Μια αλήθεια είναι ότι στις μέρες μας ή, αν θέλετε, τα τελευταία χρόνια, μας λείπουν οι βεγγέρες που ήταν το χαρακτηριστικό του χειμώνα. Προχτές που μας ήρθαν ο Πέτρος και η Μαρία και αρχίσαμε να μιλάμε περί ανέμων και υδάτων, η κουβέντα, δε θυμάμαι πώς, έφτασε και στην προίκα. Ένας θεσμός που ήταν καθιερωμένος μέχρι και το 1983 όταν τον κατάργησε ουσιαστικά ο Ανδρέας Παπανδρέου. Και ήταν ένα από τα πολλά ρηξικέλευθα που έκανε και που ήταν κολλημένα στη μέχρι τότε συντηρητική κοινωνία. Μια άλλη αλήθεια είναι ότι είχε αρχίσει να ατονεί, αλλά δεν έπαυε και να υπάρχει.
Και τι ήταν η προίκα όλοι το ξέρουμε. Ήταν ένας θεσμός κατά τον οποίο η οικογένεια παραχωρούσε στη νύφη την περιουσία της όταν παντρευόταν. Ο θεσμός της προίκας υπήρχε από τα αρχαία χρόνια και αποτελούσε τη συμβολή της γυναίκας στον κοινό βίο του ζευγαριού. Ήταν ένα από τα ισχυρότερα επιχειρήματα σε παλαιότερες δεκαετίες, ώστε ένας γαμπρός να προχωρήσει στην επιλογή της μελλοντικής του συζύγου.
Και τι θυμήθηκα πάλι με την ευκαιρία αυτή…; Τα νέα κορίτσια τα οποία από την εφηβική ηλικία τους άρχιζαν να φτιάχνουν την προίκα τους. Ώρες με τη βελόνα στο χέρι και με το τρεμουλιαστό φως της λάμπας να κεντάνε από σεντόνια μέχρι σεμεδάκια και άλλα χρειαζούμενα. Αυτή ήταν η προίκα των φτωχών, κυρίως, κοριτσιών, αν ο πατέρας δεν είχε κανένα πουγκί λίρες να δώσει στον υποψήφιο γαμπρό. Και πόσοι αρραβώνες χάλασαν την τελευταία στιγμή επειδή δεν τηρήθηκαν τα υπεσχημένα από τον πατέρα της νύφης... Είτε αυτά ήταν σπίτι ή χωράφια ή μετρητά ή ακόμα και λίρες! Βλέπετε τα φτωχά κορίτσια δεν είχαν τίποτα άλλο να δώσουν εκτός από την ομορφιά τους, αλλά πόσοι τη λογάριαζαν τότε… Μάλιστα, όπως θυμάμαι, υπήρχαν και οι πλούσιες οικογένειες που όταν πάντρευαν το κορίτσι τους, αυτό το τελευταίο αποκαλούταν προικαριά!
Έτσι οι φτωχές είχαν τα έργα των χειρών τους και οι πλούσιες τις μεγάλες προίκες. Των φτωχών ήταν ταπεινές αλλά αγνές. Γι' αυτό την Πέμπτη πριν τον γάμο στρωνόταν, όπως έλεγαν, το νυφικό κρεβάτι από συγγενείς και φίλους. Και πάνω σ’ αυτό βρισκόταν η προίκα. Από σεντόνια μέχρι μαξιλαροθήκες, και μάλιστα με το μονόγραμμα της νύφης, εργόχειρα και ό,τι άλλο θα ήταν χρήσιμο για το κτίσιμο του νέου νοικοκυριού. Και πάνω σ' αυτό έπεφτε και κανένα χαρτονόμισμα από τους συγγενείς. Και στο τέλος κουτρουβαλούσαν και κανένα αγοράκι πάνω στο κρεβάτι για να κάνει το νέο ζευγάρι έναν γιο.
Η απουσία προίκας σήμαινε ότι μια κοπέλα θα μπορούσε να “μείνει στο ράφι” και ήταν μια ταπεινωτική διαδικασία για το γυναικείο φύλο. Ευτυχώς όλα αυτά ανήκουν πια στο παρελθόν. Όμως η προίκα ήταν η αιτία να χαλάσουν πολλά προξενιά και να μείνουν πολλές κοπέλες, γεροντοκόρες…
Του Δημήτρη Φρεζούλη
Υ.Γ.: Με αφορμή την Ημέρα της Γυναίκας.
