Τα Μεστά, το Μεσαιωνικό αυτό Χωριό της Χίου εξακολουθεί μέχρι σήμερα να προσελκύει το ενδιαφέρον των καλλιτεχνών, των αρχιτεκτόνων και των κάθε είδους ερευνητών και μελετητών. Γι’ αυτό το λόγο εκτός από τις πολύμορφες εικαστικές και αρχιτεκτονικές προσεγγίσεις έχουν γραφτεί δεκάδες άρθρα, κείμενα και μελέτες για τα Μεστά. Ωστόσο, το χαμηλόφωνο και διαφορετικό κείμενο που θα ακολουθήσει για τις «Τρεις Στάσεις στο Μεστά, 1966-1978-2000» αποτελεί μια προσωπική μου εξομολόγηση πριν χαθεί οριστικά στην «αχλή» του χρόνου. Έτσι, δίχως άλλη σκέψη ανοίγω το προσκοπικό μου σακίδιο και βρίσκω τις σημειώσεις μου. Αρχίζω να τις διαβάζω και θυμάμαι. Τι να πρωτοθυμηθώ!
Ένα ιδιαίτερο ατμοσφαιρικό «Εωθινό»
Όλη τη νύχτα έβρεχε με το τουλούμι. Είχα μία έντονη ανησυχία. Η άλλη μέρα ξημέρωσε τυλιγμένη σε μια άσπρη συννεφιά. Ήταν Κυριακή των Βαΐων 3 Απριλίου του 1966. Έβαλα τη στολή μου και ετοιμάστηκα να φύγω. – Να προσέχεις! ακούω τη Μάνα μου να μου λέει. Κουνώ το κεφάλι καταφατικά, παίρνω το ποδήλατο και κατηφορίζω για τη Λέσχη. Παρόλο που ήταν πολύ πρωί, βρισκόταν ήδη εκεί ο Παναγιώτης Καλαμπόκης, ο Βίκτωρας Μπουμπάρης, ο Γιώργης Βουλάμαντης. Αρχίσαμε να συγκεντρώνουμε τα υλικά: σκοινιά, πασάλους, ορθοστάτες κτλ. Σε λίγο η Λέσχη γέμισε από προσκόπους. Τελευταίοι κατέφθασαν ο Π.Ε. Πάνος Γανιάρης με τον Έφορο Διοικήσεως Γιώργο Μαθιούδη και μας ενημέρωσαν ότι το υπεραστικό ήρθε και μας περίμενε έξω από τη Βιβλιοθήκη «Κοραή». Οργανωμένα μεταφέραμε τα υλικά στο λεωφορείο και ξεκινήσαμε για τα Μεστά και το Πασά Λιμάνι (έτσι λεγόταν τότε ο Λιμένας Μεστών). Η συμμετοχή ήταν μεγάλη από το 1ο Σ.Π. και το 1ο Σ. Ν/Π. Χίου. Προσκοπικά τραγούδια, ανέκδοτα και πειράγματα συνοδεύουν τη διαδρομή μας. Ο σκοπός της μετάβασής μας είχε διπλό στόχο. Να παρευρεθούμε στην πρώτη τελετή Υπόσχεσης των Προσκόπων της νεοϊδρυθήσας ομάδας των Μεστών και ο δεύτερος, με την παρουσία μας, τις κατασκευές μας και τις επιδείξεις μας να υποστηρίξουμε το πνεύμα και τις αρχές του προσκοπισμού στην τοπική κοινωνία των Μεστών.
Φτάνουμε στον προορισμό μας. Το καστροχωριό από γκρίζα περίτεχνη λιθοδομή τυλιγμένο στην πρωϊνή πάχνη μας περιμένει. Η χαρακτηριστική μυρωδιά από τα βρεγμένα μαστιχόδεντρα είναι διάχυτη στην ατμόσφαιρα. Κατευθυνόμαστε προς την εκκλησία με απόλυτη ησυχία. Μπαίνουμε με σεβασμό στον ολόφωτο, μεγαλόπρεπο και ολόλαμπρο Ι.Ν. των Ταξιαρχών. Μένουμε εκστασιασμένοι! Με βαθιά κατάνυξη παρακολουθούμε μαζί με τους κατοίκους τη Θεία Λειτουργία. Με το «Δι’ ευχών» ένθερμα καλωσορίσματα μας απευθύνουν οι ευλαβείς πιστοί. Αμέσως μετά η μπάντα μας με τα ενθουσιώδη σαλπίσματα και τις τυμπανοκρουσίες που αντηχούν σε κάθε γωνιά συνθέτουν ένα μοναδικό, ιδιαίτερο, ατμοσφαιρικό «Εωθινό», καθώς διέρχεται από τα στενά σκεπαστά δρομάκια και τις καμάρες του χωριού. Συγχρόνως, οι πρόσκοποι διασκορπισμένοι στο χωριό εντυπωσιάζονται από την αρχιτεκτονική του, συνομιλούν με τους κατοίκους ενώ παράλληλα ανακαλύπτουν ένα περίτεχνο και πολύπλοκο, παραδοσιακό, μεσαιωνικό μαστιχοχώρι.
Στις 11:00 π.μ. αναχωρούμε για το Πασά Λιμάνι. Σε λίγο βρισκόμαστε σε ένα απέριττο, ομιχλώδες, κάτασπρο, ήρεμο περιβάλλον. Απλώνουμε τα υλικά μας για μια γενική πρόβα. Σε όλες τις κατασκευές έχουμε μεγάλη επιτυχία. Ακολουθεί ένα γρήγορο φαγητό στα τραπέζια του μικρού παραθαλάσσιου καφενείου. Τελευταίες συμβουλές. Ο χρόνος μας κυνηγά.
Επιστροφή στα Μεστά. Με επικεφαλής τη δυναμική μπάντα μας και με τη συνοδεία των ομάδων της Χίου καθώς και της νέας ομάδας των Μεστών, η οποία εκπαιδεύτηκε στο 1ο Σ.Π. Χίου, πραγματοποιούμε μια πανηγυρική και εντυπωσιακή είσοδο στο προαύλιο του Δημοτικού Σχολείου. Με θερμό χειροκρότημα μας υποδέχονται οι κάτοικοι που έχουν κατακλύσει το χώρο. Η τελετή ξεκινά με την έπαρση της Σημαίας, ακολουθεί η Υπόσχεση των Νέων Προσκόπων και στη συνέχεια οι ομιλίες του Π.Ε. Πάνου Γανιάρη, του Ιερέα του Χωριού και τέλος του Αρχηγού της νέας ομάδος. Οι ομιλούντες τονίζουν τις αξίες του προσκοπισμού και αναδεικνύουν τον παιδαγωγικό και ψυχαγωγικό του χαρακτήρα. Όμως, την παράσταση «κλέβουν» οι επιδείξεις των κατασκευών. Με ταχύτητα και ακρίβεια δένονται σταυρόκομποι, ψαλιδιές, σταυροειδείς συνδέσεις και κατασκευάζεται η γέφυρα κομάντος που την περνά με άνεση ο τολμηρός Βαγγέλης Αναγνώστου, ενώ την άσκηση με το Transporter φέρνει άφοβα σε πέρας ο Κώστας Κόκκινος. Η μεταφορά τραυματιών σε αυτοσχέδια φορεία κλείνει την επίδειξη. Με την υποστολή της Σημαίας, τον Εθνικό Ύμνο και τον Ύμνο των Προσκόπων λήγει η εκδήλωση. Με την μπάντα μας να προηγείται κατευθυνόμαστε στο υπεραστικό. Πολλοί από τους ντόπιους μας συνοδεύουν και μας αποχαιρετούν εγκάρδια. Τι όμορφες μαγικές στιγμές! Κουρασμένοι αλλά ικανοποιημένοι, χωρίς τραγούδια και κραυγές επιστρέφουμε στις 18:00 το απόγευμα στη Λέσχη και διαλυόμαστε. Την ίδια στιγμή οι καμπάνες της Μητρόπολης καλούσαν του πιστούς στην Ακολουθία του Νυμφίου.
Η κατάληξη… Η μικρή προσκοπική ομάδα των Μεστών με το ενθουσιώδες ξεκίνημα, διέγραψε ένα ολιγόχρονο κύκλο δράσεων και κάτω από συνθήκες που δεν γνωρίζω «τέθηκε στο αρχείο». Ωστόσο, έχω την αίσθηση, δεν το έψαξα, ότι μέχρι και τώρα κάποιοι από εκείνους τους 6 έως 9 αρχικούς προσκόπους θα έχουν να διηγηθούν μια ιστορία της μικρής προσκοπικής τους ζωής σε παρέες, στα παιδιά τους ακόμα και στα εγγόνια τους.
Αγαπητοί φίλοι. Το έργο δεν τελείωσε ακόμα, η αυλαία δεν έπεσε…
Η δημιουργία μιας Αφίσας
Τα χρόνια περνούν. Η ζωή συνεχίζεται με τα πάνω της και τα κάτω της, με κάθε λογής εκπλήξεις. Έτσι, το καλοκαίρι του 1978 με επισκέπτεται στο γραφείο μου στην Εμπορική Τράπεζα στην Αθήνα, ο τότε πρόεδρος του Συλλόγου Μεστουσών Αττικής, Μιχάλης Μουστρίδης. Με ευγένεια και σεμνότητα, μου ζητά να δημιουργήσω μια αφίσα και το πρόγραμμα του συνεδρίου που θα πραγματοποιείτο στα Μεστά. Ο χρόνος πιέζει. Επιλέγω ένα από τα σχέδιά μου, το χαράζω και το τυπώνω. Έτσι, κυκλοφορεί η αφίσα και το πρόγραμμα για το 1ο Συνέδριο των Απανταχού Μεστουσών, 10-11-12 Αυγούστου 1978 με θέμα το γνωστό τοπόσημο του χωριού την «Κασούλα», η οποία έτυχε μεγάλης αποδοχής και πολλαπλών επαίνων. Αναρτήθηκε όπου έπρεπε στα Μεστά και στη Χώρα και το πρόγραμμα διανεμήθηκε σε όλους τους συνέδρους. Όπως με πληροφόρησε αργότερα ο πρόεδρος του Συλλόγου, τόσο η αφίσα όσο και το πρόγραμμα συνέβαλλαν καθοριστικά στη γνωστοποίηση του Συνεδρίου και κατά κάποιο τρόπο και στην επιτυχία του.
Ο φάκελος με την αφιέρωση
Και επειδή η ζωή κρύβει εκπλήξεις, όπως αναφέραμε και παραπάνω…
Τις τελευταίες ημέρες του 1999, πριν ολοκληρωθεί ο 20ος αιώνας, λαβαίνω έναν φάκελο. Ευχές θα είναι, υπέθεσα. Τον ανοίγω γρήγορα από περιέργεια. Είναι μια φωτογραφία από τη γενική δοκιμή των κατασκευών στο Πασά Λιμάνι την Κυριακή των Βαΐων της 3ης Απριλίου 1966. Με έκπληξη εντοπίζω σε πρώτο πλάνο την «αφεντιά» μου, έφηβος τότε, με ένα μάτσο σκοινιά στο χέρι και παρέα με τον Γιώργο Μουτσάτσο να μεταφέρουμε ένα ξύλο. Πίσω μας ο αλησμόνητος Γιώργος Καστής (ο μετέπειτα γιατρός ακτινολόγος) να κρατά έναν ορθοστάτη. Στο φόντο διακρίνεται το απέριττο ομιχλώδες τοπίο του Λιμένα. Γυρίζω τη φωτογραφία από την πίσω πλευρά και ξαφνιάζομαι.
«Στο Σπύρο για το 2000, Χρόνια Πολλά, Καλή Χρονιά»
Από τα παλιά: Γιώργος Βουλάμαντης, Παναγιώτης Καλαμπόκης,
Βίκτωρας Μπουμπάρης.
Ακουμπώ χαλαρά το κεφάλι μου ανάμεσα στις παλάμες, κλείνω τα μάτια και συλλογιέμαι για ακόμα μια φορά με πόση δύναμη περιστρέφονται σφιχταγκαλιασμένες η επανασύνθεση της μνήμης με τη ζωή που συνδυαστικά σκαρώνουν τις ιστορίες των ανθρώπινων στιγμών. Ξανακοιτάζω τώρα τη φωτογραφία και μου έρχονται στο νου οι δύο τελευταίοι στίχοι από το ποίημα του Κ.Π. Καβάφη «Απ’ τες Εννιά»:
«Δώδεκα και μισή. Πώς πέρασεν η ώρα.
Δώδεκα και μισή. Πώς πέρασαν τα χρόνια.»
Χαλάνδρι, Μάρτιος 2026
Σπύρος Σαματάς
Το άρθρο αφιερώνεται στον αξέχαστο πολυμήχανο Γιώργο Βουλάμαντη και στους Παναγιώτη Καλαμπόκη και Βίκτωρα Μπουμπάρη που η φιλία μας ξεπερνά τα όρια του χρόνου και της απόστασης.
Επίσης, ευχαριστώ πολύ τον Π.Ε. Προσκόπων Χίου κ. Αντώνη Ζαννίκο για την πολύτιμη βοήθειά του.