Το πρώτο πράγμα που δηλώνει ότι έχεις μπει στον Κάμπο δεν είναι κάποια πινακίδα, είναι τα αρώματα. Νεραντζιές, μανταρινιές, λεμονιές, όλα μαζί δημιουργούν ένα μικροκλίμα μοναδικό και αξέχαστο. Πιο πέρα, πίσω από έναν ψηλό μαντρότοιχο κοκκινωπής πέτρας, ακούγεται ένα τρίξιμο: κάποιος έχει ακόμα μάγγανο και το γυρίζει.
Πίσω από τα τείχη της κοκκινωπής πέτρας
Περπατάς στα σοκάκια του Κάμπου και καταλαβαίνεις γιατί λέγεται λαβύρινθος. Στενά, στρωμένα με πέτρα, γεμάτα στροφές. Ο καλύτερος τρόπος να τον γνωρίσεις είναι με τα πόδια ή με το ποδήλατο. Πίσω από τους ψηλούς τοίχους, οι κήποι κρύβονται εντελώς. Έτσι ήταν πάντα εδώ: η ιδιωτικότητα ήταν, και είναι ακόμη, ιερή. Η πέτρα αυτή έχει όνομα. Είναι η θυμιανούσικη, από τα λατομεία του χωριού Θυμιανά. Πορώδης, με αποχρώσεις κόκκινου, καφέ και κίτρινου, επέτρεπε στους μάστορες να αναδεικνύουν δέκα διαφορετικά χρώματα στην ίδια πλευρά ενός σπιτιού. Από αυτήν χτίστηκαν οι μαντρότοιχοι και οι αυλόπορτες, με τα οικόσημα σκαλισμένα στο υπέρθυρο και τις ημικυκλικές αψίδες με εναλλάξ χρωματισμούς. Στον όροφο, το τσαρδί, η σκεπαστή βεράντα σε πέτρινη αψίδα, ήταν στρωμένο με αστρακιά, ένα ειδικό κονίαμα ανθεκτικό στην υγρασία, ενώ στις γωνίες υπήρχαν αγαλματίδια. Στον δρόμο, κάποια κιόσκια προβάλλουν ακόμα πάνω από τα κεφάλια των περαστικών, με πέτρινα καθίσματα.
Τα διάσημα εσπεριδοειδή του/Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Οι ιδιωτικές αυλές/Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Γιατί χτίστηκε έτσι, με οχυρωματική λογική; Στα βυζαντινά χρόνια η πεδιάδα ήταν εκτεθειμένη σε πειρατικές επιδρομές, γι’ αυτό και οι πρώτοι οικισμοί χτίστηκαν ψηλά. Με τους Γενουάτες, από το 1346, συνδέθηκε η ανάπτυξη των περιβολιών με εσπεριδοειδή και μια καινούργια λογική: η γη στον Κάμπο έγινε σύμβολο ευγένειας. Ο σεισμός του 1881 κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος των κτισμάτων. Όσοι ξαναέχτισαν το έκαναν σε χαμηλότερες οικοδομές, με νεοκλασικά στοιχεία, γι’ αυτό σήμερα βλέπεις δίπλα δίπλα ένα πυργοειδές κτίσμα του 16ου αιώνα και ένα αρχοντικό με μαρμάρινες κολώνες.
Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Κάθε κτήμα είχε το δικό του πηγάδι, και κάθε πηγάδι το μάγγανο/Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Τα πηγάδια και τα μάγγανα
Κάθε κτήμα είχε το δικό του πηγάδι, και κάθε πηγάδι είχε το μάγγανο: έναν ξύλινο ή σιδερένιο τροχό διαμέτρου περίπου τριών μέτρων, που τον γύριζαν τα υποζύγια στον μαγκανόγυρο, τον κυκλικό διάδρομο με τα βότσαλα. Το νερό ανέβαινε με μια αλυσίδα από πήλινα δοχεία και κατέληγε στη στέρνα, όπου ζεσταινόταν στον ήλιο πριν διοχετευτεί στα δέντρα μέσα από ανοιχτά αυλάκια. Δίπλα στη στέρνα υπήρχαν συνήθως πέτρινα καθίσματα, και εκεί συναντιούνταν και μιλούσαν.
Κλεφτή ματιά μέσα από τα θραύσματα/Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Τα αρχοντικά
Το Αργέντικο είναι ένα από τα πιο επιβλητικά: χτισμένο τον 16ο αιώνα στα πρότυπα των ιταλικών palazzi, και ανακατασκευασμένο το 1900, σε κτήμα 28 στρεμμάτων, με τοξωτές πύλες και βοτσαλωτές αυλές. Τα τελευταία χρόνια δεν λειτουργεί συστηματικά ως ξενοδοχείο, ανοίγει όμως για ιδιωτικές εκδηλώσεις. Στο Ζυγομαλάδικο, που έχει τις ρίζες του στον 18ο αιώνα και ολοκληρώθηκε το 1863, ξεχωρίζουν οι ζωγραφιές (μεταξύ των οποίων έργα) του Ιωάννη Λάππου στην οροφή της τραπεζαρίας και το αυτόνομο κιόσκι στην αυλή, όπου ο ιδιοκτήτης δεχόταν Οθωμανούς αξιωματούχους. Στο κτήμα Καράλη, ή αρχοντικό Λυκιαρδοπούλου του 1742, η αυλή είναι στρωμένη με ποταμίσιες κροκάλες και σήμερα φιλοξενεί τοΜουσείο Εσπεριδοειδών Citrus. Στο Μελέκικο, η γερή θεμελίωση το έσωσε σχεδόν ανέπαφο από τον σεισμό του 1881 και μέσα έχει μαρμάρινα τζάκια και μικρά διακοσμητικά συντριβάνια.
Αν θέλεις να κοιμηθείς κάτω από μεσαιωνικές θολωτές οροφές γενοβέζικου τύπου, η Αστρακιά είναι πύργος ξενώνας με τέσσερα δωμάτια, Λεβάντα, Μαστίχα, Μυρτιά και Γιασεμί, σε βιολογικό κτήμα δίπλα στη στέρνα. Ο Περλέας, ένα ανακατασκευασμένο αρχοντικό με λίμνη και νούφαρα, έχει δωμάτια με ονόματα εσπεριδοειδών: Λεμόνι, Μανταρίνι, Πορτοκάλι, Σαγκουίνι. Το Μαυροκορδάτικο, του 1736, που ανακατασκευάστηκε μετά το 1881, κρατά τη βοτσαλωτή αυλή του και διαθέτει εννέα παραδοσιακά δωμάτια.
Γεύση από χιώτικο μανταρίνι
Το μανταρίνι Χίου είναι Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης, ΠΓΕ, και έχει μια ιδιαιτερότητα που λένε οι ντόπιοι σχεδόν σαν αστείο: όποιος το καθαρίσει, το άρωμα τον προδίδει ώρες μετά. Στο μουσείο Citrus Memories, σε αναπαλαιωμένο αρχοντικό του 1742, βλέπεις τα παλιά εργαλεία συγκομιδής, τα χαρτάκια με τα οποία τύλιγαν τα φρούτα για εξαγωγή και μια ολιγόλεπτη ταινία με τους ίδιους τους κατοίκους να αφηγούνται την άνθηση και την παρακμή του εμπορίου. Δίπλα, στο Περιβόλι, δοκιμάζεις γλυκά κουταλιού και μαρμελάδες που συνεχίζουν την οικογενειακή ιστορία του χώρου.
Τα Αρχοντικά στον Κάμπο/Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Πίσω από τους ψηλούς τοίχους, οι κήποι κρύβονται εντελώς/Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Το Χότζας στη Χώρα είναι η πιο ιστορική ταβέρνα του νησιού/Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Ο Γιάννης Λινός σήμερα δίνει στη μαγειρική μια άλλη οπτική/Photo: Κωνσταντίνος Σοφικίτης
Για φαγητό, η πυξίδα δείχνει διαφορετικές κατευθύνσεις. Στο Απόμερο, στα Σπηλάδια, σερβίρουν μεζέδες με ανατολίτικες και μικρασιατικές αναφορές, με ζωντανή μουσική Παρασκευή και Σάββατο. Ο Χότζας στη Χώρα είναι από τα πιο ιστορικά ταβερνεία της Χίου, καθώς ξεκίνησε ως ποτοποιείο και ποτοπωλείο το 1882, και ο Γιάννης Λινός σήμερα δίνει στη μαγειρική μια πιο προσωπική οπτική, αναδεικνύοντας πρώτες ύλες και τεχνικές. Αξίζει να δοκιμάσεις τα χερίσια μακαρόνια, πλασμένα στο χέρι με τρύπα στη μέση από καλάμι, ή το Μαστέλο, μαλακό τυρί ψητό στα κάρβουνα. Πριν κλείσεις τη μέρα, μια στάση στο ζαχαροπλαστείο Κρόνος, που βρίσκεται στη Χίο από το 1929, για παγωτό μαστίχα.
Ο Κάμπος έχει περάσει πολλά. Σφαγή, σεισμό, εγκατάλειψη, λειψυδρία τόσο σοβαρή που η Europa Nostra τον έβαλε στη λίστα με τα 7 πιο απειλούμενα μνημεία και τοποθεσίες πολιτιστικής κληρονομιάς στην Ευρώπη το 2016. Κι όμως, το βράδυ, όταν σταματάς να περπατάς και ακούς μόνο τα φύλλα των πορτοκαλιών πίσω από έναν τοίχο τριών αιώνων, καταλαβαίνεις ότι εδώ κάτι αρνείται να χαθεί στο πέρασμα του χρόνου.
travel.gr.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΣ
