«Χαίρομαι που προλογίζω ένα βιβλίο που… ζηλεύω!...».
Έτσι ξεκίνησε την ομιλία του, για το νέο βιβλίο του διευθυντή της «Αλήθειας», Γιάννη Τζούμα, «Μια σταγόνα Ιστορίας της Χίου. 1911 – 1934», ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Κώστας Μαρδάς, Δευτέρα βράδυ στο αίθριο του Ιδρύματος Τσάκου (οι άλλοι ομιλητές ήταν ο στρατηγός ε.α. Χρήστος Δρίβας και ο έμπορος Κώστας Φασουλάκης).
Αφού επαίνεσε τις εκδόσεις Άλφα Πι του Γιάννη Παληού, που εξέδωσαν τον Α΄ τόμο και προσεχώς τον Β΄, είπε πως τέτοιες ακριτικές εταιρείες γνώσης, παιδείας και μόρφωσης, θα έπρεπε να επιδοτούνται από το κράτος.
Χαρακτήρισε το βιβλίο «πνευματικό πόνημα» που μέσα από την καταγραφή και σύνθεση των αντιθέσεων της χιακής Ιστορίας, αντιστοιχεί σε:
* Χρονολόγιο, γιατί έχει ημερολογιακή επεξεργασία των μεγάλων και μικρών γεγονότων στον αχανή ιστορικό χρόνο.
* Διήγημα, γιατί αφηγείται, περιγράφει και εξιστορεί ηθογραφικά το πορτραίτο του Χιώτη του περασμένου αιώνα.
* Ντοκιμαντέρ, γιατί έχει τεκμηρίωση, εναλλαγή εικόνων, δυναμικό ρυθμό και συναρπαστικότητα.
Επεσήμανε ότι με ένα χιούμορ, άλλοτε άμεσο – άλλοτε έμμεσο, ο συγγραφέας, παραθέτοντας τα βαριά γεγονότα, αλλά και τα στιγμιοτυπικά της τότε κοινωνίας και εξουσίας, κάνει τον αναγνώστη να χαίρεται που μαθαίνει.
Ανάμεσα στα χαρακτηριστικά αποσπάσματα που διάβασε, ήταν και αυτό για το πώς είδε ο τοπικός τύπος τον νέο Οθωμανό διοικητή του νησιού Φεϊζή Μπέη, που μας είχε στείλει ο …Πολυχρονεμένος μας Σουλτάνος: «Μία φυσιογνωμία συμπαθεστάτη! Παράστημα ηγεμονικόν! Πρόσωπον εκφραστικότατον! Με δύο οφθαλμούς ζωηρούς! Εντός των οποίων σπινθιρίζει καρδία ευγενεστάτη, ευφυία έξοχος, θέλησις ισχυρά. Σώμα εύρρωστον, στήθος ευρύ, γνώστης της ελληνικής γλώσσης!».
Τόνισε πως με αυτό το πανόραμα της ζωής του νησιού, διαπιστώνει κανείς πόσο προόδευσε αυτά τα 100 χρόνια η Χίος από άποψη συνθηκών διαβίωσης, υποδομών, ωρών εργασίας και αντιλήψεων.
Χαρακτήρισε τον Γιάννη Τζούμα «ανένδοτο δημοσιογράφο, μαχητή, οραματιστή, πολυδημοσιογράφο που είναι και διευθυντής και ρεπόρτερ και τεχνικός και ο άνθρωπος που θα συλλέξει τις συνδρομές… Αλλά: Πάνω απ’ όλα, αυτός που πέτυχε το ονοματεπώνυμό του να είναι συνώνυμο της σύγχρονης χιακής δημοσιογραφίας! Και χαίρομαι που είναι φίλος μου!».
Ο Κώστας Μαρδάς συνόψισε σε ένα δεκάλογο τα συμπεράσματα από την μελέτη του βιβλίου – συμπεράσματα αξιακών αναφορών για τη Φιλοσοφία της Ιστορίας :
1) Και η πιο άσημη είδηση αποτελεί την Ιστορία του 24ώρου στον αέναο χωροχρόνο.
2) Η τεχνολογία προσδιορίζει την Ιστορία και τις Ιδεολογίες.
3) Η διάνοιξη ενός δρόμου σε ένα απομεμακρυσμένο από τον Κόσμο χωριό αποτελεί επαναστατική πράξη.
4) Ο πολίτης –χωρικός ή αστός– είναι φορέας αντιλήψεων, συνειδητώς και ασυνειδήτως.
5) Το δραματικό γεγονός ενυπάρχει με γραφικό.
6) Οι τοπικές εξουσίες είναι – ενίοτε- πιο διαπλεκόμενες από τις κεντρικές, αλλά και πιο ανθρώπινες.
7) Η επαρχιακή και χιακή διχόνοια, ο φθόνος και η μικροαστική μοχθηρία εμποδίζουν την πρόοδο, αλλά δεν την νικούν.
8) Τις πλείστες κοινωνικές εκδηλώσεις τις διαπερνά η θρησκευτικότητα ως πολιτιστικό στοιχείο προσδιορισμού.
9) Όσες ελευθερίες – προνόμια κι αν απολαμβάνει μια κατακτημένη νήσος, το αίσθημα εθνικής ανεξαρτησίας είναι που κατισχύει.
10) Η γραφή είναι μέθεξη!
Και ο ομιλητής κατέληξε: «Μέθεξη δημιουργεί και το βιβλίο που μας κερνάς αγαπητέ Γιάννη, όπως μια… σούμα! Γι’ αυτό πίνουμε στη υγεία σου! Και περιμένουμε το δεύτερο κέρασμα του επόμενου τόμου…».
