«Εμοί δε αρκούν αν εδόκει είναι ανδρών αγαθών έργω γενομένων, έργω και δηλούσθαι τας τιμάς, οία και νυν περί τον τάφον τόνδε δημοσία παρασκευασθέντα οράτε, και μη εν ενί ανδρί πολλών αρετάς κινδυνεύεσθαι, ευ τε και χείρον ειπόντι, πιστευθήναι. Χαλεπόν γαρ το μετρίως ειπείν, εν ω μόλις και η δόκησις της αληθείας βεβαιούται».
Με τους λόγους αυτούς από τον Επιτάφιο του Περικλή ανεβαίνω στο ιερό αυτό βήμα, το αγιασμένο κατά την χειροτονία εις διάκονον του Αγ. Νεκταρίου, ανεβαίνω την «κλητή και αγία» αυτή στιγμή, όχι από ανάγκη και επιθυμία να σπείσω κι εγώ δάκρυα για τους ηρωικούς της Πατρίδος προμάχους, αλλά για να στεφανώσω άδακρυς με παριλίσσιον δάφνην, εκείνους που με το αίμα τους προορίσθηκαν να ποτίσουν τις Χιακές δειράδες. Ανεβαίνω για να σαλπίσω εωθινό «ημέρας δόξης, ημέρας αλησμονήτου δι' όλους ημάς διά το αλύτρωτον γένος», κατά την οποία ο γενναίος στρατός ο ελευθερωτής «ήλθεν και εις την νήσον ημών, φέρων την χαράν, την ελευθερίαν, τον πολιτισμόν».
«Ημέρα ην εποίησεν ο Κύριος», που στον ίσκιο της σταματά την πορεία της μέσα στο χρόνο η Χίος για να ξεκουραστεί, να πάρει την αναπνοή της, να συνεχίσει.
«Ερατεινή, γλυκεία θυγάτηρ Υπερίονος» που υψώνεται βίγλα, κι απ' την κορυφή της η νήσος μας αγναντεύει εποπτικά όλη την περιπέτεια της ιστορικής της διαδρομής. Από εκεί ξεδιπλώνει χαιρετιστικά τη μεγάλη Σημαία του Γένους μας και την αναρριπίζει χαρούμενη μέσα στον ελεύθερο Ελληνικό αέρα. Αιώνες περίμενε τη στιγμή.
Χρόνια αγωνίας και αναμονής κύλησαν, Ελληνικές γενεές έρχονταν και παρέρχονταν, χωρίς να αναφανεί στον ορίζοντα το ελπιδοφόρο λυκαυγές της προσεγγίζουσας ανατολής, της πραγματοποιήσεως του εθνικού ονείρου, του ιερού πόθου. Γενεές αλυτρώτων αδελφών μας κατήλθαν «εν τοις κατωτάτοις της γης» χωρίς να αισθανθούν την ηδύτητα της ελευθερίας.
«Ταπαιπωρία εταλαιπωρήθημεν, ελογίσθημεν πρόβατα σφαγής· μερίς του λαού περιεβλήθη σχοινίω, οι αγροί ημών διεμερίσθησαν, οι οίκοι ηρημώθησαν, ημείς αυτοί περιυβρίσθημεν. Τον λαόν Σου, Κύριε, εταπείνωσαν και την κληρονομίαν Σου εκάκωσαν».
Και οι αιώνες διεδέχοντο ο ένας τον άλλον, τα έτη βυθίζονταν στο πέλαγος του αιωνίου, οι γενεές διέβαιναν για να τις διαδεχθούν άλλες.
Όμως,
«Ήλθεν η ποθητή ώρα· στολίζουσι
την κεφαλήν σεβάσμιον» της Χίου
«αι δάφναι φύλλα αμάραντα θριάμβων
και αμβροσιόδμα ρόδα του Ελικωνίου
παραδείσου συμπλέκουσιν αγνόν στέφανον»
«Άλλη λαμπρά πανήγυρις
την σήμερον εορτάζεται».
Την 11ην Νοεμβρίου 1912 επεχειρήθη και επραγματοποιήθη επιτυχώς η απελευθέρωση της Χίου.
«Νά η Αυγή που πρόσμενες μαρτυρικό νησί.
Άνοιξε την τρανή αγκαλιά να την σφιχταγκαλιάσεις
και πιες από της λευτεριάς τ' ολόγλυκο κρασί
και πιέ και πιέ και μέθυσε και πιέ για να ξεχάσεις
του Καραλή τ' απαίσια και μαύρα εκείνα χρόνια
που σ' έριξαν μες σε διπλή σκλαβιά και καταφρόνια.
Μα μες την μέθη την πολλή, ω, μη ξεχνάς, θυμήσου
τον Ψαριανό Πυρπολητή, τον Θείο εκδικητή σου».
Τα αισθήματα των κατοίκων της νήσου διατυπώνει ο γραμματεύς του Καθεδρικού Ιερού Ναού Ιωάννης Στ. Γλύκας στην σελίδα 238 του Κώδικα «εν πλήρει αγαλλιάσει»:
«Δεν είναι όνειρο! Και όμως δεν ονειρευόμεθα. Αλλ' ευρισκόμεθα εις την πραγματικότητα εκπληρώσεως ονείρου το οποίον αιωνίως εβαυκάλιζε τας σκέψεις μας και ως εν ονείρω έτι ατενίζομεν αφ' ενός τας ριπάς της κυανολεύκου και αφ' ετέρου τας Ελληνοπρεπείς οπλοφόρους μορφάς, αίτινες ευγενείς και υπερήφανοι απέβησαν διά να μας δώσουν το ποθητόν δώρον της ελευθερίας, οιονεί εκδίκησιν εκ του Ουρανού, προς τους δολοφόνους, τους απαγχονίσαντας τους επιλέκτους και τους πατέρας μας, εκεί επί των αιωνοβίων του Βουνακίου πλατάνων. Και ήδη από σήμερον...... από των υψηλών της Εκκλησίας κωδωνοστασίων, έτι δε και απ' αυτών των ιδιωτικών μας οικιών, κυματίζει η κυανόλευκος».
Επάνω στις κορυφές των Χιακών βουνών, γκρεμίζοντας την Ναβαθαίαν,
«η Ελευθερία ολόρθη
προσφέρει δύο στεφάνους
έν' από γήινα φύλλα
κι άλλον απ' άστρα».
Νέα ονόματα πολιτογραφούνται στις δέλτους της Ιστορίας,
«γνήσια της Ελλάδος
τέκνα· ψυχαί 'πού επέσατε
εις τον αγώνα ανδρείως,
τάγμα εκλεκτών Ηρώων
καύχημα νέον».
Ο γενναίος ανθυποπλοίαρχος Νικόλαος Ρίτσος, που θα εκπνεύσει δεχόμενος την φροντίδα των ενοριτών μας στο Σχολείο του Αγ. Γεωργίου με τα λόγια του Επαμεινώνδα:
«αποθνήσκω ευχαριστημένος αφού είμεθα νικηταί».
Ο πρώτος ήρωας μαθητής της Σχολής Ναυτικών Δοκίμων αρχικελευστής Ιωάννης Παστρικάκης, που μεταφέρει απ' την κορυφή του Ψηλορείτη στο βωμό του Αίπους τη σπονδή της ελευθερίας κι'
«αγιάζει ουράνιας ομορφιάς γυαλίζει στα μαλλιά Του».
Ένας ικανός αριθμός γενναίων πολεμιστών, που όπως οι Μακαββαίοι «ήσαν έτοιμοι να αποθάνωσιν υπέρ του Νόμου και της Πατρίδος».
Ένας ικανός αριθμός «εκλεκτών της Εκκλησίας υιών, μονομαχούντων προς τα λυσσώντα τέκνα της Άγαρ».
Μέσα από τα κόκαλά τους τα ιερά, που απλώθηκαν στο νησί μας, αναδύθηκε η Ελευθερία της νήσου μας, όπως την ενεπνεύσθη σε μοναδική, σε παγκόσμια κλίμακα, ποιητική σύλληψη ο Δ. Σολωμός, με:
«λάμψιν... όλην φλογώδη
χείλος, μέτωπο, οφθαλμός
φως το χέρι, φως το πόδι
κι όλα γύρω είναι φως».
Αυτά «τα ιερά κόκαλα συλλέγοντάς τα από κάθε κορφή και κάθε ρεματιά» τα ετοποθετήσαμεν, «ως ιεράν παρακαταθήκην», ώστε «να φυλάττουν τα όρια της Πατρίδος γης», «υπό τύμβον υψήνορα».
Προ αυτών των τιμίων οστέων, «ηρώων νεκρών σκιαί και ζώντων πλήθη», οι ήχοι του Αίπους, οι αύρες του Αιγαίου μας, οι εύλαλοι κώδωνες, ο Λαός, η Εκκλησία, ο Στρατός αναπέμπουν ευχαριστήρια σε Εκείνον που μετέτρεψε για την Χίο «τας ακάνθας του πικρού μαρτυρίου εις δάφνας», σε Εκείνον που «έσωσεν ημάς, εκ των θλιβόντων ημάς».
Αυτή η στιγμή της μνήμης και της τιμής πρέπει να είναι και στιγμή προβληματισμού και περισυλλογής.
Η ανθρωπότητα ακολουθεί σήμερα μια πορεία ηθικής τεθλασμένη, που κατεβαίνει σε φοβερά Ναδίρ και εκτινάσσεται σε απίστευτα Ζενίθ. Ο υλισμός που αλωνίζει τον κόσμο μας έχει αποσυνθέσει κάθε πίστη, έχει διαλύσει κάθε γενναίο αίσθημα, έχει διαποτίσει πνεύματα, έχει καλλιεργήσει μια τάση για φιλοζωία και απόλαυση.
Μέσα σ' αυτή την κρίση που συνθλίβει τον κόσμο, ένα φως, που πιφαύσκεται απ' τις κορυφές του Αίπους και φρυκτωρείται απ' τους Ιερούς μας Ναούς, μας δίνει τη δύναμη, την τόλμη, να διακηρύξουμε ότι σε χρόνους και καιρούς, που τα καυσαέρια ενός ψευδοπολιτισμού παρακμής μολύνουν τον καθαρό αέρα των ιδανικών μας, που τα νέφη του ορθολογισμού και της υλόφρονης σκέψης καλύπτουν τις αχτίνες των αρετών του γένους μας, που μειοψηφίες ανόων καίνε προκλητικά και ανεμπόδιστα την Ελληνική Σημαία στο κέντρο της πρωτεύουσας του ελεύθερου Ελληνικού κράτους εμείς, Ναι! θα ριγούμε από συγκίνηση και ΝΑΙ! θα δακρύζουμε από υπερηφάνεια κάθε φορά που το «ιερό πανί το γαλανό και τ' άσπρο» ευλογημένο και αγιασμένο από το Σταυρό του Χριστού ψηλά, θα αναρτάται στον ιστό της τιμής και της αιωνιότητας σαλπίζοντες σε «συμμάχους» και εχθρούς:
«Επακούσατε έως εσχάτου της γης ότι μεθ' ημών ο Θεός».
