Ημέρα Μνήμης Εθνικών Ευεργετών (30.09.2022)

Τρί, 11/10/2022 - 14:54

Μετά από ειδοποίηση του νυν Προέδρου του Δ.Σ. του «Δρομοκαϊ­τείου» ΨΝΑ κ. Ισιδώρου Πρωΐου βρεθήκαμε την Παρασκευή 30/9/2022 λίγο πριν τη 10η πρωινή στην Ιερά Μητρόπολη Αθηνών, όπου παρουσία εκπροσώπου της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας μας, εκπροσώπων της Κυβερνήσεώς μας, εκπροσώπων των Ιδρυμάτων που βοηθήθηκαν ή ιδρύθηκαν από τους μεγάλους μας Ευεργέτες, του Δημάρχου Αθηναίων, εκπροσώπων των Ενόπλων Δυνάμεων κλπ. κλπ., χοροστατούντος εκπρο­σώπου του Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Κυρίου Ιερωνύμου Β', εψάλη Δοξολογία και Επιμνημόσυνος Δέησις για την ανάπαυση των ψυχών των τιμωμένων Ευεργετών!...

Ακολούθως ο έχων το γενικό πρόσταγμα Περιφερειάρχης Αττικής κ. Γεώργιος Πατούλης, εξεφώνησε επιμνημόσυνο λόγο, τον δε κ. Πατούλη διεδέχθη ο εκπρόσωπος της Κυβερνήσεως Υφυπουργός Παιδείας & Θρησκευμάτων κ. Άγγελος Συρίγος.

Ξεκινώντας από την ομιλία του κ. Πατούλη:

Κύριε Υπουργέ, Κυρίες και κύριοι Βουλευτές, Κύριοι Δήμαρχοι, Αγαπητοί συνάδελφοι της Αυτοδιοίκησης, Κυρίες και κύριοι, η σημερινή ημέρα αποτελεί έναν φόρο τιμής – ίσως άνισα μικρό μπροστά στην τεράστια προσφορά τους – στους εθνικούς μας ευεργέτες. Τους χιλιάδες Έλληνες της Διασποράς, που διέπρεψαν επί αιώνες στο εμπόριο και τις επιστήμες σε κάθε μήκος και πλάτος του πλανήτη.

Η προσφορά των ευεργετών, ήταν αυτή που κράτησε ζωντανή τη φλόγα της πίστης και της εθνικής συνείδησης στα χρόνια της σκλαβιάς και έδωσε την υλική βάση για τον μεγάλο ξεσηκωμό.

Οι ευεργέτες ήταν αυτοί που προσέφεραν με ανιδιοτελή και ειλικρινή αγάπη για την πατρίδα λαμπρά εκπαιδευτήρια, εκκλησίες, ανθρωπιστικά ιδρύματα, βιβλιοθήκες και άλλα κοινωφελή έργα, που ακόμα και σήμερα αποτελούν σημείο αναφοράς στον αστικό ιστό, αλλά και διαχρονικά παραδείγματα της αφοσίωσης στην Ελλάδα και τους Έλληνες.

Αλλά και μετά την Απελευθέρωση, η γενναιοδωρία των ευεργετών ήταν αυτή που έκανε δυνατή τη δημιουργία και την ανάπτυξη του νεότευκτου εθνικού μας κράτους, στα πρότυπα της φωτισμένης Δύσης. Από την Οδησσό μέχρι την Αλεξάνδρεια, από τη Βιέννη μέχρι τη Μασσαλία και την Αμερική, εκατοντάδες Έλληνες που διακρίθηκαν σε όλες τις εκφράσεις του κοινωνικού βίου στις χώρες που ζούσαν, όχι μόνο δεν ξέχασαν την πατρίδα, αλλά προσέφεραν μεγάλο μέρος του πλούτου τους, για να χτίσουν ένα καλύτερο μέλλον για τους συμπατριώτες τους, ενώ παράλληλα, με το κύρος και την επιρροή τους, έγιναν οι αξιότεροι πρεσβευτές των ελληνικών υποθέσεων σε όλο τον κόσμο.

Η Αττική έχει την ευλογία να είναι διάσπαρτη από την βαριά κληρονομιά που κατέλειπαν οι μεγάλοι ευεργέτες μας για τις επόμενες γενιές Ελλήνων. Δεν υπάρχει - στην κυριολεξία - ένα μέρος της Περιφέρειας που να μην κοσμείται από ιστορικά κτήρια και υποδομές που δημιουργήθηκαν από τις κολοσσιαίες δωρεές τους - κτήρια που ακόμα και σήμερα όχι μόνο είναι σε πλήρη χρήση, αλλά καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό την ιστορική και αρχιτεκτονική ταυτότητα του αστικού ιστού. Ας σκεφτούμε μόνο πόσο φτωχή θα ήταν η Αττική μας χωρίς το Πολυτεχνείο, το Αρχαιολογικό Μουσείο, την Εθνική Βιβλιοθήκη, την Ακαδημία των Επιστημών, τη Ριζάρειο, το Βαρβάκειο, το Αρσάκειο, το Παναθηναϊκό Στάδιο, το Ζάππειο Μέγαρο, το Εθνικό Αστεροσκοπείο, τα μεγάλα ορφανοτροφεία Αμαλίειο και Χατζηκώνστα, τη Μητρόπολη των Αθηνών, το Οφθαλμιατρείο, τα άσυλα ανιάτων και αστέγων, τα Πτωχοκομεία, τα Γηροκομεία και τα Βρεφοκομεία που φέρουν τη σφραγίδα των ευεργετών μας.

Οι εθνικοί μας ευεργέτες ήταν αυτοί, που έδωσαν την περιουσία και την καρδιά τους για να γραφτούν οι μεγάλοι θρίαμβοι της πατρίδας με χρυσά γράμματα στην ιστορία. Ήταν αυτοί που φρόντισαν για την εκπαίδευση και την ευζωία των Ελλήνων, αυτοί που χρηματοδότησαν τη δημιουργία μεγάλων έργων που εκσυγχρόνισαν την Ελλάδα, αυτοί που δημιούργησαν ελπίδα και αναπτυξιακή προοπτική, αυτοί που εξόπλισαν τον στρατό μας και έκαναν πραγματικότητα την εδαφική επέκταση της χώρας.

Οι ευεργέτες ήταν επίσης αυτοί που στάθηκαν στυλοβάτες της πατρίδας σε κάθε δύσκολη περίοδο. Αυτοί που συνέτρεξαν τους Έλληνες σε κάθε ανάγκη, μέσα σε πολεμικές συγκρούσεις και μετά από καταστροφές - όπως η Μικρασιατική, που πρόσφατα συμπληρώθηκαν εκατό χρόνια από το φρικιαστικό αυτό έγκλημα κατά της ανθρωπότητας.

Σήμερα τιμάμε τη μνήμη αυτών των ανθρώπων, που μέσα στην ευημερία τους δεν ξέχασαν στιγμή την πενόμενη πατρίδα και πρόσφεραν απλόχερα την περιουσία και την ψυχή τους για το κοινό καλό, για να εξασφαλίσουν στην Ελλάδα προοπτική, ανάπτυξη και κοινωνική συνοχή.

Στη δύσκολη συγκυρία που διανύουμε, με τα σύννεφα του πολέμου να φτάνουν απειλητικά στην πόρτα της Ευρώπης, σήμερα που η πατρίδα δέχεται απειλές για την ίδια την ελευθερία και την ακεραιότητά της, το παράδειγμα των Εθνικών Ευεργετών είναι επίκαιρο όσο ποτέ άλλοτε.

Οι αρχές και τα ιδανικά αυτών των ανθρώπων πρέπει να εμφυσήσουν στις νέες γενιές των Ελλήνων και των Ελληνίδων τις αξίες του ανθρωπισμού, της ανιδιοτελούς προσφοράς, της αληθινής φιλοπατρίας και της έμπρακτης αλληλεγγύης, αποτελώντας το κίνητρο για βαδίσουν τον δρόμο τους και άλλοι, σύγχρονοι εθνικοί ευεργέτες.

Είμαι σίγουρος, ότι πολλοί θα είναι αυτοί που θα ακολουθήσουν στο μέλλον το παράδειγμα των Εθνικών Ευεργετών μας. Εμείς, τους οφείλουμε πολλά και θα συνεχίζουμε να τους τιμούμε όπως τους αξίζει.

Χωρίς σχόλια αντιγράφω αμέσως μετά και την ομιλία του κ. Υπουργού:

Μητρόπολη, 30-09-2022

Τον Ιούνιο του 1826 είχαν καταφτάσει στο Ναύπλιο, σε κατάσταση εσχάτης ένδειας όσοι κατόρθωσαν να διαφύγουν από το πολιορκημένο Μεσολόγγι. Η κατά­σταση ήταν απελπιστική. Χρήματα δεν υπήρχαν. Μαζί με τους εξαθλιωμένους Μεσολογγίτες ήσαν και οι στρατιώτες που είχαν να πληρωθούν μήνες.

Ο δάσκαλος του γένους Γεώργιος Γεννάδιος μια Κυριακή, έστησε στη κεντρική πλατεία του Πλατάνου στο Ναύπλιο ένα τραπέζι και ζήτησε από τους συμπολίτες του να προσφέρουν στον έρανο για να βοηθήσουν τους μαχητές και τους αποκλεισμένους του Μεσολογγίου. Ο ίδιος μάλιστα ανέφερε επί λέξει:

«Οβολόν άλλον δεν έχω να δώσω, αλλ’έχω εμαυτόν και ιδού τον πωλώ!

Τις θέλει διδάσκαλον επί τέσσερα έτη δια τα παιδία του;»

Το πλήθος που είχε μαζευτεί κοίταζε βουβό. Τόσα χρόνια πόλεμος με τους Τούρκους, απανωτές συμφορές, δεν είχαν αφήσει το περιθώριο να συμμετάσχει εύκολα στον έρανο. Μέσα από το πλήθος ξεχώρισε μια ηλικιωμένη γυναίκα, η Πανωραία Χατζηκώστα, η οποία πλησίασε στο τραπέζι και άφησε την μοναδική της περιουσία. Το νυφικό της δαχτυλίδι και ένα γρόσι που είχε μαζέψει από ελεημοσύνες.

Η κίνηση της προκάλεσε αίσθηση. Η Πανωραία Χατζηκώστα ήταν γνωστή σε όλους ως η Ψωροκώσταινα. Είχε χάσει όλη της την οικογένεια κατά τη σφαγή στο Αϊβαλί το 1821. Είχε καταφύγει στο Ναύπλιο όπου ζούσε ζητιανεύοντας και κάνοντας την πλύστρα. Η κίνηση της ξύπνησε το φιλότιμο των παρισταμένων. Αφού και η Ψωροκώσταινα είχε κάτι να δώσει, όλοι έπρεπε να δώσουν.

Τιμούμε σήμερα την μνήμη των μεγάλων εθνικών ευεργετών. Σήμερα θεωρούμε πολλά πράγματα δεδομένα. Η συχνή επίκληση που κάνουμε προς το κράτος αλλά και οι εύκολες μομφές που του απευθύνουμε όταν μας απογοητεύει, δείχνουν την αντίληψή μας. Εξάλλου η έννοια του κοινωνικού κράτους εμπεριέχει σε πολύ μεγάλο βαθμό την αντίληψη της αλληλοβοήθειας και της στηρίξεως των οικονομικά αδύναμων.

Είναι πιο εύκολο να καταλάβουμε την σημασία των ευεργετών σε συνθήκες που δεν υπήρχε το εθνικό μας κράτος. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι δίπλα μας: η Κωνσταντινούπολη. Η ομογένεια εκεί δεν είχε δίπλα της ένα κράτος να την στηρίξει. Επισκεφθείτε το Ζωγράφειο γυμνάσιο και λύκειο ή το Ζάππειο. Θα δείτε εγκαταστάσεις που και σήμερα ακόμη θα τις ζήλευαν πάρα πολλά σχολεία στην Ελλάδα. Δεν κτίστηκαν από τον οργανισμό σχολικών κτιρίων ή τις κτιριακές υποδομές, όπως αποκαλείται σήμερα η σχετική εταιρεία του Δημοσίου. Ανεγέρθησαν από χρήματα ευεργετών, του Ζωγράφου και του Ζάππα.

Μπορείτε να πάτε λίγο πιο πέρα στο Βαλουκλή. Είναι το μεγαλύτερο φιλανθρωπικό ίδρυμα της ομογένειας. Στήθηκε στα πόδια του, αναπτύχθηκε και έγινε κραταιό χάρη στους εκατοντάδες Έλληνες της Πόλεως που το ευεργέτησαν με την περιουσία τους.

Στην κορυφή της Πριγκήπου, στα Πριγκηπόννησα, δεσπόζει το κτίριο του ορφανοτροφείου που αγόρασε η Ελένη Ζαρίφη.

Επισκεφθείτε και την Αλεξάνδρεια. Εκεί θα δείτε το Αβερώφειο. Οι γιοι του Χατζή-Παναγιώτη Ζωσιμά δημιουργούν τη Ζωσιμαία Σχολή, στα Ιωάννινα. Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, οι εθνικοί ευεργέτες συνεχίζουν να προσφέρουν. Προσφέρουν στον εκτός Ελλάδος ελληνισμό προσφέρουν όμως και στο νέο εθνικό κράτος. Δεν προσφέρουν μόνον αυτοί που ζουν στην Ελλάδα. Μία σειρά από ιδρύματα όπως το εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το αστεροσκοπείο ή η Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία ιδρύονται από έλληνες που ζουν εκτός Ελλάδος.

Ο τόπος είναι φτωχός και πολλές φορές διώχνει τα παιδιά του. Πηγαίνουν στο εξωτερικό μετανάστες. Δεν ξεχνούν όμως τη γενέθλια γη. Κάντε μια μικρή βόλτα σε ορεινά χωριά σε ολόκληρη την Ελλάδα. Θα δείτε κυρίως κτίρια σχολείων αν και όχι μόνον, που έχουν ανεγερθεί με δαπάνες των ξενιτεμένων Ελλήνων.

Παιδεία και υγεία είναι οι τομείς που κατά κύριο λόγο ενδιαφέρουν τους έλληνες ευεργέτες. Ο Δόμπολης δίνει χρήματα για το πανεπιστήμιο Αθηνών. Ο Αρσάκης για το Αρσάκειο. Ο Βαρβάκης για το Βαρβάκειο. Η Έλενα Σκυλίτση Στεφάνοβικ για το μαιευτήριο Έλενα. Ο Ανδρέας Συγγρός για τον Ευαγγελισμό και το ομώνυμο νοσοκομείο δερματικών νόσων. Η οικογένεια Σισμανόγλου για τα ομώνυμα νοσοκομεία στην Αθήνα και Κομοτηνή. Δεν περιορίζονται όμως μόνον στην παιδεία και στην υγεία. Οι αδερφοί Ζάππα οραματίζονται την αναγέννηση του Αρχαίου Ελληνικού Πνεύματος και αφιερώνουν την περιουσία τους στην αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων. Ο βαρώνος Σίνας ιδρύει αστεροσκοπείο και οφθαλμιατρείο. Ο Αβέρωφ βοηθά στην ανέγερση του παναθηναϊκού Σταδίου, συμπληρώνει τα πολλά χρήματα που έλειπαν για την αγορά του ομώνυμου θωρηκτού, χτίζει τα κτίρια της σχολής Ευελπίδων στην Κυψέλη. Ο Σωτήρης Ανάργυρος παίρνει υπό την προστασία του ένα ολόκληρο νησί, τις Σπέτσες με πρωτοποριακές αντιλήψεις για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος αλλά και την εκπαίδευση των νέων Ελλήνων.

Η ευγενής άμιλλα για προσφορά μεταξύ πλουσίων ελλήνων συνεχίζεται μέχρι και σήμερα. Ο Μποδοσάκης αφιέρωσε την τεράστια περιουσία του για κοινωφελείς σκοπούς. Πολύ χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι ο Αλέξανδρος Ωνάσης και ο Σταύρος Νιάρχος. Τα ιδρύματα τους αποτελούν φωτεινά παραδείγματα προσφοράς για την Ελλάδα.

Προφανώς τα ονόματα των ευεργετών στα οποία αναφέρθηκα είναι απλώς ενδεικτικά του πολύ μεγαλύτερου αριθμού ατόμων που έχουν ευεργετήσει την πατρίδα και τον λαό. Εδώ και χρόνια υπάρχει μία συζήτηση για την σημασία των ευεργετών και το κοινωνικό κράτος. Στην προσφορά για το συνάνθρωπο δεν χωρούν αποκλεισμοί. Δεν μπορείς να πεις: αρνούμαι την προσφορά ενός ευεργέτη διότι είναι υποχρέωση του κράτους να τα κάνει.

• Εάν πραγματικά πιστεύουμε στην κοινωνία των πολιτών,

• Εάν πιστεύουμε στην κινητοποίηση του φιλάνθρωπου πνεύματος μεταξύ των συνανθρώπων μας

• Εάν πιστεύουμε ότι είναι θεμέλιο η συμμετοχή

Τότε θα πρέπει ολόψυχα να ενθαρρύνουμε τέτοιες πρωτοβουλίες που καλύπτουν τις πολλές ανάγκες της κοινωνίας.

Σήμερα τιμούμε την μνήμη των εθνικών ευεργετών, των ανθρώπων δηλαδή που έδωσαν την περιουσία τους για το κοινό καλό. Η πολιτεία και το έθνος ευγνωμονούν.

Εδώ έχω να σχολιάσω όσα έμαθα, ποια ήταν η «Ψωροκώσταινα», και πράγματι συγκινήθηκα πολύ!... Ακόμα κι εγώ, που νόμιζα ότι ήξερα ΟΛΟΥΣ τους Εθνικούς μας Ευεργέτες, μαθαίνω (για πρώτη φορά στη ζωή μου) ότι υπήρξε και Ευεργέτης (για το Πανεπιστήμιο Αθηνών) με το όνομα Δόμπολης, που εγώ το άκουγα για πρώτη φορά! Έχω ξαναγράψει πολλάκις το «γηράσκω αεί διδασκόμενος»!...

Ο κ. Υπουργός κλείνει με τα ονόματα του Μποδοσάκη, του Αλέξανδρου Ωνάση[1] και του Σταύρου Νιάρχου. Εγώ, που ασχολούμαι με το θέμα από πολλών ετών, μπορώ να προσθέσω αρκετά(;) ονόματα ακόμα! Δεν το κάνω για δύο λόγους. Ο πρώτος λόγος είναι ότι η σεμνότης αρκετών εξ αυτών δεν μου το επιτρέπει, ο δε δεύτερος είναι ότι όλο και θα λησμονήσω κάποιον και δεν είναι σωστό!

Κλείνω, αφού συγχαρώ τον Περιφερειάρχη κ. Πατούλη δια την άψογο διοργάνωση, ευχόμενος συγχρόνως να είναι αιωνία η μνήμη των Μεγάλων Εθνικών Ευεργετών, οι δε σύγχρονοι Ευεργέτες να έχουν Υγεία και Ευτυχία, και οι ίδιοι και οι οικογένειές τους!...

Υ.Γ.:  Την εκδήλωση επλαισίωσαν τμήματα του Στρατού, του Ναυτικού και της Αεροπορίας, και την ομόρφυνε η Φιλαρμονική των Ενόπλων Δυνάμεων. Εύγε σε ΟΛΟΥΣ!... Βέβαια υπήρξαν και πολλές… απουσίες (κενές καρέκλες διαφόρων εκπροσώπων ιδρυμάτων, κληροδοτημάτων κ.λπ.).

 

[1]     Νομίζω ότι ήταν Αριστοτέλης και όχι Αλέξανδρος Ωνάσης!...

Άλλες απόψεις: Του Αναστάσιου Ι. Τριπολίτη