Αρκετές φορές σε συζητήσεις βρέθηκα σε αμηχανία ή αν θέλετε σε “δύσκολη” θέση όταν έπρεπε να απαντήσω στην άποψη συνομιλητών ότι αυτά που λέω “είναι φιλοσοφίες”, προφανώς γιατί ήταν...άχρηστα αφού δεν μπορούσαν να κατανοηθούν!
Είναι γνωστό πως κάθε άνθρωπος εκφράζεται με λέξεις οι οποίες εμπεριέχουν το νόημα που δίδεται απ’ αυτόν που τις ερμηνεύει. Αυτό, εκτιμώ, πως συμβαίνει γιατί -εκ των πραγμάτων- υπάρχει ασυμβατότητα στον κόσμο των ιδεών των ανθρώπων. Με απλά λόγια ο καθένας έχει τη δυνατότητα να δώσει το νόημα που ο ίδιος επιθυμεί για να περιγράψει ή να χαρακτηρίσει λέξεις, αγνοώντας τα “γλωσσικά παιχνίδια” που ενδεχομένως δημιουργούν παρανοήσεις και μύθους. Για παράδειγμα να πούμε πως η λέξη “καλός” δεν αντιστοιχεί πλήρως ή δεν έχει την ίδια έννοια όταν τη χρησιμοποιήσουμε στις φράσεις: “αυτός είναι καλός άνθρωπος”, “αυτός είναι καλός ποδοσφαιριστής”, “καλός στρατιώτης” ή “καλός θεός”.
Η αδυναμία τής γλώσσας να αντιστοιχήσει ή αν θέλετε να εκφράσει πλήρως (με ακρίβεια) λέξεις του κόσμου των ιδεών στον κόσμο των γεγονότων, δημιουργεί μύθους και αμφισβητήσιμες “πραγματικότητες”. Δηλαδή βλέπουμε τα πράγματα όπως τα αντιλαμβανόμαστε και όχι όπως είναι. Έτσι, στη γλώσσα ή στη χρήση τής γλώσσας δεν χρησιμοποιείται αυθεντική η γλωσσική ερμηνεία ως η πραγματική ερμηνεία, αλλά με την παρέμβαση τού ανθρώπου ερμηνεύεται ως τέτοια. Κάθε λέξη γίνεται έννοια μόλις χρησιμοποιηθεί· δηλ. μέσω της χρήσης της και όχι ως πρωτογενές και μοναδικό αρχέτυπο*.
Οι “παραμορφωτικοί φακοί” μέσα από τους οποίους μπορεί ο καθένας να βλέπει τα πράγματα, ρυθμίζουν τη συμπεριφορά μας και ποικίλουν σε κάθε εποχή ανάλογα με τις κυρίαρχες πεποιθήσεις. (Κάθε ανάλυση επ’ αυτού δεν είναι της παρούσης καθώς θα χρειάζονταν ιδιαίτερη μελέτη). Η φιλοσοφία δεν μιλάει με βεβαιότητες, αλλά ούτε και απαξιώνει “βεβαιότητες”. Φαίνεται λοιπόν, πως η φιλοσοφία δεν λύνει προβλήματα, εντούτοις, με βάση αυτήν και το εννοιολογικό περιεχόμενο που θα της δώσει ο ίδιος ο άνθρωπος θα εξαρτηθεί η πορεία του… γνωρίζοντας ωστόσο πως το καλό και το κακό υπάρχουν μόνο μέσα του και όχι έξω από αυτόν.
Θα πρέπει να πούμε, πως αρχικά ο άνθρωπος ήρθε σε επαφή με την “αλήθεια” υπό το πρίσμα τής “πραγματικότητας” που του υποδείκνυε η φύση, ο θεός, οι κατεστημένες απόψεις, άλλοτε μέσα από την αυθεντία τής επιστήμης ή τη δύναμη της γνώσης. Όλοι αυτοί οι “φακοί” μέσα από τους οποίους οι άνθρωποι θεωρούν πως βλέπουν την αλήθεια, δεν είναι τίποτε άλλο παρά εγκατεστημένες ιδέες που προέρχονται από θεωρίες τού μακρινού ή του κοντινού παρελθόντος. Οι ιδέες** αυτές οδηγούν τους ανθρώπους σε νόμους, κανόνες και συμπεριφορές με τις οποίες δρουν, πολιτεύονται, φανατίζονται, πολλές φορές κάνουν πολέμους, αντιστέκονται, διαφωνούν, επαναστατούν, δημιουργούν τέχνη αλλά και οδηγούνται σε ανακαλύψεις μέσω των επιστημών. Τελικά οι ιδέες είναι αυτές που παράγουν τα γεγονότα.
Οι φιλοσοφικές θεωρίες λοιπόν είναι αυτές που φτιάχνουν τις αρχές και τις πεποιθήσεις μας δίνοντας νόημα στις πράξεις μας, αφού καθορίζουν τις επιλογές μας μέσω των αποσταγμάτων των θεωριών του παρελθόντος, οι οποίες μας προσφέρουν πολύτιμες πληροφορίες σε μιά εσαεί πορεία προς την ωριμότητα.
Μη ξεχνάμε, πως η φιλοσοφία θεωρείται η μητέρα των επιστημών, καθώς αυτή μας ανοίγει νέους δρόμους στην αναζήτηση της ουσίας των πραγμάτων, δίνοντας μας νέες δυνατότητες στην ανακάλυψη - ανάλυση τής πραγματικότητας.
Κάθε γνήσια φιλοσοφική προσπάθεια είναι πορεία προς την αυτογνωσία. Έτσι το φιλοσόφως ζῆν συνιστά προσπάθεια μέσω της αναζήτησης τής αληθείας καταλήγοντας στο ορθώς “ζῆν”. Με τη φιλοσοφία ανιχνεύουμε απαντήσεις στα μεγάλα ερωτήματα τής ζωής· και όπως αναφέρεται στα Θεολογούμενα της αριθμητικής “φιλοσοφία ἐστίν σοφίας ὄρεξις, σοφία δέ ἐπιστήμη τῆς ἐν τοῖς οὖσιν ἀληθείας” [εκδ. Ιδεοθέατρον 1998].
Ωστόσο, αυτό που έχει μεγαλύτερη αξία, δεν είναι να μάθουμε τι είναι φιλοσοφία ή τι είπε ο κάθε φιλόσοφος, αλλά να μάθουμε εμείς να φιλοσοφούμε, να θέτουμε ερωτήματα για όλα, αλλά και να ψάχνουμε απαντήσεις στα ερωτήματα τής ζωής μέσα από τη ρευστότητα ακόμη και των “επιστημονικών δεδομένων” και τη χρήση τους από τους ανθρώπους, στη βάση τού ανταγωνιστικού πνεύματος της κοινωνίας η οποία -δυστυχώς- ξοδεύει την ενεργητικότητα τού ανθρώπου στο κυνήγι των υλικών αγαθών μέσα από τη δημιουργία συνεχώς αυξανόμενων περιττών αναγκών, που φτιάχνουν μια μεθοδευμένη ανισορροπία σε ένα περιβάλλον που κυριαρχείται από το ψέμα και την υποκρισία.
Χωρίς φιλοσοφία θα παραμέναμε εγκλωβισμένοι να κοιτάμε τη ζωή μας μέσα από παραμορφωτικούς φακούς του παρελθόντος, που στηρίζονται όχι μόνο σε στοιχειωμένες θεωρίες, αλλά και αναπαλαιώσεις των θεωριών αυτών. Ο κόσμος των γεγονότων είναι αυτός που θα μας βοηθήσει να βγούμε από τους μύθους που συντηρούν τις ψευδαισθήσεις και τους μύθους που καθορίζουν τις επιλογές μας. Παρόλα αυτά χωρίς τη φιλοσοφία, τα είδωλα, οι θεοί, οι θρησκείες, τα έθνη, οι πολιτισμοί, οι αξίες, ακόμα και οι επιστήμες θα παραμένουν οι παράγοντες που θα εγκλωβίζουν τον άνθρωπο σε συμφέροντα, ακόμα και σε συνωμοσιολογίες που θα τον οδηγούν σε παρερμηνείες, σε πλαστές ασφάλειες, τύψεις και συνειδησιακά άλλοθι.
Χωρίς φιλοσοφία, όχι μόνο όλα θα παραμένουν τα ίδια, αλλά θα παραμένουν αναπάντητα ή θα ξεχαστούν και τα χιλιάδες ερωτήματα και οι απορίες του ανθρώπου. Γι αυτό θα πρέπει προσπαθώντας να ερμηνεύσουμε τι είναι αλήθεια αλλά και πού βρίσκεται η αλήθεια, να αποφεύγουμε τα εικονικά κατασκευάσματα τού νου μας, ή τις αρχές και τις “πεποιθήσεις” που δημιούργησαν άλλοι για ‘μας.
Να προσπαθήσουμε να νοηματοδοτήσουμε τη ζωή μας με νέες ιδέες, ακόμα και νέες φιλοσοφίες, που όμως θα είναι δικές μας αφού θα προέρχονται από τον δικό μας κόσμο των γεγονότων, που θα προέλθει από την εννόηση, ακόμα και την αναθεώρηση τής δόξας (δηλ. της εκτίμησης ή του θαυμασμού σε άλλους), δίδοντας νόημα στην ανθρώπινη πορεία. Έτσι, ο άνθρωπος ως συμμέτοχος τού πνεύματος και της δημιουργίας, είναι αυτός που μέσω της λογικής έκφρασης θα δώσει μορφή στο χάος και στην τυχαιότητα, και κατ’ επέκταση νόημα στη ζωή του, υπερβαίνοντας τούς μεταφυσικούς περιορισμούς και τις αμετάθετες αφετηρίες· καθότι η αλήθεια βρίσκεται στη συνεχή ροή ενώ η σταθερότητα είναι μία επινόηση κοινωνικά ψευδής.
Καταλήγοντας επί του προκειμένου να συμπληρώσουμε, πως στη σημερινή δύσκολη περίοδο που περνάει όλος ο πλανήτης με την πανδημία και όχι μόνο, είναι ευκαιρία να αναρωτηθούμε πού πηγαίνουμε, ποιός είναι ο σκοπός της ζωής μας, ποιές είναι οι αξίες μας, τι πρέπει ν’ αλλάξουμε... στηριζόμενοι στη δημιουργική σκέψη, γνωρίζοντας πως φιλοσοφία δεν σημαίνει βεβαιότητα, αλλά τρόπος για την κατανόηση τού γίγνεσθαι πέραν από την ”πραγματικότητα” του φαίνεσθαι.
Έτσι, εκτιμώ, πως μπορούμε να χαράξουμε μια νέα πορεία πέραν από το άκρατο κυνήγι τού πλουτισμού τών τετριμμένων και της αλληλοεξόντωσης, να στοχαστούμε πάνω στα δεδομένα, και προάγοντας τη σκέψη, να πάμε πέρα από τα απολιθώματα τής φιλοσοφίας των “άλλων”...και αφού κατανοήσουμε το “γιατί” των κοινωνικών αντιφάσεων, τότε θα συμβάλουμε θετικά στο δρόμο τής ανθρώπινης ευτυχίας, που όμως θα είναι δική μας δημιουργία μακριά από θέσφατα που δημιουργούν σύγχυση ακόμα και δογματική αντιμετώπιση στην πορεία του ανθρώπου προς μια καλύτερη ζωή.
* Σύμφωνα με τον Επίκουρο, η γλώσσα “καθ’ αυτή” δεν συγκροτεί συστατικό στοιχείο κατανόησης και ερμηνείας τού κόσμου, αλλά απλώς χρησιμοποιείται ως μέσο έκφρασης τών εννοιών που πηγάζουν από εσωτερικά αισθήματα βλ. το Mondus Vivendi του Φιλοσόφου Επίκουρου και ο Παιδαγωγικός του Ρόλος [διαδίκτυο] (Άρθρο – Μελέτη των Πανεπιστημιακών: Βασιλική Ζαχαροπούλου, Γ. Ζαχαροπούλου, Πάνος Ηλιόπουλος).
** Αν και σκοπός της επιστήμης δεν είναι να εξετάζει ιδέες αλλά κάτι το συγκεκριμένο μή αντιληπτό μέσω των αισθήσεων, εντούτοις αυτές (οι ιδέες) προάγουν και την επιστήμη, αφού μέσω της έρευνας οδηγούν σε νέες ανακαλύψεις.