...οὔτως ἀταλαίπωρος τοῖς πολλοῖς ἡ ζήτησις τῆς ἀληθείας καί ἐπί τά ἐτοῖμα μάλλον τρέπονται*

Κυρ, 25/11/2018 - 07:18
«Μπάνιο» μια λέξη πολιτισμού

 

“...τό δέ δίκαιον καί καλόν μετά κινδύνου δρᾶσθαι”                            

(Θουκ. Ε’ 107

Αν  και ο γράφων έχει ασχοληθεί επανειλημμένα με την αναζήτηση τής αλήθειας,

η παρούσα αναφορά είναι αποτέλεσμα συζήτησης με φίλο συνταξιούχο δάσκαλο στη Χίο το περασμένο καλοκαίρι, όταν στην κουβέντα είπε ότι δεν εκτιμά τους Αθηναίους, γιατί κατέστρεψαν τη Μήλο...

Αυτό έγινε η αιτία να μελετήσω λίγο πιό προσεκτικά το αξιόλογο κείμενο του Θουκυδίδη που αναφέρεται στα γεγονότα της Μήλου (416 π.Χ) τον Διάλογο Μηλίων και Αθηναίων και την επακολουθήσασα Σφαγή των Μηλίων.
Στον διάλογο των Αθηναίων και των Μηλίων, μπορεί εύκολα να διακρίνει κανείς ότι συγκρούονται δύο κοσμοθεωρίες‧ η μία της δύναμης (Αθηναίοι) που οδηγεί σε καταπίεση και η άλλη (Μήλιοι) της ηθικής. Οι Αθηναίοι ως θαλασσοκράτορες της εποχής δεν λαμβάνουν υπόψιν κάθε επιχειρηματολογία που είναι θεμελιωμένη στη δικαιοσύνη, λέγοντας ότι αυτή (η δικαιοσύνη) δεν επεμβαίνει όταν ένας ισχυρός βρίσκεται απέναντι σε έναν ανίσχυρο, παρά μόνο όταν οι δύο αντίπαλοι βρίσκονται κάτω από ίση πίεση και την ίδια ανάγκη (δηλ. έχουν την ίδια δύναμη). Όταν, αντίθετα, υπάρχει ένας ισχυρός και ένας ανίσχυρος, οι σχέσεις τους καθορίζονται από τις πρακτικές πιθανότητες. Αλλιώς  “οἱ προύχοντες πράσσουσι καί οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσιν”. Δηλ. Οι ισχυροί κάνουν ό,τι μπορούν και οι πιό αδύναμοι υποχωρούν‧ ισχυριζόμενοι (οι Αθηναίοι), ότι και εσείς και κάθε άλλος που θα είχε την ίδια με ‘μας δύναμη θα έκανε το ίδιο. Το επιχείρημα της δικαιοσύνης έχει αξία μόνο μεταξύ ίσων, και ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του και ο ασθενής (ανίσχυρος) ό,τι του επιβάλλει η αδυναμία του. Οι υπήκοοί των Αθηναίων (Μήλιοι) γνωρίζουν ότι και αυτοί θα έκαναν το ίδιο, και αν δεν το κάνουν (δηλ. δεν κατακτούν ή δεν επιβάλλουν την άποψή τους), είναι μόνο επειδή δεν έχουν αρκετή δύναμη (κυνισμός των ισχυρών)‧ και έτσι οφείλουν να υποκύψουν στους πιό ισχυρούς, γιατί “Οὔτω τό δίκαιον κέκριται  τό τοῦ κρείττονος ξυμφέρον”,το οποίο είναι και δικό σας δηλ. για να σωθείτε.

Εδώ φαίνεται καθαρά η ιμπεριαλιστική** τακτική της Αθήνας αφού συμπεριφέρεται κυνικά απέναντι στους ανίσχυρους, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι τα επιχειρήματά τους είναι κυρίως ηθικά ή συναισθηματικά, δηλ. εντελώς ακίνδυνα... γιατί η έχθρα σας, μας είναι λιγότερο επιζήμια από τη φιλία σας. Οι Αθηναίοι λένε ακόμα πως, θέλουμε να μας μισείτε, γιατί κανείς δεν μίσησε ποτέ κάποιον ανίσχυρο, το μίσος σας είναι απόδειξη τής ισχύος μας μπροστά σε όλο τον κόσμο... Ισχυρίζονται δε προκλητικά ότι: μας συμφέρει περισσότερο να μας φοβούνται παρά να μας θεωρούν φίλους. Επομένως δεν τίθεται θέμα ηθικής ή νόμων αλλά θέμα ισχύος μπροστά στην οποία καταργούνται και οι νόμοι και η ηθική. Έτσι οι Αθηναίοι υποστηρίζουν την άποψη – θέση ότι η φυσική τάξη είναι ακριβώς ο νόμος του ισχυροτέρου, και η επίκληση των Μηλίων στη δικαιοσύνη και την ηθική δεν μπορεί να ισχύσει γιατί γεννά φρούδες ελπίδες για τους ίδιους και τους ωθεί σε απελπισμένες και καταστροφικές ενέργειες. Βλέπουμε λοιπόν δύο διαφορετικές απόψεις ή αν θέλετε αναγνώσεις για το ίδιο θέμα-πρόβλημα οι οποίες αντιπροσωπεύουν με μεγάλη ακρίβεια ερμηνείες τού Μεγάλου μας πραγματιστή Ιστορικού*** και για τον λόγο αυτό παραμένουν στο ακέραιο επίκαιρες. Σήμερα αυτό, δηλ. το πρόβλημα της ερμηνείας αλλά και της αλαζονείας της δύναμης το ζούμε με την συμπεριφορά και τις παρεμβάσεις των μεγάλων δυνάμεων στην πολιτική σκηνή. Όπως το λάθος ή η ψευδαίσθηση των μικρών χωρών (βλ. Μήλιοι) που θεωρούν ότι οι Μεγάλοι (βλ. Σπαρτιάτες ως σύμμαχοί τους), θα τους βοηθήσουν από φιλότιμο και χωρίς ανταλλάγματα. Δυστυχώς, αυτό συμβαίνει και στις μέρες μας, όπου η ηθική και η δικαιοσύνη δεν έχουν θέση στις “διαπραγματεύσεις” μεταξύ Μεγάλων και Μικρών, καθότι και στη σύγχρονη εποχή εφαρμόζεται το δίκαιο του ισχυροτέρου δηλ. είναι θέμα συμφερόντων**** (βλ. Κυπριακό, Παλαιστινιακό, Ιράκ, Γιουγκοσλαβία κα). Όμως καλύτερα απ’ όλους, μας τα είπε ο Θουκυδίδης. Ότι δηλ. αυτά θα γίνονται όσο η φύση των ανθρώπων παραμένει η ίδια “...γενόμενα μέν καί ἀεί ἐσόμενα, ἕως ἄν ἡ αὐτή φύσις ἀνθρώπων ἦ...”
Εδώ φαίνεται καθαρά ότι, και ως προς αυτό, ο σύγχρονος κόσμος αποτελεί το βασίλειο της υποκρισίας αλλά και του κυνισμού. Την υποκρισία αυτή τη διαπιστώνουμε στις σχέσεις μεταξύ των κρατών (π.χ Τουρκία -Ελλάδα), όταν η χώρα μας (βλ. Μήλιοι) θέλει να συζητήσει ήρεμα τις διαφορές μας , ενώ οι Τουρκία (βλ. Αθηναίοι) απειλεί αφού εκτελεί πολεμική προετοιμασία

Αν και η ανάλυση τού θέματος είναι μεγάλη και πολυσχιδής, καταλήγοντας να επισημάνουμε ακόμα τη θέση τού Ελβετού ιστορικού Jacob Burchardt, πως: “η ιστορική γνώση δεν μας κάνει εξυπνότερους για την επόμενη φορά, αλλά εξυπνότερους για πάντα”.

 

Πρόσθετες διευκρινιστικές σημειώσεις - προσθήκες

 

* Δηλαδή οι άνθρωποι δέχονται αβασάνιστα (χωρίς ταλαιπωρία) τα όσα ακούν για τα περασμένα, και δεν κοπιάζουν (οι πολλοί) για την αναζήτηση της αλήθειας αφού στρέφονται προς όσα βρίσκουν έτοιμα (Θουκυδίδης Α’ 20.3)

** Είναι φανερό και παραμένει πάντα επίκαιρο, ότι ο Ιμπεριαλιστής ξέρει να είναι κυνικός απέναντι σε οτιδήποτε  μπορεί να αντιτάξει ο ανίσχυρος‧ μια και γνωρίζει εκ των προτέρων ότι τα επιχειρήματά του θα είναι κυρίως ηθικά και συναισθηματικά και γι’αυτό ακίνδυνα. Ο ιμπεριαλισμός που δεν προκαλεί τον φόβο, δεν είναι ιμπεριαλισμός. Αυτός έχει τα ίδια χαρακτηριστικά από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Στην ουσία συνύπαρξη με την έννοια της ισότητας, δεν υπήρξε ποτέ. Γι αυτό είναι ανάγκη να συμφωνήσουμε με την ρήση- άποψη τού Ιστορικού Πολύβιου, και του Τραγικού ποιητή Ευριπίδη που μας λέει:  “ὄλβιος ὄστις τῆς ἱστορίης ἔσχε μάθησιν”.

*** Ο Θουκυδίδης, και ως φιλοσοφικός ιστορικός, γνωρίζει καλά ότι η δικαιοσύνη δεν μπορούσε (ή δεν μπορεί) να λειτουργήσει αποτελεσματικά μεταξύ ενός ισχυρού και ενός ανίσχυρου‧ ήξερε ακόμα, ότι γίνεται λόγος για δικαιοσύνη μόνο όταν η δύναμη επαρκεί για δράση... Όταν ο ίδιος αποφάσισε να εξιστορήσει τον Πελοποννησιακό πόλεμο πίστευε ακράδαντα στη χρησιμότητα του έργου του, το οποίο θα είναι περισσότερο ένα απόχτημα παντοτινό “κτῆμα ἐς ἀεί”, αλλά (ίσως) όχι ευχάριστο, όμως ωφέλιμο, καθ’ ότι η ανθρώπινη φύση παραμένει αμετάβλητη. Και ο Θουκυδίδης ως ρεαλιστής και αντικειμενικός ιστορικός έχει γνώση για ό,τι λέει συνειδητά, πράγμα που τον εντάσσει στους μεγαλύτερους ιστορικούς του κόσμου.

Γι αυτό: “Δεν νοούνται σπουδές διεθνών σχέσεων και ιστορίας τού πολέμου χωρίς τον Θουκυδίδη!” -Donald Kagan καθηγητής στο Παν/μιο του Γέιλ και σύμβουλος του Προέδρου Μπούς (βλ. διαδίκτυο).

**** και προκειμένου να εξυπηρετηθούν τα συμφέροντα αυτά, οι ισχυροί χρησιμοποιούν την εσκεμμένη αναλήθεια (δηλ. το ψέμα). Και όσον αφορά τις διεθνείς σχέσεις, το συνειδητό ψέμα υπερβαίνει την ανειλικρίνεια αφού μπορεί να καταλήξει στο έγκλημα...

 

 

 

 

 

 

 

Άλλες απόψεις: Του Κ. Α. Ναυπλιώτη