Τις γεωπολιτικές προεκτάσεις της επίσκεψης του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, αλλά και το πραγματικό νόημα των δηλώσεών του για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, ανέλυσε ο συμπατριώτης μας δημοσιογράφος και αναλυτής Κώστας Μαρδάς, στο «Ράδιο Αλήθεια», στην εκπομπή «Καλημέρα Χίος», με τους Γιάννη Τζούμα και Ειρήνη Αναγνώστου. Όπως υποστήριξε, η αμερικανική δέσμευση για αποτροπή μιας ελληνοτουρκικής σύγκρουσης αποτελεί μεν θετική εξέλιξη για τη διατήρηση της ειρήνης, ενδέχεται όμως να συνοδεύεται από περιορισμούς στην άσκηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Στο επίκεντρο της ανάλυσης του Κώστα Μαρδά βρέθηκε η δήλωση του Μάρκο Ρούμπιο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρόκειται να επιτρέψουν μια πολεμική σύγκρουση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Ο δημοσιογράφος χαρακτήρισε τη δήλωση ιδιαίτερα σημαντική, σημειώνοντας ότι δεν αποτελεί κάποια νέα αμερικανική στρατηγική, αλλά συνέχεια της πάγιας πολιτικής της Ουάσινγκτον στην Ανατολική Μεσόγειο.
Όπως ανέφερε, οι ΗΠΑ έχουν παρέμβει επανειλημμένα σε περιόδους σοβαρής έντασης μεταξύ των δύο χωρών, επικαλούμενος τις κρίσεις του 1955, του 1964, του 1967, του 1974, του 1976 και του 1987, καθώς και την ένταση του 2020 με τις έρευνες του τουρκικού ερευνητικού σκάφους Oruc Reis στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κατά την εκτίμησή του, η αμερικανική πολιτική επιδιώκει διαχρονικά να αποτρέψει έναν πόλεμο ανάμεσα σε δύο χώρες που αποτελούν σημαντικούς συμμάχους των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ωστόσο, ο ίδιος έθεσε ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιο είναι το τίμημα αυτής της ειρήνης για την Ελλάδα;
Ο Κώστας Μαρδάς υποστήριξε ότι η αμερικανική δέσμευση αποτροπής ενός ελληνοτουρκικού πολέμου έχει διπλή ανάγνωση.
Από τη μία πλευρά λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι στο ενδεχόμενο μιας τουρκικής στρατιωτικής ενέργειας. Από την άλλη, σύμφωνα με την ανάλυσή του, ενδέχεται να οδηγήσει την Ουάσινγκτον στην άσκηση πιέσεων και προς την ελληνική πλευρά, προκειμένου να αποφεύγονται ενέργειες που η Άγκυρα χαρακτηρίζει αιτία πολέμου.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, την οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και την ενδεχόμενη σύνδεση της ελληνικής ΑΟΖ με εκείνη της Κύπρου.
Κατά τον αναλυτή, εάν η αμερικανική προτεραιότητα είναι η αποφυγή οποιασδήποτε ελληνοτουρκικής σύγκρουσης, τότε οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να αποτρέψουν και ελληνικές πρωτοβουλίες που θα προκαλούσαν έντονη τουρκική αντίδραση.
Ο ίδιος χαρακτήρισε τη δήλωση Ρούμπιο καλοδεχούμενη ως προς την πρόθεση διατήρησης της ειρήνης, αλλά ταυτόχρονα αμφίσημη ως προς τις συνέπειές της για την άσκηση των ελληνικών δικαιωμάτων.
«Δανειζόμαστε ειρήνη από τις ΗΠΑ και πληρώνουμε επιτόκιο»
Με μια χαρακτηριστική μεταφορά, ο Κώστας Μαρδάς περιέγραψε τη σχέση στρατηγικής εξάρτησης της Ελλάδας από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Όπως υποστήριξε, η χώρα μας εδώ και δεκαετίες ουσιαστικά «δανείζεται ειρήνη» από την Ουάσινγκτον, καταβάλλοντας ένα σημαντικό πολιτικό και οικονομικό τίμημα.
Το τίμημα αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτυπώνεται τόσο στις υψηλές αμυντικές δαπάνες όσο και στους περιορισμούς που αντιμετωπίζει η Ελλάδα στην αξιοποίηση ενεργειακών πόρων, σε θαλάσσιες περιοχές όπου υπάρχουν ελληνοτουρκικές διαφορές.
Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε στην αγορά των αμερικανικών μαχητικών F-35 και στις πρόσθετες δαπάνες που, όπως εκτίμησε, θα απαιτηθούν για τον εξοπλισμό τους.
Έκανε λόγο για δαπάνη της τάξης των τεσσάρων δισεκατομμυρίων ευρώ για όπλα και πυραύλους, ενώ υποστήριξε ότι, με βάση τους δικούς του υπολογισμούς για το κόστος χρηματοδότησης, το συνολικό ποσό θα μπορούσε να διπλασιαστεί σε βάθος τριακονταετίας.
Ο αναλυτής συνέδεσε το ζήτημα αυτό με τηn γενικότερη εξάρτηση της ελληνικής άμυνας από την αμερικανική τεχνολογία και τις προμήθειες οπλικών συστημάτων.
Ανάγκη ανάπτυξης ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο Κώστας Μαρδάς στην ανάγκη δημιουργίας ισχυρής και αυτοδύναμης ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας.
Όπως υποστήριξε, καμία ελληνική κυβέρνηση από τη μεταπολίτευση μέχρι σήμερα δεν έχει καταφέρει να δημιουργήσει μια παραγωγική βάση ικανή να περιορίσει ουσιαστικά την εξάρτηση της χώρας από ξένους προμηθευτές.
Αναγνώρισε την αξία των εξοπλιστικών προγραμμάτων και δήλωσε ότι στηρίζει την κυβερνητική εξωτερική πολιτική στον βαθμό που προωθεί την εθνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και την αμυντική ενίσχυση της Ελλάδας.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η απόκτηση σύγχρονων μαχητικών αεροσκαφών δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει στρατιωτική υπεροχή έναντι της Τουρκίας.
Ο δημοσιογράφος αναφέρθηκε ιδιαίτερα στον τομέα των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, επισημαίνοντας τη σημασία της μεγάλης παραγωγικής δυνατότητας της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.
Κατά την εκτίμησή του, οι σύγχρονες πολεμικές συγκρούσεις χαρακτηρίζονται ολοένα περισσότερο από τη μαζική χρήση drones, τα οποία μπορούν να δημιουργήσουν συνθήκες κορεσμού της αντιαεροπορικής άμυνας.
Υποστήριξε, μάλιστα, ότι σε ένα ενδεχόμενο ελληνοτουρκικής αεροναυτικής σύγκρουσης η Ελλάδα θα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συνεχή προμήθεια αμερικανικών πυραύλων για τα αντιαεροπορικά συστήματα Patriot.
Ξεχωριστή αναφορά έκανε ο Κώστας Μαρδάς στο ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας και Κύπρου, το οποίο έχει προκαλέσει αντιδράσεις από την τουρκική πλευρά.
Ο αναλυτής στάθηκε στην απάντηση του αμερικανού υπουργού Εξωτερικών σε ερώτηση σχετικά με τη στάση που θα τηρούσαν οι ΗΠΑ σε περίπτωση τουρκικής παρεμπόδισης των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση.
Όπως επεσήμανε, ο Μάρκο Ρούμπιο απέφυγε να διατυπώσει ευθεία θέση κατά της Τουρκίας, αναφερόμενος στις ευαισθησίες και στις λεπτές ισορροπίες που υπάρχουν στην περιοχή, ενώ προέκρινε τη διπλωματική διαχείριση του ζητήματος.
Ο Κώστας Μαρδάς ερμήνευσε τη στάση αυτή ως ένδειξη ότι η αμερικανική κυβέρνηση επιδιώκει να αποφύγει κινήσεις που θα μπορούσαν να προκαλέσουν αντιπαράθεση με την Άγκυρα.
Παρατήρησε, μάλιστα, ότι ο Ρούμπιο, ο οποίος κατά τη θητεία του στη Γερουσία είχε υιοθετήσει ιδιαίτερα επικριτικές θέσεις απέναντι στην Τουρκία, εμφανίζεται πλέον πιο προσεκτικός και διπλωματικός από τη θέση του υπουργού Εξωτερικών.
Κατά την εκτίμησή του, η μεταβολή αυτή αποτυπώνει τη διαφορά ανάμεσα στις πολιτικές τοποθετήσεις ενός γερουσιαστή και στις ευθύνες άσκησης της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Γιατί οι ΗΠΑ δεν επιθυμούν πόλεμο στο Αιγαίο
Ο Κώστας Μαρδάς συνέδεσε την αμερικανική επιδίωξη διατήρησης της ειρήνης με τα σημαντικά στρατηγικά, στρατιωτικά και ενεργειακά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα.
Αναφέρθηκε στη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στη Σούδα, στις εγκαταστάσεις και στις διευκολύνσεις στον Βόλο, στο Λιτόχωρο, στην Αλεξανδρούπολη και στη Λάρισα, καθώς και στον ρόλο που διαδραματίζει η Ελλάδα ως ενεργειακός κόμβος.
Σημείωσε ότι οι ενεργειακές υποδομές της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης ενισχύουν τη σημασία της χώρας στη μεταφορά φυσικού αερίου προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Σύμφωνα με τον αναλυτή, μια πολεμική σύγκρουση στο Αιγαίο θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την αμερικανική στρατιωτική παρουσία και τις ενεργειακές επενδύσεις στην ευρύτερη περιοχή.
Για τον λόγο αυτό, υποστήριξε ότι η αμερικανική πολιτική αποτροπής μιας ελληνοτουρκικής σύρραξης δεν υπαγορεύεται αποκλειστικά από την επιθυμία διατήρησης της ειρήνης, αλλά και από την ανάγκη προστασίας συγκεκριμένων γεωστρατηγικών συμφερόντων.
Η ομιλία με φόντο την Ακρόπολη
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο Κώστας Μαρδάς κλήθηκε να σχολιάσει την ομιλία του Μάρκο Ρούμπιο με φόντο την Ακρόπολη και τις αναφορές του στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και στη δημοκρατία.
Ο δημοσιογράφος αναγνώρισε τη σημασία της προβολής της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς από έναν κορυφαίο αμερικανό αξιωματούχο, αλλά στάθηκε ιδιαίτερα στο πολιτικό περιεχόμενο των δηλώσεών του.
Κατά την εκτίμησή του, ενώ η ομιλία αποτελούσε έναν ύμνο στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, έδινε μεγαλύτερη έμφαση στην ισχύ παρά στις αξίες της άμεσης δημοκρατίας, του διαλόγου και του δικαίου.
Ο Κώστας Μαρδάς αντιπαρέβαλε τη φιλοσοφία της αθηναϊκής δημοκρατίας με τη σύγχρονη αμερικανική πολιτική ισχύος, κάνοντας αναφορά στον Θουκυδίδη και στο ιστορικό παράδειγμα της Μήλου.
Μέσα από αυτή την ιστορική αναδρομή επιχείρησε να αναδείξει τη διαχρονική σύγκρουση ανάμεσα στη δύναμη και στο δίκαιο στις διεθνείς σχέσεις.
Ολοκληρώνοντας την ανάλυσή του, ο Κώστας Μαρδάς προειδοποίησε ότι, παρά τις δημόσιες διακηρύξεις περί ειρήνης, η πιθανότητα ενός περιορισμένου στρατιωτικού επεισοδίου στο Αιγαίο δεν μπορεί να αποκλειστεί.
Αναφέρθηκε στη στρατηγική των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και στις δημόσιες τοποθετήσεις στρατιωτικών αξιωματούχων σχετικά με την αντιμετώπιση ενδεχόμενης τουρκικής επίθεσης.
Όπως σημείωσε, η στρατιωτική προετοιμασία και των δύο χωρών συνεχίζεται, παράλληλα με τις διπλωματικές προσπάθειες αποκλιμάκωσης.
Η βασική επισήμανση του δημοσιογράφου ήταν ότι η διατήρηση της ειρήνης αποτελεί ασφαλώς θετική εξέλιξη, ωστόσο δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι εξυπηρετεί στον ίδιο βαθμό τα συμφέροντα όλων των εμπλεκόμενων πλευρών.
Σύμφωνα με τον Κώστα Μαρδά, η Ελλάδα οφείλει να ενισχύσει την αμυντική της αυτονομία, να περιορίσει τη στρατιωτική και τεχνολογική εξάρτησή της και να διατηρεί ενεργή τη διεκδίκηση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων.
Το κεντρικό συμπέρασμα της παρέμβασής του συνοψίζεται στη χαρακτηριστική του θέση ότι η αμερικανική προστασία συμβάλλει μεν στην αποτροπή ενός ελληνοτουρκικού πολέμου, αλλά συνοδεύεται από ένα τίμημα που η ελληνική πλευρά θα πρέπει να συνυπολογίζει στον μακροπρόθεσμο στρατηγικό της σχεδιασμό.
