκαετία, στην πιο πικρή σταγόνα της τοπικής μας ιστορίας, δίνοντας ραντεβού στον επόμενο τόμο μας, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι τουλάχιστον τοπικά δεν γευτήκαμε την χολή του εμφυλίου πολέμου, διότι κατορθώσαμε ως γνωστόν και αυτό. Να είμαστε η μοναδική χώρα, που απελευθερώθηκε από τους Γερμανούς και συνέχισε εμφύλιο πόλεμο με θύματα διπλάσια του ΕλληνοΙταλικού πολέμου!!!
