Η λέξη «μπάνιο» αναφέρεται ως αντιδάνειο από τo ιταλικό bagno που μας έρχεται από το λατινικό balneum. Και τα δύο προέρχονται από το α.ε βαλανείον. Η λέξη αναφέρεται στα δημόσια λουτρά∙ και την ερμηνεύει εκτός από τον Πλάτωνα και ο Αριστοφάνης που μας λέει για κάποιον βρωμιάρει ότι οὐδέποτε εἰς βαλανείου ἧλθεν λουσόμενος. Με τη λέξη «βαλανείον» εννοούσαν το δημόσιο λουτρό όπου οι λουόμενοι κατά την διάρκεια του λουτρού ᾖδον τάς βαλανείων ὠδάς*. Ο Λουτρών: παρά το λούω**, το λούον∙ «οὔ γάρ αὐτοί καθαίρομεν τό ὓδωρ, ἀλλά καθαιρόμεθα». Δηλ. δεν καθαρίζουμε εμείς το νερό, αλλά καθαριζόμαστε. Το Ε.Μ διαβάζουμε ακόμα «τήν ἐκ τῶν βαλάνων τῶν καιομένων διά τήν θέρμανσιν τοῦ ὓδατος». Βαλανεύς λεγόταν αυτός που ετοίμαζε το νερό του βαλανείου. Να σημειώσουμε σχετικά πως, Λουτρών λέγεται το ιδιωτικό λουτρό δηλ. το δωμάτιο προς λοῦσιν∙ και ότι λουτρά είναι τα «εἰς λύσιν ἂγοντα τῆς ἀκαθαρσίας». Στον Όμηρο βλέπουμε τη λέξη και ως λοετρόν. Αυτή αναφέρεται σε πολλά αρχαία κείμενα∙ όπως στον Ορφικό Ύμνο «Εἰς Λουτρά τῆς Παλλάδος» (στ. 1-19) «μή μύρα, λωτροχόοι, τά Παλλάδι, μηδ’ ἀλαβάστρως…», «Τἀθάνᾳ τό λοετρόν ἂγων καλόν» (στ. 51).
Ο λουτήρ λέγεται και λουτήριον που έχει σχέση με την επίσης Ομηρική λέξη «ἀσάμυνθος»*** που κατά το (Ε.Μ) μυνήθει δηλ. ελαττώνει, αφαιρεί το κακώς έχειν, την πολύ βρωμιά του σώματος. Επιπλέον, αφού λουστούν αλείφουν το σώμα τους με μυρωδιές και λάδι, και τότε μόνο παρακάθηνται στο δείπνο. Γιατί όπως μας επιβεβαιώνει και ο Αριστοτέλης**** «Ἀπρεπές ἣκειν εἰς τό συμπόσιον σύν ἱδρῶτι πολλῷ καί κονιορτῷ». Και ο ίδιος ο Όμηρος (Οδυσ. θ 449) μάς λέει: «…λούσασθαι ἀνώγει ἐς ‘ρ’ ἀσάμινθον βάνθ’…θερμά λοετρ’…θαμίζειν» δηλ. να λουσθεί τού είπε σε λουτήρα μπαίνοντας…σε θερμό λουτρό να πηγαίνει συχνά.
Στον Όμηρο Ιλ. Κ στ. 576-7 διαβάζουμε: «ἒς ῥ’ ἀσαμίνθους βάντες ἐϋξέστας λούσαντο, τῶ δέ λοεσσαμένω καί ἀλειψαμένω λίπ’ ἐλαίῳ…»*****. δηλ. σε λεκάνες (λοετροχόους) μπήκαν καλόξυστες και λούσθηκαν, κι αυτοί λουσμένοι και αλειμμένοι με λίπος ελαίου… Το ρ. λούω σημαίνει πλένω ολόκληρο το σώμα και είναι συγγενές με το ρ. λύω δηλ. χαλαρώνω. Είναι δηλ. λύσις της ακαθαρσίας, γι’ αυτό και το λύμα σημαίνει βρωμιά, ακαθαρσία, ρύπος. Ο Ησύχιος αναφέρει ως λούτριον∙ «τό ‘ρυπαρόν ὓδωρ καί λελουμένον, ἧγουν ἀπόνιμμα» σχετ. λ. από-π-λυμα.
Τέλος να πούμε πως σήμερα έχουμε σχετικά με το μπάνιο λέξεις νεολογισμούς όπως: μπανίζω, μπανιστήρι, μπανιστηριτζής, μπάνικο(ς), μπανιερό. Οι λέξεις αυτές αναφέρονται στη συνήθεια που είχαν παλαιότερα, όπως και σήμερα, οι άντρες όχι μόνο να βλέπουν και να θαυμάζουν, εκτός από τις νεαρές γυναίκες όταν κάνουν μπάνιο, αλλά και κάθε άξιον θέασης αντικείμενο.
Όμως, ας σταματήσουμε προς το παρόν στην πλούσια, σημαντική όσο και διαχρονική ελληνική λέξη που μέχρι και σήμερα όχι μόνο αναβαθμίζει, αλλά αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο στην ανθρώπινη κοινωνία.
Πρόσθετες διευκρινιστικές σημειώσεις
*…Όπως γινόταν μέχρι πριν λίγα χρόνια, όταν οι λουόμενοι κατά την διάρκεια του λουτρού σε δημόσια λουτρά τραγουδούσαν…
** βλ. Ηροδότου Ιστοριών βιβλ. Γ΄ «Θάλεια» σελ. 300§124 «λοῦσθαι ὑπό τοῦ Διός» δηλ. λουσμένος από τη βροχή τού Ουρανού.
Ο Λούσιος ποταμός της Πελοποννήσου πήρε το όνομα αυτό γιατί κατά την μυθολογία στα νερά του λούστηκε ο Δίας.
*** Η λέξη ασάμινθος γράφεται και ως ασάμυνθος ετυμολογείται δε από του μινύθειν = ἐλαττοῦσθαι καθαρίζει –ἐλαττώνει τήν ἂσιν δηλ. την σκόνη, τη βρωμιά ρ. μινύθω = σμικρύνω, ελαττώνω, λιγοστεύω, αδυνατίζω. Σχετ. λ. μίνι, μινιόν ακόμα και μιναρές! (τουρκ. minare) που είναι λεπτή κατασκευή η οποία- αίρεται - σηκώνεται προς τα πάνω. Επιπλέον, μινιατούρα, μίνιμουμ λατιν. minimum, μινυρίζω∙ κλαίω με σιγανή φωνή, κλαψουρίζω. μινόρε∙ ο χαμηλότερος μουσικός τόνος καθώς και το μινούτο δηλ. το λεπτό της ώρας.
Στην ίδια κατηγορία βρίσκεται και η λέξη «μινυνθάνδιος» η οποία αναφέρεται στα σχόλια του Ομήρου (βλ. σχετ. διαδίκτυο) ὡς ἡ ἐπ’ ὀλίγον ζωή (εδώ επί της γης) (ολίγον + ενθάδε). Καθώς και οι λέξεις μινυανθής∙ ὁ ἐπί βραχύν χρόνον ἀνθῶν, θάλλων. και η μινυώριος (μίνυ + ώρα) που σημαίνει μικρή διάρκεια ζωής.
**** βλ. Αθηναίου Δειπνοσοφισταί Τ1 LIPSIAE 1834 σελ. 335 (διαδίκτυο)
***** Επειδή ο Όμηρος γνωρίζει τη φύση του μύρου, δεν παρουσιάζει τους ήρωές του να αλείφονται με μύρα, εκτός από τον Πάρι, για τον οποίο λέει ότι με τα μύρα «κάλλει στίλβων» δηλ. έλαμπε από ομορφιά όπως και η Αφροδίτη, η οποία με τα καλλυντικά κάνει τα πρόσωπα να λάμπουν. Ωστόσο στον Όμηρο γνωρίζουν ότι τα λουτρά, όπως και τα θαλασσινά μπάνια, θεραπεύουν κάθε είδους κόπους, δηλ. ξεκουράζουν και ανακουφίζουν, θεωρώντας το λουτρό ως μέσο χαλάρωσης και κατάλληλο φάρμακο για τα νεύρα. «ἴσασι δέ και λουτρά ἂκη πόνων παντοῖα, κόπον μέν θαλάττῃ λύοντες…». Επίσης εμφανίζονται ακόμα, κόρες όπως και γυναίκες να λούζουν τους ξένους. «Ποιεῖ δέ Ὃμηρος καί τάς κόρας καί τάς γυναῖκας λουούσας τούς ξένους, ὡς οὔτε φλεγμονήν οὔτε ἀκρασίαν τῶν εὖ βεβιωκότων καί σωφρόνως ἀπτομένας». Βλ. Αθ. Ναυκρατίτου Δειπνοσοφισταί ΤΑ΄ «Περί τοῦ τῶν ἡρώων καθ’ Ὃμηρον βίου».
Να σημειώσουμε, πως αυτό φανερώνει ότι την εποχή αυτή δεν ήξεραν από ερεθισμούς ούτε και σαρκικές εξάψεις, αλλά άγγιζαν με κοσμιότητα και ευπρέπεια ανθρώπους που ζούσαν σωφρόνως και καλώς. Έτσι αν και δεν μπορούμε να μιλήσουμε για απελευθέρωση των ηθών, εν τούτοις ο Πλάτων στους «Νόμους» όπως και ο Αριστοτέλης, αναφέρονται σε διατάξεις πολιτεύματος κοινογαμίας προς εξυπηρέτησιν ευρυτέρων κοινωνικών σκοπών .