Χωρίς φορολογικά κίνητρα νησιωτικών περιοχών ανάπτυξη δεν γίνεται

Άρθρο του Κωνσταντίνου Αρ. Σταυρινούδη Οικονομολόγου, Λογιστή Α’τάξης.
Σάβ, 05/06/2021 - 08:52

Νησί, νήσος: Η νηχομένη  γη, η  κολυμβώσα  γη, η γη που επιπλέει πάνω στο αρμυρό νερό, η γη που για να  επιπλέει πρέπει να καταβάλλει προσπάθεια, να κολυμπάει, να «νήχει». Κυρτά κήτη που πλέουν πάνω στα αφρισμένα κύματα. Αυτά στην εποχή του Ομήρου.

Αναρίθμητους αιώνες συνυπάρχει η μεγάλη θάλασσα με χιλιάδες μικρά από τμήματα ξηράς κατασπασμένα εδώ και εκεί. Αλλού μεγάλα μοναχικά κομμάτια ξηράς, αλλού πολλά πολλά μικρά, το ένα δίπλα στο άλλο.

Αλλά αυτά είναι τα νησιά .Τα νησιά των ανέμων, τα νησιά των αφρισμένων κυμάτων, τα νησιά των αμμοθινών, τα νησιά των ηφαιστείων, τα νησιά της μεγάλης γαίας.

Ποιά είναι  η κατάσταση των νησιών σήμερα;

Αναμφισβήτητα, η συντριπτική πλειοψηφία των νησιών μας συγκαταλέγεται ανάμεσα στις λιγότερο αναπτυγμένες περιφέρειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η δυναμική και το υψηλό επίπεδο ανάπτυξης που παρουσιάζουν ορισμένα νησιά, δεν αναιρεί την πιο πάνω διαπίστωση.  

Είναι γεγονός ότι τα νησιά έχουν μόνιμα εγγενή διαρθρωτικά προβλήματα και μειονεξίες, που δημιουργούνται από το νησιωτικό χαρακτήρα, τη γεωγραφική απομόνωση και τη χαμηλή πληθυσμιακή πυκνότητα.

• Έχουν μικρό μέγεθος, γεωγραφική διασπορά και μεγάλη απόσταση από το κέντρο.

• Αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος μεταφοράς προσώπων, εμπορευμάτων και πρώτων υλών.

• Έχουν ανεπαρκείς υδάτινους πόρους.

• Είναι απομονωμένα από τις μεγάλες αγορές και διαθέτουν μικρές τοπικές αγορές.

• Έχουν ανεπαρκείς υποδομές κυρίως σε λιμενικές εγκαταστάσεις, αεροδρόμια κ.λπ.

• Έχουν απορφανισθεί από τα δυναμικά τους ανθρώπινα στοιχεία, λόγω της μετανάστευσης του νέου πληθυσμού τους προς τα αστικά κέντρα.

• Έχουν ευαίσθητα οικοσυστήματα.

Έχουν περιορισμένη ικανότητα να επωφεληθούν των οικονομιών κλίμακας με συνέπεια:

• Το υψηλό κόστος παραγωγής προϊόντων και υπηρεσιών.

• Το υψηλό κόστος των τεχνικών και κοινωνικών υποδομών.

• Το υψηλό κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων.

• Το υψηλό κόστος διαβίωσης των κατοίκων.

Το ερώτημα που γεννιέται είναι αν οι ιδιαιτερότητες και τα προβλήματα του νησιωτικού χώρου που επισημάνθηκαν πιο πάνω, μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι η «νησιωτικότητα» είναι ταυτόσημη με την «μειονεξία» και ακόμη περισσότερο αν η «μειονεξία» αυτή είναι μόνιμη και μη αναστρέψιμη κατάσταση για τα νησιά.

Η απάντηση είναι όχι

Με την προϋπόθεση ότι η πολιτεία υιοθετεί σχεδιάζει και υλοποιεί μια σειρά στοχευμένων πολιτικών και μέτρων, οικονομικά βιώσιμων, κοινωνικά αποδεκτών και συμβατών με τους όρους της «αειφόρου ανάπτυξης».Πολιτικές και μέτρα όμως συμπληρωματικών αυτών που λαμβάνονται ή πρόκειται να ληφθούν σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης, με σκοπό πάντα την ανατροπή της αντίληψης «νησιωτικότητα σημαίνει προβληματικότητα».     

Μεταξύ των πολιτικών, μέτρων και κινήτρων που επιβάλλεται να υιοθετηθούν είναι και η θέσπιση φορολογικών κινήτρων κυρίως στις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις, όπως αυτές καθορίζονται από τα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα (4308/2014),  με σκοπό να αναπτυχθεί μια ισχυρότερη νησιωτική ενδογενής οικονομία και παράλληλα να διασφαλιστεί στους νησιώτες η δυνατότητα  να παραμείνουν, να εργασθούν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους, συμβάλλοντας στην οικονομική του ανάπτυξη.

Ποιά είναι η θεωρία και η πολιτική των φορολογικών κινήτρων

Το φορολογικό σύστημα έχει πολύ ευρύ πεδίο εφαρμογής και η επιβάρυνση που προκαλεί αποτελεί σημαντικό στοιχείο κόστους σε όλες σχεδόν τις δραστηριότητες κατά τη διάρκεια ζωής της επιχείρησης. Συγκεκριμένα, φόροι επιβάλλονται

• Στην ίδρυση της επιχείρησης,

• Στη συγκέντρωση των κεφαλαίων,

• Στην κατασκευή των κτιρίων,

• Στην αγορά του μηχανολογικού εξοπλισμού,

• Σστην αγορά πρώτων υλών,

• Στις συναλλαγές, στα κέρδη, κ.λπ.

Κατά συνέπεια, τα κίνητρα που μπορούν να δοθούν μέσω του φορολογικού συστήματος για την προώθηση του στόχου της οικονομικής ανάπτυξης είναι πολλά.

Πολλές είναι επίσης και οι διαφορές που παρατηρούνται ανάλογα με τους στόχους που εξυπηρετούν τα φορολογικά κίνητρα, τις μορφές οικονομικής δραστηριότητας προς τις οποίες παρέχονται, τη μορφή την έκταση και τη διάρκεια της φορολογικής ελάφρυνσης που επιφέρουν, τις προϋποθέσεις παροχής και το όφελος που συνεπάγονται στους επενδυτές.

Έτσι τα φορολογικά κίνητρα μπορούν να σχεδιασθούν κατά τέτοιο τρόπο ώστε να ταιριάζουν απόλυτα στις συγκεκριμένες ανάγκες και ιδιαιτερότητες κάθε τόπου.

Δυστυχώς όμως, τις περισσότερες φορές δεν γίνονται επιστημονικά τεκμηριωμένες μελέτες σχετικά με την πολιτική των φορολογικών κινήτρων που πρέπει να εφαρμοσθούν, με αποτέλεσμα οι σχετικές επιλογές και η διαμόρφωση της εφαρμοζόμενης πολιτικής να βασίζονται συνήθως σε χονδροειδής εκτιμήσεις του δημοσιονομικού κόστους των κινήτρων και σε αξιολογικές κρίσεις όσον αφορά στην αποτελεσματικότητά τους και στη δυνατότητα διαχείρισης.

Μέτρα φορολογικής πολιτικής και τρόποι παρέμβασης του κράτους

Σκοπός των φορολογικών κινήτρων στις νησιωτικές περιοχές είναι

• Η αύξηση της απασχόλησης.

• Η μείωση των εισοδηματικών ανισοτήτων μεταξύ των περιοχών.

• Η βελτίωση της βιομηχανικής τους υποδομής και γενικά.

• Η προώθηση του στόχου της νησιωτικής ανάπτυξης.

Ιδιαίτερα, όταν στη σχετική νομοθεσία γίνεται διάκριση μεταξύ διαφόρων τύπων επιχειρήσεων και οικονομικής δραστηριότητας, η παροχή φορολογικών κινήτρων μπορεί να κατευθύνει τις επενδύσεις σε δραστηριότητες οι οποίες είναι περισσότερο ωφέλιμες για την οικονομική ανάπτυξη των νησιών.

Γι’ αυτό το λόγο, συνήθως η παροχή κινήτρων δεν είναι γενική, αλλά αφορά ορισμένους μόνο κλάδους που θεωρούνται στρατηγικής σημασίας και η ενίσχυση των οποίων επιδιώκεται με βάση κάποιο πρόγραμμα ανάπτυξης. 

Κατά τη γνώμη μου η πολιτεία πρέπει να σχεδιάσει και εφαρμόσει δύο δέσμες φορολογικών μέτρων, για την αντιμετώπιση των νησιωτικών ανισοτήτων και την ενίσχυση  των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.

Η πρώτη θα αφορά την ουσιαστική μεταρρύθμιση του  υπάρχοντος φορολογικού συστήματος, όπως φορολογία εισοδήματος, φορολογία κεφαλαίου, φόρος προστιθέμενης αξίας κ.λπ. και η δεύτερη  φορολογικά κίνητρα για την τόνωση της επενδυτικής δραστηριότητας.

Φορολογικές μεταρρυθμίσεις στην ισχύουσα νομοθεσία  

Ένας σημαντικός τρόπος παρέμβασης στη λήψη φορολογικών κινήτρων είναι η ίδια η φορολογική νομοθεσία, με τη μορφή πλήρους ή μερικής απαλλαγής από διάφορες κατηγορίες φόρων στις νησιωτικές περιοχές.

Ειδικότερα προτείνεται: 

• Αφορολόγητο ποσό του εισοδήματος από εμπορικές επιχειρήσεις  και ελεύθερα επαγγέλματα και όχι μόνο από εισοδήματα μισθωτών υπηρεσιών.

Για τους νέους επαγγελματίες στις νησιωτικές περιοχές:

• Μείωση συντελεστών φορολογίας εισοδήματος και κατάργηση της προκαταβολής φόρου για μία πενταετία.

• Απαλλαγή από τους δασμούς του μηχανολογικού εξοπλισμού και των απαραίτητων υλικών ίδρυσης της επιχείρησής τους. Είναι ένα σημαντικό μέτρο που μπορεί να σταματήσει τον απορφανισμό από τα νέα και δυναμικά στοιχεία των νησιών μας.

• Κατάργηση της αυτοτελούς φορολόγησης με συντελεστή 5% των κερδών που διανέμουν οι εταιρείες που τηρούν διπλογραφικά βιβλία.

Τα κέρδη που προέκυψαν τη διαχειριστική περίοδο 2019 και 2020 φορολογούνται με συντελεστή 24%, ο οποίος θα μειωθεί και το 2021 θα γίνει 22%.

Επιβάλλεται όμως επιπλέον φορολόγηση 5% στους εταίρους-μετόχους για την διανομή κερδών, με αποτέλεσμα η φορολόγηση των κερδών τους να φτάνει στην ουσία το 29% και 27% αντίστηχα.  

Με δεδομένο ότι στις νησιωτικές περιοχές πάνω από το 90% των Α.Ε, Ε.Π.Ε, Ι.Κ.Ε κ.λπ. που τηρούν διπλογραφικά βιβλία, είναι οικογενειακού χαρακτήρα και συγκαταλέγονται στις πολύ μικρές  και μικρές επιχειρήσεις είναι άνιση και δυσβάστακτη η φορολόγηση τους με αυτόν τον συντελεστή.

Επιταχυνόμενες αποσβέσεις:

Στα σύγχρονα φορολογικά συστήματα, η απόσβεση του κεφαλαιουχικού εξοπλισμού θεωρείται δαπάνη που γίνεται για την απόκτηση του εισοδήματος και συνεπώς εκπίπτει από τα κέρδη που υποβάλλονται σε φορολογία. Το όφελος των επιχειρήσεων από την έκπτωση της απόσβεσης εξαρτάται από το συντελεστή απόσβεσης που καθορίζουν οι φορολογικές αρχές, τη διάρκεια ζωής των κεφαλαιουχικών αγαθών που λαμβάνεται υπόψη για φορολογικούς σκοπούς, το επιτρεπόμενο ποσό απόσβεσης και την επιτρεπόμενη μέθοδο απόσβεσης.

Σε πολλές χώρες (Νορβηγία, Πορτογαλία, Σουηδία, κ.λπ.), για να ενισχυθούν γενικά οι επενδύσεις ή για να δοθεί κίνητρο στις επιχειρήσεις να επενδύσουν σε συγκεκριμένες περιοχές επιτρέπονται επιταχυνόμενες αποσβέσεις(accelerated depreciation).

Ουσιαστικά η μέθοδος της επιταχυνόμενης απόσβεσης επιτρέπει στις επιχειρήσεις να επανακτήσουν το κόστος του κεφαλαιουχικού τους εξοπλισμού ταχύτερα από ότι έχει ο εξοπλισμός αυτός απαξιωθεί. Από χρηματοοικονομική άποψη, με τις επιταχυνόμενες αποσβέσεις οι επιχειρήσεις έχουν στη διάθεσή τους μετρητά τα οποία διαφορετικά θα είχαν καταβάλει στο Δημόσιο ως φόρους και τα οποία μπορούν να χρησιμοποιήσουν για επενδύσεις.

Με τον τρόπο αυτό είναι σαν να λαμβάνουν οι επιχειρήσεις ένα άτοκο δάνειο από την κυβέρνηση.

• Κατάργηση του Ενιαίου Φόρου Ιδιοκτησίας Ακινήτων (4323/2013) όχι μόνο στα φυσικά πρόσωπα, αλλά και στα νομικά πρόσωπα και επαναφορά του Φόρου Μεγάλης Ακίνητης Περιουσίας. 

• Μείωση των φορολογικών συντελεστών μεταβίβασης ακινήτων στις νησιωτικές περιοχές, εφόσον τα συγκεκριμένα ακίνητα προορίζονται για παραγωγική επένδυση.

• Κλείνοντας αυτή την κατηγορία των φορολογικών κινήτρων θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθούμε στο Φόρο Προστιθέμενης Αξίας.

Είναι πέρα για πέρα παράλογο η κατάργηση του μειωμένου συντελεστή ΦΠΑ (άρ. 21 του Νόμου 2859/2000) σε όλα τα νησιά, με εξαίρεση τη Χίο, Λέσβο, Σάμο, Κω και Λέρο, αλλά και σ’αυτά παρέμεινε με την αιτιολογία ότι σηκώνουν το βάρος του μεταναστευτικού προβλήματος. Νησιά όπως τα Ψαρά, η Οινούσσα, η Ικαρία, οι Φούρνοι, ο Αι Στράτης, φαίνεται ότι σφύζουν από ανάπτυξη και δεν χρειάζονται περαιτέρω μέτρα…

Ο μειωμένος συντελεστής ΦΠΑ είναι επιτακτική ανάγκη να παραμείνει και να επεκταθεί σε όλα ανεξαιρέτως τα νησιά, κάνοντας με αυτόν τον τρόπο  ανταγωνιστικότερες τις τιμές των προϊόντων στις νησιωτικές αγορές. Τελεία και παύλα!!!

Φορολογικά κίνητρα για αύξηση των επενδύσεων 

Λέγοντας φορολογικά κίνητρα για αύξηση των επενδύσεων, εννοούμε:

• Τη θεσμοθέτηση ειδικών ελαφρύνσεων, για τη βιωσιμότητα των υφιστάμενων επιχειρήσεων.

• Τη προσέλκυση ξένων επιχειρήσεων.

• Την επανεπένδυση των κερδών, τη χρήση σύγχρονων τεχνολογιών κ.α.

Υπάρχει μία μεγάλη ποικιλία φορολογικών κινήτρων για το σκοπό αυτό. Όλα έχουν σαν στόχο να αυξήσουν την αποδοτικότητα του επενδυόμενου κεφαλαίου και γενικότερα να κάνουν την επένδυση περισσότερο ελκυστική. Προς την κατεύθυνση αυτήν πρέπει να υιοθετηθούν: 

Φορολογικά κίνητρα για αύξηση απασχόλησης

Βασική προϋπόθεση για την παροχή κινήτρων είναι οι επενδύσεις να δημιουργούν νέες θέσεις εργασίας, αλλά και την ενθάρρυνση των επιχειρήσεων για να προσλάβουν νέους εργαζόμενους και να καταστήσουν λιγότερο δαπανηρή την πρόσληψή τους. Ήδη τα τελευταία χρόνια με ταχύτερους ρυθμούς από παλαιότερα το Υπουργείο Απασχόλησης με τη μορφή επιδοτούμενων προγραμμάτων, παρέχει τη δυνατότητα στις επιχειρήσεις να προσλαμβάνουν ανέργους για να καλύψουν τις όποιες ανάγκες τους.

Για επιχειρήσεις όμως που προσλαμβάνουν πάνω από ένα συγκεκριμένο αριθμό εργαζομένων ή προωθούν έναν εργαζόμενο μερικής απασχόλησης σε εργαζόμενο πλήρους απασχόλησης, θα μπορούσαν να δοθούν επιπλέον φορολογικά κίνητρα. Όπως η μη φορολόγηση των επιχορηγήσεων που λαμβάνουν οι επιχειρήσεις, καθώς επίσης την επιπλέον μείωση των εργοδοτικών εισφορών και εισφορών των εργαζομένων. Μ’ αυτό τον τρόπο επιτυγχάνεται εκτός της μείωσης του κόστους των επιχειρήσεων και η αύξηση των καθαρών αποδοχών των εργαζομένων, η ενθάρρυνση  των νέων  για παραμονή στα νησιά μας, αλλά και  η προσέλκυση για εγκατάσταση εργατικού δυναμικού από αστικές περιοχές. 

Φορολογικά κίνητρα για εκπαίδευση και κατάρτιση

Είναι γεγονός ότι τα πνευματικά περιουσιακά στοιχεία παράγουν πλούτο. Η αξία των γνώσεων και της εμπειρογνωμοσύνης μιας επιχείρησης υπερβαίνει συχνά την αξία των πάγιων στοιχείων του ενεργητικού της, όπως είναι οι εγκαταστάσεις και ο μηχανικός εξοπλισμός. Στις νησιωτικές περιοχές όπου υπάρχει έλλειψη εξειδικευμένης εργασίας και το μορφωτικό επίπεδο  χαμηλό, είναι επιτακτική ανάγκη η θέσπιση κινήτρων τέτοιων ώστε να μπορούν οι επιχειρήσεις να επενδύσουν στην εκπαίδευση και τη μάθηση.

Ως μέτρο προτείνεται η πλήρης απαλλαγή από το φόρο εισοδήματος των δαπανών που καταβάλλονται για εκπαίδευση και κατάρτιση.

Αφορολόγητα αποθεματικά

Επαναφορά του Ν.3220/2004 σύμφωνα με τον οποίο επιτρέπεται στις επιχειρήσεις να σχηματίζουν αποθεματικά αποτελούμενα από συγκεκριμένα ποσοστά των ετήσιων κερδών τους. Τα ποσά που διαμορφώνουν τα αποθεματικά δεν υπόκεινται στη φορολογία εισοδήματος, με την προϋπόθεση ότι θα επανεπενδυθούν μέσα σε ορισμένο χρονικό διάστημα. Επιπλέον δίνεται με αυτόν τον τρόπο η δυνατότητα στους επενδυτές να προγραμματίσουν τις επενδύσεις τους και να σχηματίσουν ένα σημαντικό ποσό για τη χρηματοδότησή τους.

Άλλα φορολογικά κίνητρα για επενδύσεις

Σαν τέτοια κίνητρα θα μπορούσαμε να αναφέρουμε:

• Την επιδότηση με 3% του κεφαλαίου κίνησης από τις τράπεζες όπως ίσχυε παλαιότερα στις παραμεθόριες περιοχές.

• Επίσης θα μπορούσαν να δοθούν για στοχευμένες επιδιώξεις, όπως έρευνα-καινοτομία - περιβάλλον με πρόβλεψη για πλήρη απαλλαγή από τη φορολογία.   

Φοροδιαφυγή

Είναι κοινώς παραδεκτό ότι η φοροδιαφυγή θεωρείται βασική τροχοπέδη στην αύξηση των επενδύσεων και την ανάπτυξη της χώρας γενικά. Δεν μπορούμε να μείνουμε αδιάφοροι σε μια πρόσφατη έρευνα, όπου πλήθος μελετών συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι η φοροδιαφυγή στην Ελλάδα μπορεί να πλησιάζει τα 20 δις€ το χρόνο.

Η σύλληψη αυτής της φοροδιαφυγής, θα μπορούσε είτε να μειώσει τους φόρους που καταβάλλουν όλοι οι φορολογούμενοι κατά 25-30% περίπου, είτε να εξαλείψει το δημοσιονομικό πρόβλημα της χώρας, είτε να επιτρέψει έναν συνδυασμό και των δύο.

Όλες οι κυβερνήσεις μέχρι σήμερα επικεντρώνονται στη πάταξη της φοροδιαφυγής, χωρίς όμως κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Αναρωτήθηκε κανείς γιατί; Η απάντηση είναι τόσο απλή.

Δεν έχει καλλιεργηθεί φορολογική συνείδηση στους πολίτες για την πιστή τήρηση των φορολογικών νόμων και την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Η Σουηδική κυβέρνηση έχει εντάξει στο ετήσιο σχολικό πρόγραμμα της τελευταίας τάξης, σεμινάριο, το οποίο σχεδιάζεται και προγραμματίζεται από υπαλλήλους της Σουηδικής

Φορολογικής Διοίκησης. Πρωταρχικός στόχος του σεμιναρίου είναι η κατανόηση της σχέσης ανταποδοτικότητας μεταξύ φόρων και παροχής κοινωνικών υπηρεσιών από το κράτος, ή με άλλα λόγια το αντίτιμο που πληρώνουμε για να ζήσουμε σε μια πολιτισμένη κοινωνία. Προς επίτευξη του στόχου αυτού, αφενός επιδιώκεται η ανάδειξη της σχέσης μεταξύ των δημόσιων εσόδων και εξόδων και αφετέρου επιχειρείται ο υπολογισμός των ετήσιων εσόδων του κράτους.

Ας ξεκινήσει λοιπόν η σημερινή κυβέρνηση τώρα την φορολογική επιμόρφωση των παιδιών μας, να είστε σίγουροι πως σε μερικά χρόνια δεν θα μιλάμε για φοροδιαφυγή.           

Σ’ ένα κόσμο που χαρακτηρίζεται από την μεγάλη κινητικότητα των πληθυσμών (ένα τεράστιο πρόβλημα που εμείς οι νησιώτες βιώνουμε έντονα τα τελευταία έξι χρόνια με την ανοχή των μεγάλων της ευρώπης), παραμένουμε  σταθεροί στην επιλογή μας να ζήσουμε εκεί που γεννηθήκαμε, μεγαλώσαμε και γεννήθηκαν τα παιδιά μας.

Είναι ρομαντισμός; Είναι έλλειψη ρεαλισμού;

Όχι, είναι η βαθιά μας πίστη και πεποίθηση ότι τα νησιά μας κατέχουν τεράστια συγκριτικά πλεονεκτήματα, τα οποία όμως είναι απαραίτητο, ο καθένας από την πλευρά του, αλλά και όλοι μαζί να αναδείξουμε.

Σχετικά Άρθρα