Κύριε Διευθυντά,
Πρόσφατη Κυριακάτικη «Κ» [29.3.26] αναφέρεται εκτενώς στο πολυεπίπεδο πρόγραμμα πολιτιστικών ανταλλαγών Κίνας και Ελλάδας πού ήδη διανύει την τέταρτη δεκαετία, εξ αρχής με πρωτοβουλία και επιδεικτική πρωτοκαθεδρία τής Κίνας. Η πανεπιστημιακή βάση δημιουργήθηκε στο Ινστιτούτο Αρχαίων Πολιτισμών τού Πανεπιστημίου τής Β.Α. Κίνας. Η επέκταση και το ενδιαφέρον έφτασαν σέ λίγα χρόνια στα κορυφαία πανεπιστήμια των Η.Π.Α. και τού Η.Β. (ξεχωρίζουν Πρίνστον, Κολόμπια, Κέμπριτζ και Κίνγκς Κόλετζ Λονδίνου) αλλά και στα πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλονίκης με έμφαση στην εκμάθηση τής ελληνικής γλώσσας και την εξοικείωση με την ελληνική αρχαιολογία και μουσειακή τεχνογνωσία. Όπως διαπιστώνουν εξέχοντες ακαδημαϊκοί κλασικών σπουδών, η μελέτη, έρευνα και συγγραφή (κατά κανόνα στην αγγλική γλώσσα) διατριβών Κινέζων φοιτητών διακρίνονται για το υψηλό τους επίπεδο, την θεματική τους πρωτοτυπία και την σέ βάθος ενασχόληση με ελληνο-κινεζικές ιστορικές και πολιτιστικές σχέσεις.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η «μεταφορά» ελληνικών κλασικών σπουδών στην κραταιά Κίνα γίνεται με οργάνωση και μέθοδο, και με σκοπό να εξυπηρετήσει και προάγει πολιτικούς, κοινωνικούς και πολιτιστικούς σκοπούς. Όπως παρατηρεί σέ άρθρο του ο καθηγητής τού Κέμπριτζ Τιμ Γουίτμαρς, για τούς Κινέζους «κλασικές σπουδές» αναφέρονται στον δικό τους αρχαίο πολιτισμό και την επιβεβαίωση τής συνέχισής του μέχρι σήμερα. Κατά την κινεζική αντίληψη, ο πολυπρόσωπος αρχαίος ελληνικός πολιτισμός επέλεξε την καταστροφή του με πολέμους και αντιπαλότητες, διαφορετικά συστήματα πολιτειακής διοίκησης, εκστρατείες και αποικιοκρατίες πού κατασπατάλησαν τον δυναμισμό του. Αντιθέτως, η κινεζική επικράτεια κατόρθωσε να συντηρήσει κεντρικές διοικήσεις και Κομφουκιανές ιδεολογίες στην πλειονότητα τής γεωγραφικής τής έκτασης. Περιβαλλόμενη από την αχανή Σιβηρία, τά απόρθητα Ιμαλάϊα καί τον ατέρμονα Ειρηνικό ωκεανό η γεωγραφία των κινεζικών φυλών και εθνοτήτων έχει διατηρήσει από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα έναν ενωτικό πυρήνα κομφουκιανής θρησκείας, ηθών και εθίμων, παραδοσιακής υπομονής και υποτέλειας με σκοπό την επιβίωση, βασισμένη στην κατανόηση τού χρόνου σάν αναγκαίας διάρκειας χωρίς αρχή και τέλος. Με απλά λόγια, οι Κινέζοι δεν διαπραγματεύονται την αιωνιότητα πού διαβιούν, ενώ οι Ελληνες διαπραγματεύονται τη ζωή και τον θάνατο επιδιώκοντας την αιωνιότητα.
Στό International Hellenic Prize [IHP], δημιούργημα τής ελληνικής κοινότητας τού Λονδίνου από το 1992, υποβλήθηκαν βιβλία Κινέζων συγγραφέων με θέματα σχετικά με την αρχαία ελληνική ιστορία και κοινωνία για πρώτη φορά το 2015. Στη διάρκεια τής δεκαετίας 2015-2025 η κριτική επιτροπή τού Βραβείου ξεχώρισε για δεύτερη ανάγνωση ελάχιστες μελέτες κινέζων συγγραφέων, αποκλειστικά με θέματα κοινωνικών αναταραχών και πολιτικών-φιλοσοφικών αντεγκλήσεων μεταξύ πολιτών-μετοίκων-μεταναστών. Σημειώστε ότι το ετήσιο διεθνές IHP δέχεται βιβλία μόνον σέ πρώτη έκδοση στην αγγλική γλώσσα. Φετινή νικήτρια τού Βραβείου αναδείχτηκε η γνωστή κλασική ιστορικός και φιλόλογος Ηντιθ Χώλ με θέμα την αρχαία τραγωδία.
Στη διάρκεια τών τελευταίων ετών η κριτική επιτροπή τού IHP παρατηρεί σταθερή αύξηση τού ενδιαφέροντος Κινέζων μελετητών για την αρχαία Ελλάδα, από την προκλασική μέχρι και την ελληνιστική περίοδο. Δεν μπορέσαμε να διαπιστώσουμε εάν τά βιβλία πού μας υποβλήθηκαν μεταφράστηκαν στην κινεζική γλώσσα ή αν το κοινό τους περιορίζεται σέ αγγλόφωνους αναγνώστες. Ενδιαφέρον ερώτημα για όλους είναι αν η αρχαία ελληνική ιστορία διδάσκεται στην δευτεροβάθμια κινεζική εκπαίδευση και με βάση ποια εγχειρίδια. Πώς διαβάζουν οι Κινέζοι αναγνώστες τον Πλάτωνα; Πώς συγκρίνουν τον Κομφούκιο [551-479] με τον Σωκράτη [469-399]; Πώς θα αντιδράσουν σάν θεατρικό κοινό στην παράσταση τής «Λυσικράτης» πού σκηνοθετεί σέ λίγες μέρες η Κατερίνα Ευαγγελάτου στην Σαγκάη με Κινέζους ηθοποιούς;
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όσο γνωριζόμαστε καλύτερα τόσο αγαπιόμαστε περισσότερο. Όπως δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι πολιτισμοί μας θα παραμείνουν για πάντοτε τελείως διαφορετικοί, δυσεξήγητοι, δυσνόητοι, ίσως κατά καιρούς απαξιωτικοί μεταξύ τους. Δύο παράλληλες πρωτοβουλίες καθορίζουν τον ορίζοντα των ελληνο-κινεζικών πολιτιστικών σχέσεων σήμερα: η ίδρυση τής Κινεζικής Σχολής Κλασικών Σπουδών πού εγκρίθηκε μόλις πρό ολίγων εβδομάδων από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, καί το Κέντρο Νεοελληνικού Πολιτισμού στο Πανεπιστήμιο τής Σαγκάης πού λειτουργεί πλέον πλήρως, γενναιόδωρα εξοπλισμένο από το Ιδρυμα «Μαριλένα Λασκαρίδη», επικεντρωμένο στη μελέτη τής γλώσσας, ιστορίας και λογοτεχνίας μας.
Με εκτίμηση,
Μιχάλης Μόσχος
Director, The International Hellenic Prize
(London-Athens-New York)
Καθημερινή 8/4/26