Οι παθήσεις του προστάτη αδένα είναι η καλοήθης υπερπλασία του προστάτη, ο καρκίνος του προστάτη και οι προστατίτιδες.
Ο καρκίνος του προστάτη είναι ο συχνότερος καρκίνος στον άνδρα και η δεύτερη αιτία θανάτου από νεοπλασματική νόσο μετά τον καρκίνο του πνεύμονα. Ετησίως νοσούν στην Ελλάδα περίπου 4.000 άνδρες από καρκίνο του προστάτη και πεθαίνουν περίπου 1.300 από τις επακόλουθες νοσογόνους καταστάσεις του. Η πρόοδος των θεραπειών και η σχετικά βραδεία πορεία εξέλιξης του καρκίνου τον κάνουν να διαγιγνώσκεται συχνά έγκαιρα ώστε οι πάσχοντες να μπορούν να ζήσουν πολλά χρόνια μετά την διάγνωση.
Στα αρχικά στάδια, ενδεχομένως να μην υπάρχει κανένα σύμπτωμα. Αργότερα, ωστόσο τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν:
• Συχνουρία, ιδιαίτερα τη νύχτα
• Δυσκολία στην έναρξη ή τη διακοπή της ούρησης
• Αδύνατη ή διακεκομμένη ροή των ούρων
• Πόνος, αίσθημα καύσης κατά την ούρηση ή την εκσπερμάτωση
• Αίμα στα ούρα ή το σπέρμα
Στην περίπτωση του προχωρημένου καρκίνος βέβαια, μπορεί να υπάρχει έντονος πόνος χαμηλά στην πλάτη, τους γοφούς ή τους μηρούς.
Τα συμπτώματα ενός ασθενούς με καρκίνο του προστάτη, ορισμένες φορές δεν διαφέρουν από ενός με καλοήθη υπερτροφία του προστάτη , και μόνο ο ουρολόγος μπορεί να κάνει την διαφορετική διάγνωση.
Ο μέσος όρος ηλικίας των ανδρών στους οποίους έχει διαγνωστεί η ασθένεια έχει υπολογιστεί στα 70 χρόνια. Σπάνια εμφανίζεται σε άνδρες κάτω των 45 ετών, επομένως η ηλικία από την οποία θα πρέπει να ξεκινάει ο συχνός προληπτικός έλεγχος είναι από 50 ως 75 ετών.
Η πρόληψη βασίζεται σε μία απλή εξέταση αίματος, που μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό του καρκίνου του προστάτη σε πρώιμο στάδιο. Η εξέταση αυτή μετρά την ποσότητα του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA) στο αίμα. Το PSA είναι μια πρωτεΐνη του προστάτη που εμφανίζεται σε μικρές ποσότητες στο αίμα των αντρών απολύτως φυσιολογικά
Σε ηλικίες κάτω των 50 ετών, δεν χρειάζεται, αφού ο καρκίνος του προστάτη είναι σπάνιος σε νεότερους άντρες. Μόνο εάν κάποιος συγγενής πρώτου βαθμού (πατέρας, αδελφός ή τα αδέλφια των γονέων) έχει διαγνωστεί με καρκίνο προστάτη, η εξέταση του PSA έχει νόημα σε ηλικία 40-50 ετών. Ο έλεγχος πρέπει να γίνεται ανεξάρτητα από συμπτώματα, καθότι, όπως αναφέρθηκε, ο καρκίνος αναπτύσσεται συνήθως αργά, χωρίς να προκαλεί συμπτώματα που οδηγούν στον γιατρό.
Ωστόσο, πάνω από την ηλικία των 50 ετών, περίπου 2 στους 10 άντρες (20%) έχουν αυξημένη τιμή PSA. Τα αυξημένα επίπεδα μπορεί να οφείλονται στον προστατικό καρκίνο, αλλά μπορεί επίσης να σχετίζονται με καλοήθη υπερτροφία προστάτη ή ακόμη και με ουρολοίμωξη ή φλεγμονή του προστάτη (προστατίτιδα). Για τον λόγο αυτόν, πρόσθετες εξετάσεις και ιδιαίτερα η δακτυλική εξέταση του προστάτη από τον Ουρολόγο είναι πάντα απαραίτητες.
Το 80% σχεδόν όλων των καρκίνων του προστάτη διαγιγνώσκονται όταν είναι περιορισμένοι ή εντοπισμένοι στην περιοχή του προστάτη. Ασθενείς των οποίων ο καρκίνος διαγιγνώσκεται σε αυτό το πρώιμο στάδιο έχουν ποσοστό πενταετούς επιβίωσης σχεδόν 100%.
Τα ποσοστά επιβίωσης, για όλα τα στάδια του καρκίνου του προστάτη, έχουν αυξηθεί από 67% στο 92% τα τελευταία 20 χρόνια, σύμφωνα με τα στοιχεία της Αμερικανικής Εταιρείας Καρκίνου, κυρίως επειδή σήμερα περισσότεροι άνδρες διαγιγνώσκονται σε πρωιμότερα στάδια απ’ ότι παλιότερα.
Εάν τα αποτελέσματα των αρχικών εξετάσεων είναι ύποπτα για καρκίνο του προστάτη (αυξημένα επίπεδα PSA ή παθολογική δακτυλική εξέταση) τότε ενδείκνυται η διενέργεια βιοψίας του προστάτη. Κατά την διάρκεια της βιοψίας λαμβάνονται μικρά δείγματα ιστού και εξετάζονται παθολογοανατομικά για την πιθανή παρουσία καρκίνου του προστάτη
Η έγκαιρη διάγνωση όμως είναι εφικτή, αρκεί κάθε άντρας να ευαισθητοποιηθεί γι’ αυτό. Και αυτό, γιατί η πάθηση δεν δίνει κανένα σύμπτωμα στα αρχικά στάδια, όπου η νόσος είναι αντιμετωπίσιμη. Έτσι, η διάγνωση γίνεται μόνο με τον ετήσιο προληπτικό έλεγχο.
Οι πιο συχνές μορφές θεραπείας για εντοπισμένο καρκίνο του προστάτη είναι:
- Ενεργητική παρακολούθηση/επιτήρηση
- Χειρουργική (ριζική προστατεκτομή)
- Ακτινοθεραπεία (βραχυθεραπεία και εξωτερική
Ενεργός παρακολούθηση συνεπάγεται τακτικό έλεγχο (για παράδειγμα κάθε 3 με 6 μήνες), αφού ο καρκίνος του προστάτη είναι πάθηση που εξελίσσεται αργά. Η παρακολούθηση συνιστάται σε ασθενείς συνήθως μεγάλης ηλικίας με ένα μικρό όγκο που δεν είναι πολύ επιθετικός ή σε ασθενείς με μικρό προσδόκιμο επιβίωσης εξαιτίας άλλων σοβαρών προβλημάτων υγείας.
Η ριζική προστατεκτομή μπορεί να γίνει σήμερα είτε ανοικτά (με τομή) είτε ενδοσκοπικά (λαπαροσκοπικά ή ρομποτικά). Το ογκολογικό αποτέλεσμα είναι ίδιο, αλλά οι ενδοσκοπικές μέθοδοι υπερτερούν λόγω μικρότερης νοσηλείας. Κατά τη διάρκεια της ριζικής προστατεκτομής, το σύνολο του προστάτη θα πρέπει να αφαιρεθεί, μαζί με τις σπερματοδόχους κύστεις (ο καρκίνος μπορεί να επεκτείνεται σε αυτές). Σε κάποιες περιπτώσεις, είναι απαραίτητο να αφαιρεθούν και οι λεμφαδένες (λεμφαδενεκτομή).
Η ακτινοθεραπεία στοχεύει στη θανάτωση των καρκινικών κυττάρων και διακρίνεται στην εξωτερική ακτινοβολία και στη βραχυθεραπεία. Πολλές φορές, τα 2 αυτά είδη ακτινοβολιών χρησιμοποιούνται συνδυαστικά.
Οι θεραπευτικές επιλογές για τον προχωρημένο (μη εντοπισμένο καρκίνο του προστάτη) είναι η ορμονοθεραπεία και η χημειοθεραπεία.
Κάθε άνδρας από 50 ετών και πάνω θα πρέπει να κάνει έλεγχο του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA) καθώς και δακτυλική εξέταση τουλάχιστον μία φορά το χρόνο, εκτός αν υπάρχουν λόγοι ωστε αυτό να γίνει νωρίτερα. Η έγκαιρη διάγνωση δείχνει ότι τα ποσοστά επιβίωσης του εντοπισμένου καρκίνου του προστάτη στην πενταετία αγγίζουν το 100%.
Δρ. Ιωάννης Κ. Γκιάλας
Διευθυντής ΕΣΥ, Ουρολογική Κλινική ΓΝΑ Γ.Γεννηματάς
Γενικός Γραμματέας Δ.Σ. Ελληνικής Ουρολογικής Εταιρείας