Κύριε Διευθυντά,
Η πρώτη σελίδα των New York Times (φ. 18/9/26) αναφέρεται στη χρήση τής τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) από μαθητές και φοιτητές και διαπιστώνει ότι η χρήση της δημιουργεί «γνωστική υποχώρηση» (cognitive surrender) – δηλαδή ενθαρρύνει την πεποίθηση ότι δεν υπάρχει καμιά ανάγκη να αποκτήσει ἠ να επεξεργαστεί κανείς παντοειδείς γνώσεις εφόσον αρκεί και μόνον ότι η ΑΙ τίς προσφέρει αφειδώς και ελέγχει επαρκώς την ακρίβεια και αποτελεσματικότητά τους. ¨Αλλωστε οι ερωτήσεις πού απευθύνονται στο ΑΙ περιλαμβάνουν εξ ανάγκης και επεξηγήσεις για τον τρόπο πού θα χρησιμοποιηθούν από τον «ερευνητή-μελετητή».
Η διαπίστωση βασίζεται σέ πρόσφατη ενδελεχή μελέτη τού πανεπιστημίου ΜΙΤ. Οι φοιτητές ανατρέχουν αυτόματα πλέον σέ λογισμικά chatbot (“botakia” στην καθομιλουμένη) αντί να ερευνούν, να σκέφτονται και να εκφράζουν (γραπτά ἠ προφορικά) αυθεντικές/πρωτότυπες σκέψεις. Κατά συνέπεια η πραγματική γνώση πού συνεπάγεται πνευματική εργασία, σκέψη και έκφραση παραγκωνίζεται και αντικαθίσταται από την έλλειψη αυτοπεποίθησης, αυτογνωσίας, συνεργατικού διαλόγου, φαντασίας, ελευθερίας απόψεων και υπευθυνότητας για προσωπικές απόψεις. Σύμφωνα με την μελέτη τού ΜΙΤ, οι 9 στους 10 ανησυχούν για την εξάρτηση τους από το ΑΙ, θεωρούν ότι τούς καθιστά «αντικαταστήσιμους», «απρόσωπους», «ανίκανους». Αλλά ταυτόχρονα αρνούνται επιθεωρήσεις ή περιορισμούς στις ερευνες ΑΙ πού επιχειρούν, περιορίζουν παντοιοτρόπως ομάδες μελέτης και ιδιωτικές συνομιλίες με καθηγητές.
Τά πανεπιστήμια (όχι μόνο των Η.Π.Α. βέβαια) επιμένουν πλέον σέ προφορικές εξετάσεις, προσωπικές παρουσιάσεις σέ επιστημονικές ή κοινωνικές ομάδες, έρευνες σέ εξωπανεπιστημιακά πεδία. Επιπρόσθετα η παραδοσιακή βαθμολογία αντικαθίσταται από εκτιμήσεις και αξιολογήσεις εργασίας και συμπεριφοράς. Τά ερωτήματα παραμένουν ἐντονα: ποιοι αξιολογούν ποιους, πώς πιστοποιούνται γνώσεις και ικανότητες ατόμων πού εκφράζονται με την τεχνητή νοημοσύνη: πρόκειται για παρανομία; για υποκλοπή; γιά θεληματική γνώση; Αναντίρρητα βρισκόμαστε στο αρχικό στάδιο μιάς γνωστικής εξέλιξης με ἀγνωστες, ίσως ακατανόμαστες μέχρι σήμερα συνέπειες…
Θα θυμάστε σίγουρα «Το τέλος τής Ιστορίας και ο τελευταίος άνθρωπος» (1992) τού Φράνσις Φουκουγιάμα. Ισως θα γνωρίζετε και για το επερχόμενο εντός των επομένων εβδομάδων «Στη χώρα τού τελευταίου ανθρώπου: Απομνημονεύματα» τού ιδίου. Στα 34 χρόνια πού παρεμβάλλονται μεταξύ των δύο βιβλίων το ΑΙ καλύπτει μόνον τά τελευταία δέκα (2017-2026), η κατακλείδα των οποιων προμηνύει ήδη την τελεσίδικη φθορά τού ανθρώπινου γένους. Αναρωτιέμαι αν ο Φουκουγιάμα γράφει τά απομνημονεύματά του σάν επικήδειο στον ιστορικό εαυτό του ή αν ἐχει προτιμήσει την εξόντωσή μας από ιστορικές δυνάμεις, όπως π.χ. οι δυνάμεις πού εξόντωσαν τον Αθηναϊκό στρατό τού Νικία στην Σικελία ἠ τού Ναπολέοντα στις ρωσικές στέπες. Ανεξάρτητα πάντως από τίς επιλογές τού διαπρεπούς ιστορικού τής Δύσης, ισως πράγματι ήδη ζούμε στη χώρα τού τελευταίου ανθρώπου.
Με εκτίμηση,
Μιχἀλης Μόσχος
ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 22/9/26