Γνωστός είναι από τις γενικότερες πνευματικές ανησυχίες και αναζητήσεις του ο Κώστας Ζαφείρης. Έχει καθιερωθεί στη συνείδησή μας ως ο πνευματικός άνθρωπος που ποτέ δεν ησυχάζει και φροντίζει να μας εκπλήσσει ευχάριστα. Ξεκινώντας δειλά το 1997 με μια ποιητική συλλογή, τον συναντάμε στη συνέχεια να αναζητεί τρόπους να εκφράσει τις επί πλέον ικανότητές του και σε άλλες μορφές λόγου. Χωρίς να αρνείται τη μεγάλη αγάπη του για την ποίηση επέκτεινε το ενδιαφέρον του και στη λογοτεχνία με συλλογές διηγημάτων. Συλλογές ανάλαφρες, όμορφες, χιουμοριστικές, συγκινητικές, γοητευτικές, καλοσυνάτες, πονηρές, ρομαντικές, αντιρατσιστικές. Κάποιες από αυτές αυτοβιογραφικές από το όχι και τόσο μακρινό παρελθόν, αλλά και πρόσφατες των χρόνων της κρίσης. Έτσι την ποιητική συλλογή «Η βία της βδομάδας» ακολούθησαν «Η εκδίκηση του τυπογράφου» (2007), «Αφάνεια» (2010), «Κόντρα Γέφυρα» (2015), «Η πόκα της πλημμύρας» (2017), «Η Μακαρονάδα της Αμβέρσας».
Όμως ο Κώστας αποφάσισε να κάνει ένα ακόμα πιο τολμηρό βήμα σε έναν κλάδο με πολλές απαιτήσεις αλλά και δυσκολίες. Σε εκείνον της ιστορίας. Και ίσως να έπαιξε ρόλο και η μετάθεσή του ως ιστορικού στη Βιβλιοθήκη Κοραή, στο ναό της γνώσεως και της ιστορίας.
Έτσι άρχισε να ξετυλίγει το ταλέντο του και στην ιστορία. Με πρόσφατο πόνημά του «Οι Γενοβέζοι στη Χίο», από τις εκδόσεις άλφα πι, ενώ είχε προηγηθεί ένα ακόμα έργο του, το 2023. Η συλλογή ιστορικών δοκιμίων «Αθέατες όψεις: Χίος, αφηγήσεις τοπικής ιστορίας».
Οι Γενοβέζοι στη Χίο αποτελεί το ένα από τα τρία ιστορικά γεγονότα που εντάσσονται στην ίδια χρονική περίοδο και έχουν σχέση με τον Χριστόφορο Κολόμβο και την άλωση της Κωνσταντινούπολης.
Εν πολλοίς είναι γνωστή η κυριαρχία των Γενοβέζων στο νησί από το 1346 για τα επόμενα 200 χρόνια. Και ακόμα πιο γνωστή η περιβόητη Μαόνα που ουσιαστικά διοικούσε το νησί και εκμεταλλευόταν τον πλούτο του. Και ιδιαίτερα τη μαστίχα, με αποτέλεσμα η Χίος να μετατραπεί σταδιακά σε ένα τόπο πλούτου και ευημερίας αλλά και εκμετάλλευσης. Γιατί η Μαόνα δεν αστειευόταν. Η καταπίεση στον ντόπιο πληθυσμό και οι αμείλικτες τιμωρίες των κατοίκων της έμειναν στην ιστορία. Αυτή η περίοδος σημαδεύεται από ανάπτυξη μεν, αλλά υπέρ των Γενοβέζων δε.
Ο Ζαφείρης έρχεται να προσθέσει νέα στοιχεία και λεπτομέρειες με την ιστορική καταγραφή του, δίνοντας μια ολοκληρωμένη σφαιρική εικόνα όλων αυτών των χρόνων. Και το πετυχαίνει, όχι όμως με την ξύλινη γλώσσα της απλής ιστορικής παράθεσης των γεγονότων, αλλά με έμφαση στις λεπτομέρειες, με μια ρέουσα λογοτεχνική χροιά. Γενοβέζος ων και ο Χριστόφορος Κολόμβος αποκαλύπτεται από το ημερολόγιό του ότι πρέπει να είχε περάσει από τη Χίο δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση κι αυτός στο πώς καλλιεργείται η μαστίχα. Η άλωση της Κωνσταντινούπολης αλλάζει το μέχρι τότε στάτους κβο. Οι Βενετοί με τους Γενοβέζους «φαγώνονται» με μάχες εκ του συστάδην, ενώ καιροφυλακτεί και η Οθωμανική Αυτοκρατορία που αποτελεί κίνδυνο για τους Γενοβέζους που παίζουν σε διπλό ταμπλό. Κατά την έναρξη της πολιορκίας της Πόλης οι Γενοβέζοι του Πέραν παίζουν διπλό παιχνίδι, αλλά εκείνος που διακρίνεται κατά την άλωση είναι ο Ιωάννης Ιουστινιάνι με τον ηρωισμό του. Πάντως οι Γενοβέζοι της Χίου αλλά και οι Χιώτες βοήθησαν έστω και με έμμεσο τρόπο την καταδικασμένη πόλη. 220 χρόνια μετά έχουμε το τέλος της γενοβέζικης κυριαρχίας και την αρχή της αντίστοιχης Οθωμανικής.
Ο Κώστας στηρίχθηκε σε χιακή βιβλιογραφία ενώ δημοσιεύεται και ανέκδοτο εικονογραφημένο υλικό. Μας δίνει με συνέπεια και ιστορική ακρίβεια μια περίοδο της χιακής ιστορίας που επεφύλαξε στο νησί ανάπτυξη, εκμετάλλευση αλλά και θυσίες.
Του Δημήτρη Φρεζούλη
