Χίος, Τετάρτη 19 Δεκεμβρίου

Οι ιδέες μόνο ιδέες ανατρέπουν (η Επανάσταση είναι αλλιώς)*

Τρί, 06/11/2018 - 19:34
«Μπάνιο» μια λέξη πολιτισμού

Από τον τίτλο τού παρόντος προκύπτει ένα πολιτικό ερώτημα: ποιό είναι το αντίθετο και αντίπαλο καθεστώς  στον καπιταλισμό;
Όλοι οι αριστεροί, κομουνιστές, σοσιαλιστές, σοσιαλδημοκράτες, αναρχικοί μέχρι και δεξιοί δημοκράτες θα απαντήσουν: ο κομουνισμός, πού υπάρχει όμως; Πουθενά! (ούτε και υπήρχε βέβαια). Ούτε σε ανεπτυγμένη καπιταλιστική χώρα, ούτε σε υπανάπτυκτη.

Αυτός ο νέος τρόπος παραγωγής, ο πιο ανώτερος, ο πιο δίκαιος, ο πιο προοδευτικός που θα βάλει τέλος στην εκμετάλλευση, στην καταπίεση, στους πολέμους και σε όλα τα κακά που μαστίζουν την ανθρωπότητα εδώ και χιλιάδες χρόνια, υπάρχει στα μυαλά μας, στις επιθυμίες μας, και στα όνειρά μας.

Είναι ένα σύστημα που ο καθένας το φαντάζεται όπως το θέλει, και το αντιπαραθέτουμε σε ένα άλλο υλικό, πραγματικό, αισθητό, που κυριαρχεί πάνω από 250 χρόνια. Εδώ θα πρέπει να πούμε, πως αυτά τα χρόνια πάλευαν δυό διαφορετικοί τρόποι παραγωγής ο φεουδαρχικός και ο καπιταλιστικός.

Σήμερα όμως παλεύει ο μοναδικός υπάρχων τρόπος παραγωγής δηλαδή ο καπιταλιστικός, με την ιδέα ενός ενός άλλου τρόπου του κομουνιστικού.

Δηλαδή το ιδεατό ενάντια στο υλικό, στο αισθητό, στο πραγματικό που πάει να πει η ιδέα της κυριαρχίας ενάντια στην πραγματική κυριαρχία.
Το παράξενο στην όλη υπόθεση είναι ότι αυτοί που αγωνίζονται για τον ιδεατό τρόπο εδώ και 150 χρόνια είναι... υλιστές. Αντίθετα αυτοί που αγωνίζονται γι αυτό που υπάρχει είναι οι... ιδεαλιστές!

Οι υλιστές είναι υπέρ του ιδεατού και οι ιδεαλιστές υπέρ του υλικού, tέτοια αντιστροφή!
Να συνεχίσουμε και να πούμε πως στον καπιταλισμό έχουμε έναν τρόπο παραγωγής και αυτός έχει φορέα την κυρίαρχη καπιταλιστική τάξη, χωρίς να υπάρχει άλλος ανταγωνιστικός τρόπος, μιας και εδώ δεν υπάρχει φορέας που να αντιπροσωπεύει έναν διαφορετικό τρόπο, παρά μόνο στη φαντασία κάποιων.

Έτσι καταλήγουμε και πάλι να πούμε, πως η ιδέα ενός τρόπου δεν μπορεί να νικήσει έναν τρόπο, γιατί οι ιδέες νικούν ιδέες και δεν νικούν υλικές πραγματικότητες. Τις υλικές πραγματικότητες, τις νικούν μόνο υλικές πραγματικότητες. Πάνω σ’ αυτό γράφει ο Μαρξ "το όπλο της κριτικής δεν αντικαθιστά την κριτική των όπλων".

Θέλει να πει πως όσο σπουδαίες κι αν είναι οι ιδέες δεν μπορούν να νικήσουν τα όπλα, άσε πως το νέο καθεστώς που θα έλθει, θα πρέπει να είναι σίγουρα καλύτερο και όχι χειρότερο. Γιατί υπάρχει και αυτό το ενδεχόμενο. Δηλαδή να καταργηθεί η καπιταλιστική εκμετάλλευση και να δημιουργηθεί μια νέα. Όμως το ζήτημα είναι να καταργηθεί η εκμετάλλευση μια για πάντα.

Η εκμετάλλευση αυτή θα σταματήσει μόνο όταν δεν μπορεί πια να λειτουργήσει η σχέση τής μισθωτής εργασίας... αλλιώς η κατάργησή της είναι δύσκολη. Και αυτή δεν μπορεί να είναι προϊόν θέλησης, γιατί αυτό δεν πρόκειται να γίνει στον αιώνα τον άπαντα. Όπως ακριβώς δεν την είδαν οι άνθρωποι εδώ και χιλιάδες χρόνια.

Κατάργηση της εκμετάλλευσης  ως προϊόν θέλησης σημαίνει ότι η δυνατότητα να εκμεταλλευτούμε τους ανθρώπους υπάρχει, αλλά δεν το κάνουμε γιατί οι ιδέες μας περί ισότητας, δικαιοσύνης, αλληλεγγύης και ελευθερίας κ.λπ. είναι αυτές που κυριαρχούν και καθορίζουν τη συμπεριφορά μας και δεν μας επιτρέπουν να εκμεταλλεύονται οι μεν τους δε. Δηλαδή δεν εκμεταλλευόμαστε όχι επειδή δεν μπορούμε, αλλά γιατί δεν θέλουμε, αυτό όμως είναι καθαρός ιδεαλισμός και δεν έχει καμιά σχέση με την επιστήμη δηλαδή με τον Μαρξισμό.     

Ο Μαρξισμός υποστηρίζει πως δεν είναι η συνείδηση που διαμορφώνει τις συνθήκες ζωής, αλλά οι συνθήκες ζωής τη συνείδηση. Ότι οι ιδέες είναι μια δευτερογενής δύναμη που ακολουθεί την υλική παραγωγή και ότι το κοινωνικό "είναι" διαμορφώνει το υποκειμενικό "είναι". Κάθε άποψη που αγνοεί την αντικειμενική πραγματικότητα, τις υλικές συνθήκες ζωής, εξαρτά ή αν θέλετε προσδοκά την εμφάνιση τού σοσιαλισμού από την ανθρώπινη θέληση. Δηλαδή από τα πρέπει των ανθρώπων, που όμως είναι αναγκαίο να προηγηθούν πολλά πρέπει. 

Καλές λοιπόν οι σοσιαλιστικές ιδέες και ακόμα καλύτερες οι κομουνιστικές, αλλά για να πραγματοποιηθούν χρειάζονται και υλικές προϋποθέσεις, που αν δεν υπάρχουν αυτές αποτυγχάνουν και τα όνειρα ναυαγούν.

Το πρόβλημα είναι να μάθουμε ποιες είναι αυτές οι υλικές προϋποθέσεις που θα κάνουν τον σοσιαλισμό ιστορικά αναγκαίο, έτσι που να μην μπορεί τίποτα να εμποδίσει την κυριαρχία του, και να απαλλαγούμε επιτέλους από την ουτοπία τού "θα γίνει επειδή έτσι το θέλουμε εμείς", αλλά και "γιατί είναι δίκαιος και τον απαιτεί η ανθρώπινη φύση".

Είναι φανερό πως δεν εξαρτάται η πραγματικότητα από τις σκέψεις και τη θέληση των ανθρώπων... το αντίθετο συμβαίνει, είναι οι σκέψεις και η θέληση των ανθρώπων που καθορίζονται από την πραγματικότητα. Στο σημείο αυτό γράφει ο Ένγκελς: «Ο Μαρξ εξετάζει την εξέλιξη της ανθρώπινης κοινωνίας σαν ένα φυσικοϊστορικό γεγονός (προτσές), το οποίο έχει τους δικούς του νόμους που δεν είναι μόνο ανεξάρτητοι από τη θέληση, τη συνείδηση και τις επιδιώξεις των ανθρώπων, αλλά αντίθετα προσδιορίζουν τη θέλησή τους». Πράγμα που σημαίνει, ότι αυτό που γίνεται στην ανθρώπινη κοινωνία, δεν είναι προϊόν της θέλησής τους, ούτε αποτέλεσμά της. Δεν κάνουν οι άνθρωποι ότι θέλουν, κάνουν αυτό,που η έξω από τη συνείδησή τους η πραγματικότητα τους αναγκάζει και τους επιτρέπει.    

Με αυτά και άλλα πολλά που ίσως δεν επιτρέπει ο φιλόξενος χώρος τής “Αλήθειας”, ίσως πολλοί βιαστούν να με κατηγορήσουν ως κρυφοδεξιό, ακόμα και αντικομουνιστή που ύπουλα παίζει τον ρόλο των... καπιταλιστών, μπορεί και πράκτορα του εχθρού, ίσως και συνωμότη.

Και για όσους με θεωρήσουν υπερβολικό, τους υπενθυμίζω πως η ιστορία είναι γεμάτη από τέτοιους χαρακτηρισμούς όσων θεωρούν αντιπάλους ή δεν συμφωνούν με τις απόψεις τους. Αν υπάρχουν ακόμα κομουνιστές, που επιμένουν να ισχυρίζονται ότι είναι γνήσιοι εκπρόσωποι της εργατικής τάξης, και δεν διδάχτηκαν τίποτα απ’ όσα έχουν συμβεί με τους κομμουνιστές στην εξουσία, με γεια τους με χαρά τους. Αλλά να ξέρουν πως μόνο για το καλό των εργατών δεν παλεύουν., παλεύουν για να κάνουν αφεντικά των εργατών τη μικροαστική τάξη και να ικανοποιήσουν ίσως την προσωπική τους φιλοδοξία, να άρχουν και να καθοδηγούν, σαν “μπροστάρηδες” τις “μάζες” παραμένοντας “σταθεροί στις ιδέες τους” αφού μόνο αυτοί κατέχουν την αλήθεια!

Είναι αλήθεια πως αυτοί γνωρίζουν και αγωνίζονται ως μία οργανωμένη μειοψηφία “μοναχικών και εμπαθών επαναστατών” που σκέφτεται με βάση τα όνειρα και τις ψευδαισθήσεις…

Όμως είναι ανάγκη να γνωρίζουμε πως η ευτυχία των ανθρώπων, είναι μια καθημερινή κατάκτηση, που δεν ολοκληρώνεται ούτε στον σοσιαλισμό.

Ο αγώνας και οι θυσίες των κομουνιστών πάντα θα έχουν τη βαρύτητά τους, φτάνει να μην είναι σε στόχους ανέφικτους, γιατί η επανάσταση είναι αλλιώς…

Λέμε λοιπόν ανοιχτά σε τέτοιους “επαναστάτες”, ότι οι στόχοι πρέπει να αλλάζουν κάθε φορά που η πραγματικότητα αλλάζει, η εποχή μας είναι πλούσια σε εξελίξεις και μας περιμένουν μέρες ζοφερές, και στον καθένα μας, πέφτει πολύ να είναι κλεισμένος αυτάρεσκα στον “γυάλινο πύργο” της καθαρότητας του σκοπού.

* Τον υπότιτλο τον δανείστηκα από το έργο τού Έρνστ Φίσερ "Η Επανάσταση είναι αλλιώς".

Έρνστ Φίσερ - αυστριακός κομμουνιστής, πολιτικός, συγγραφέας και δημοσιογράφος (1899 – 1972).

Άλλα βιβλία του μεταφρασμένα στα ελληνικά είναι και: "Τι είπε πραγματικά ο Μαρξ" (εκδ. Γλάρος), "Η αναγκαιότητα της τέχνης" (εκδ. Θεμέλιο), "Τέχνη και ανθρωπισμός" (εκδ. Ηριδανός), "Το σοσιαλιστικό Όνειρο" (εκδ. Ηριδανός).

 

Άλλες απόψεις: Του Κ. Α. Ναυπλιώτη